Simon de tovenaar in de Bijbel
Simon Magus (Latijn), Simōn (Grieks) - “Simon: waarschijnlijk gehoord; magus: tovenaar”
Wie was Simon de tovenaar?
Simon de tovenaar, ook Simon Magus genoemd, was een magiër in Samaria die zich liet dopen na de prediking van Filippus. Toen hij Petrus en Johannes geld bood voor de macht om de Heilige Geest te geven, wees Petrus hem terecht (Handelingen 8:18-24). Naar hem heet de simonie.
Simon de tovenaar komt in de Bijbel alleen voor in Handelingen 8:9-24. De Statenvertaling noemt hem eenvoudig "een zeker man, met name Simon", die in Samaria "plegende toverij" was (Handelingen 8:9). De bijnaam de tovenaar, in het Latijn Simon Magus, is later aan hem gegeven om hem te onderscheiden van de andere Simons in het Nieuwe Testament. Het verhaal heeft twee delen. In het eerste deel is Simon een man met aanzien. Klein en groot hingen hem aan en zeiden: "Deze is de grote kracht Gods" (Handelingen 8:10). Dan komt Filippus, de evangelist, en predikt Christus. De Samaritanen geloven en laten zich dopen, en Simon ook. Hij blijft bij Filippus en verbaast zich over de tekenen die hij ziet (Handelingen 8:13). In het tweede deel komen Petrus en Johannes uit Jeruzalem. Zij bidden voor de nieuwe gelovigen, leggen hun de handen op, en dezen ontvangen de Heilige Geest. Simon ziet het en biedt geld: "Geeft ook mij deze macht" (Handelingen 8:19). Petrus antwoordt hard en roept hem tot bekering. Simon vraagt de apostelen voor hem te bidden, en daar breekt het verhaal af. Uit dit korte verhaal komt het woord simonie, het kopen of verkopen van geestelijke ambten en gaven. Wat de kerk later over Simon Magus vertelde, onder meer over een optreden in Rome, staat niet in de Bijbel en wordt op deze pagina als latere overlevering besproken.
Historische context
Het verhaal speelt kort na de dood van Stefanus, waarschijnlijk omstreeks 35 n.Chr.; een precieze datering geeft de tekst niet. Door de vervolging in Jeruzalem werden de gelovigen "verstrooid door de landen van Judea en Samaria" (Handelingen 8:1). Zo ging in vervulling wat Jezus had gezegd: "gij zult Mijn getuigen zijn, zo te Jeruzalem, als in geheel Judea en Samaria" (Handelingen 1:8). Samaria was voor Joden geen neutraal gebied. Na de val van het noordrijk had de koning van Assyrië er volken uit andere landen laten wonen (2 Koningen 17:24). De Samaritanen hadden een eigen heiligdom (vergelijk Johannes 4:20) en lazen, zoals uit latere bronnen bekend is, alleen de vijf boeken van Mozes. Het onderlinge wantrouwen was groot: "de Joden houden geen gemeenschap met de Samaritanen" (Johannes 4:9). Dat Johannes, die met zijn broer Jakobus ooit vuur over een Samaritaans dorp wilde laten neerdalen (Lukas 9:54), nu voor Samaritanen kwam bidden, laat zien hoe het evangelie die grens overschreed. De Statenvertaling spreekt van "de stad van Samaria" (Handelingen 8:5), wat op de hoofdstad wijst, die Herodes de Grote volgens Josephus Sebaste had genoemd. Sommige handschriften hebben daar geen lidwoord en lezen een stad van Samaria; dan kan ook een andere stad in het gebied bedoeld zijn. Magie was in de wereld van de eerste eeuw wijdverbreid. Het Oude Testament verbood het omgaan met waarzeggerij en toverij uitdrukkelijk (Deuteronomium 18:10-12). Handelingen noemt meer van zulke figuren: Elymas, de tovenaar op Cyprus (Handelingen 13:8), en de mensen in Efeze "die ijdele kunsten gepleegd hadden" en hun boeken verbrandden (Handelingen 19:19). Opvallend is Handelingen 8:16: de Geest "was nog op niemand van hen gevallen". Veel uitleggers zien hierin een bijzonder moment in de geschiedenis van de kerk. Doordat de apostelen uit Jeruzalem erbij waren, werd zichtbaar dat de Samaritaanse gelovigen bij dezelfde gemeente hoorden.
