Maria Magdalena in de Bijbel

Levensverhaal

Maria Magdalena was afkomstig uit Magdala, een welvarende vissersplaats aan de westelijke oever van het Meer van Galilea. De naam "Magdalena" is geen familienaam maar een aanduiding van haar geboorteplaats — letterlijk "de vrouw uit Magdala" — en deze toevoeging diende om haar te onderscheiden van de vele andere vrouwen met de naam Maria die in de evangeliën voorkomen. Magdala stond in de Romeinse tijd bekend om de zoutproductie en visconservering; archeologen hebben er resten gevonden van een synagoge uit de tijd van Jezus. Over Maria’s familie, haar huwelijkse staat of haar sociale achtergrond vertellen de evangeliën niets, maar uit het feit dat zij Jezus kon volgen en samen met andere vrouwen "in Zijn levensonderhoud voorzag uit haar eigen bezittingen" (Lukas 8:3), blijkt dat zij over enige middelen beschikte. Voor veel lezers is het verbazend te ontdekken dat de Bijbel Maria Magdalena nooit beschrijft als een zondige vrouw, een prostituee of een boeteling. Deze populaire voorstelling — versterkt door schilderkunst, film en preken door de eeuwen heen — gaat terug op een preek van paus Gregorius de Grote in 591, waarin hij ten onrechte drie afzonderlijke vrouwen in de evangeliën met elkaar verwarde: Maria Magdalena, Maria van Bethanië (de zus van Marta en Lazarus), en de naamloze "zondige vrouw" uit Lukas 7 die Jezus’ voeten zalfde. Deze drievoudige identificatie is in de westerse traditie gemeengoed geworden, maar zij heeft geen enkele bijbelse grondslag en is door de rooms-katholieke kerk zelf in 1969 formeel gecorrigeerd. Het is daarom van groot belang Maria Magdalena te zien zoals de evangeliën haar werkelijk presenteren: niet als een bekeerde prostituee, maar als een vrouw die door Jezus was bevrijd van een diep geestelijk lijden — zeven demonen — en die uit diepe dankbaarheid de rest van haar leven aan Hem wijdde. Lukas vertelt dit in één korte zin: "Enige vrouwen... die van boze geesten en ziekten genezen waren, Maria, genaamd Magdalena, uit wie zeven demonen uitgegaan waren" (Lukas 8:2). Het getal zeven staat in de Schrift vaak voor volheid of totaliteit — haar lijden was compleet, overweldigend, alomvattend. Wat precies de aard van haar demonische bezetenheid was, wordt niet vermeld; het kan uitingen hebben gehad die wij vandaag als psychische aandoeningen zouden herkennen, of het kan duidelijk geestelijke manifestaties hebben gehad. Wat wij wel weten is dat Jezus haar volkomen bevrijdde en haar daarmee een nieuw leven gaf. Haar latere trouw is het antwoord op die bevrijding — geen sentimentele aanhankelijkheid, maar een grondige existentiële dankbaarheid. Vanaf het moment van haar bevrijding volgde Maria Magdalena Jezus tijdens Zijn rondreizen door Galilea, samen met andere vrouwen zoals Johanna (de vrouw van Chuzas, de rentmeester van Herodes) en Susanna. Zij waren geen passieve toeschouwers maar actieve medewerkers die met hun middelen voorzagen in het levensonderhoud van Jezus en Zijn discipelen. Dit is een belangrijk bijbels gegeven: de bediening van Jezus werd financieel gedragen door vrouwen. Zij reisden mee, zorgden voor maaltijden, regelden logies en voorzagen in praktische zaken. Zonder hen zou Jezus’ bediening praktisch onmogelijk zijn geweest. De evangeliën noemen Maria Magdalena altijd als eerste in deze lijsten van vrouwen — een aanwijzing dat zij onder hen een prominente plaats innam. Haar trouw bleek het meest indringend in de donkerste uren. Op de dag van de kruisiging, toen de mannelijke discipelen op Johannes na allen waren gevlucht, stond Maria Magdalena bij het kruis van Jezus. Alle vier de evangeliën noemen haar uitdrukkelijk onder de vrouwen die "van verre" of "bij het kruis" toekeken (Mattheüs 27:55-56; Markus 15:40-41; Lukas 23:49; Johannes 19:25). Zij zag Jezus sterven. Zij hoorde Zijn laatste woorden. Zij volgde het lichaam vervolgens naar het graf en nam de plaats in gedachten waar het werd neergelegd (Mattheüs 27:61; Markus 15:47). Voor haar was de dood van Jezus het verlies van alles — haar Bevrijder, haar Heer, haar levensdoel. En toch week zij niet. Op de eerste dag van de week, zeer vroeg in de morgen, ging Maria Magdalena samen met andere vrouwen naar het graf om het lichaam van Jezus te balsemen — een laatste daad van liefde voor Iemand die zij veronderstelden dat dood was. Zij maakten zich onderweg zorgen over wie de zware steen voor hen zou wegrollen. Maar toen zij bij het graf kwamen, was de steen al weggerold en was het graf leeg. Volgens het Johannes-evangelie rende Maria Magdalena direct terug naar Petrus en Johannes en zei: "Zij hebben de Heere uit het graf weggenomen, en wij weten niet waar zij Hem neergelegd hebben" (Johannes 20:2). Haar eerste gedachte was niet opstanding maar grafschennis. Petrus en Johannes renden naar het graf, zagen het lege graf met de achtergelaten grafdoeken, en gingen terug — maar Maria bleef achter en huilde bij het graf. Hier volgt een van de meest aangrijpende ontmoetingen in het hele Nieuwe Testament. Zij keek in het graf en zag twee engelen in witte kleren zitten, die haar vroegen: "Vrouw, waarom huilt u?" Haar antwoord was onveranderd: "Zij hebben mijn Heere weggenomen, en ik weet niet waar zij Hem neergelegd hebben" (Johannes 20:13). Toen draaide zij zich om en zag iemand staan, die zij voor de tuinman hield. Hij vroeg haar: "Vrouw, waarom huilt u? Wie zoekt u?" Maria zei: "Mijn heer, als u Hem weggedragen hebt, zeg mij dan waar u Hem neergelegd hebt, en ik zal Hem weghalen" (20:15). Dan volgt het ene woord dat alles veranderde: "Maria." Jezus noemde haar bij naam. En in dat ene woord — uitgesproken met de stem die zij kende als geen ander — herkende zij Hem. "Rabboeni!" riep zij uit, wat "Meester" betekent (Johannes 20:16). Zij wilde Hem vastgrijpen, maar Jezus zei: "Houd Mij niet vast, want Ik ben nog niet opgevaren naar Mijn Vader; maar ga naar Mijn broeders en zeg tegen hen: Ik vaar op naar Mijn Vader en uw Vader, en naar Mijn God en uw God" (20:17). Met deze opdracht werd Maria Magdalena de "apostel van de apostelen" — een titel die haar in de vroege kerk werd toegekend, omdat zij degene was die door de opgestane Christus zelf werd uitgezonden om het goede nieuws aan de andere discipelen te verkondigen. Zij ging naar hen toe en deed de woorden die de kerk 2000 jaar lang heeft uitgeroepen: "Ik heb de Heere gezien" (Johannes 20:18). Een vrouw, die in de Joodse cultuur van die tijd niet eens als rechtsgeldige getuige in een rechtbank werd erkend, werd door God uitgekozen om de eerste getuige van de opstanding te zijn