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
- Hij liet zich door de prediking van Filippus aanspreken en zich dopen (Handelingen 8:13)
- Hij vroeg de apostelen om voorbede (Handelingen 8:24); of dat uit berouw of uit angst voor straf kwam, zegt de tekst niet
−Zwakke kanten
- Hij gaf zich uit voor iemand die wat groots was (Handelingen 8:9)
- Hij wilde de macht om de Heilige Geest te geven met geld kopen (Handelingen 8:18-19)
Theologische betekenis
Het hart van dit verhaal is Petrus' antwoord: "omdat gij gemeend hebt, dat de gave Gods door geld verkregen wordt" (Handelingen 8:20). Op de Pinksterdag had Petrus beloofd: "gij zult de gave des Heiligen Geestes ontvangen" (Handelingen 2:38). Een gave wordt ontvangen, niet gekocht. Simon dacht in termen van macht en tegenprestatie, zoals hij als tovenaar gewend was. Maar de Geest is geen kracht die een mens kan bezitten en inzetten. Zo leerde ook Jezus Zijn discipelen: "Gij hebt het om niet ontvangen, geeft het om niet" (Mattheüs 10:8). Het verhaal stelt ook de vraag wat echt geloof is. Lukas schrijft dat Simon "geloofde ook zelf" en gedoopt werd (Handelingen 8:13). Toch zegt Petrus: "uw hart is niet recht voor God" (Handelingen 8:21). In de gereformeerde uitleg wordt Simon daarom vaak genoemd als voorbeeld van een geloof dat de waarheid aanneemt en door tekenen geraakt wordt, zonder dat het hart vernieuwd is. Men denkt dan aan het zaad in steenachtige plaatsen, dat "terstond met vreugde" ontvangen wordt maar "geen wortel" heeft (Mattheüs 13:20-21). Toch sluit Petrus de deur niet, al spreekt hij voorzichtig: "Bekeer u dan van deze uw boosheid, en bid God, of misschien u deze overlegging uws harten vergeven wierd" (Handelingen 8:22). Hoe ernstig het is, blijkt uit het volgende vers: "gij zijt in een gans bittere gal en samenknoping der ongerechtigheid" (Handelingen 8:23). Het Oude Testament kent een verwante geschiedenis. Elisa weigerde het geschenk van Naäman (2 Koningen 5:16), maar zijn knecht Gehazi nam heimelijk zilver aan en werd melaats (2 Koningen 5:20-27). Ook daar werd Gods genadig handelen bijna een zaak van geld. Zo laat de Schrift zien dat God Zijn werk niet laat verhandelen. Al in de vroege kerk werd het kopen van een wijding veroordeeld, onder meer door het concilie van Chalcedon (451). In de middeleeuwen werd simonie een vaste term voor het kopen en verkopen van kerkelijke ambten. In de elfde eeuw bestreed onder anderen paus Gregorius VII die praktijk.
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Simon Magus (Latijn), Simōn (Grieks)
Betekenis
Simon: waarschijnlijk gehoord; magus: tovenaar
Betekenis van de naam Simon: grondwoord, uitspraak en wie de naam droegen
Sleutelmomenten
De tovenaar van Samaria
Simon verrukt lange tijd de zinnen van het volk met toverij en zegt van zichzelf dat hij wat groots is. Klein en groot hangen hem aan en noemen hem "de grote kracht Gods".
Handelingen 8:9-11
Geloof en doop
Wanneer de Samaritanen Filippus geloven en zich laten dopen, gelooft ook Simon en wordt gedoopt. Hij blijft bij Filippus en ontzet zich over de tekenen en krachten die hij ziet.
Handelingen 8:12-13
Petrus en Johannes in Samaria
De apostelen komen uit Jeruzalem, bidden voor de gelovigen en leggen hun de handen op. Dan ontvangen zij de Heilige Geest.
Handelingen 8:14-17
Het geldaanbod
Simon ziet dat door de handoplegging van de apostelen de Geest gegeven wordt en biedt geld: hij wil dezelfde macht hebben.
Handelingen 8:18-19
Terechtwijzing en verzoek om gebed
Petrus zegt dat Simons geld met hem ten verderve mag gaan, omdat de gave Gods niet te koop is, en roept hem tot bekering. Simon vraagt de apostelen voor hem te bidden; verder vertelt de Bijbel niets over hem.
Handelingen 8:20-24
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Simon de tovenaar beter te begrijpen.
Handelingen 8:9
“En een zeker man, met name Simon, was te voren in de stad plegende toverij, en verrukkende de zinnen des volks van Samaria, zeggende van zichzelven, dat hij wat groots was.”
De introductie van Simon: een man met invloed, die zichzelf groot maakte.
Handelingen 8:13
“En Simon geloofde ook zelf, en gedoopt zijnde, bleef gedurig bij Filippus; en ziende de tekenen en grote krachten, die er geschiedden, ontzette hij zich.”
Simon gelooft en wordt gedoopt, maar het vers legt de nadruk op zijn verbazing over de tekenen.
Handelingen 8:18-19
“En als Simon zag, dat, door de oplegging van de handen der apostelen de Heilige Geest gegeven werd, zo bood hij hun geld aan, Zeggende: Geeft ook mij deze macht, opdat, zo wien ik de handen opleg, hij den Heiligen Geest ontvange.”
Het geldaanbod waaraan de simonie haar naam ontleent.
Handelingen 8:20
“Maar Petrus zeide tot hem: Uw geld zij met u ten verderve, omdat gij gemeend hebt, dat de gave Gods door geld verkregen wordt!”
Petrus noemt de Heilige Geest een gave Gods, die niemand kan kopen.
Handelingen 8:21-22
“Gij hebt geen deel noch lot in dit woord: want uw hart is niet recht voor God. Bekeer u dan van deze uw boosheid, en bid God, of misschien u deze overlegging uws harten vergeven wierd.”
Een scherp oordeel over Simons hart, met toch een oproep tot bekering en gebed.
Handelingen 8:24
“Doch Simon, antwoordende, zeide: Bidt gijlieden voor mij tot den Heere, opdat niets over mij kome van hetgeen gij gezegd hebt.”
Simons laatste woorden in de Bijbel; de tekst zegt niet hoe het verder met hem ging.
Tijdperiode
~35 n.Chr.
Simon de tovenaar leefde in de tijd van het Nieuwe Testament.
Gerelateerde personen
Lessen voor vandaag
Simon leert ons dat bewondering voor Gods werk nog geen bekering is. Hij zag de tekenen, liet zich dopen en bleef dicht bij Filippus. Toch was zijn hart niet recht voor God. Wij kunnen veel van het geloof weten en er graag bij zijn, en het toch vooral om onszelf laten gaan. Dat vraagt om eerlijk zelfonderzoek, niet om wantrouwen tegenover anderen. Verder laat dit verhaal zien dat geestelijke gaven niet bedoeld zijn om indruk te maken. Simon was gewend dat mensen hem "de grote kracht Gods" noemden, en hij wilde die positie houden. Ook in de gemeente kan de verleiding bestaan om gaven, ambten of invloed te gebruiken voor eigen aanzien. Wat wij van God ontvangen, is genade en geen bezit. Ook geld heeft in de dienst van God zijn grenzen. Gods genade en Zijn Geest zijn niet te koop, en niemand kan zich met geld een plaats in Gods werk verwerven. Dat beschermt de gemeente tegen machtsmisbruik en houdt de genade vrij voor wie niets heeft. Ten slotte wijst Petrus ook Simon nog de weg terug: bekering en gebed. Het oordeel is ernstig, maar het is niet het laatste woord. Wie ontdekt dat zijn hart niet recht is, hoeft dat niet te verbergen, maar mag zich met die schuld tot God wenden en om vergeving bidden.
Bijbelse plaatsen
Veelgestelde vragen over Simon de tovenaar
Wie was Simon de tovenaar in de Bijbel?
Wat betekent de naam Simon Magus?
Waar staat Simon de tovenaar in de Bijbel?
Wat is simonie en waar komt het woord vandaan?
Wat zei Petrus tegen Simon de tovenaar?
Was Simon de tovenaar echt bekeerd?
Wat vertellen latere verhalen over Simon Magus in Rome?
Is Simon de tovenaar dezelfde als Simon Petrus?
Wat kunnen wij leren van Simon de tovenaar?
Stel een vraag over Simon de tovenaar
Wilt u meer weten over Simon de tovenaar? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over Simon de tovenaarVerdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk Simon de tovenaar in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Simon de tovenaar.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van Simon de tovenaar in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Simon de tovenaar.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over Simon de tovenaar aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.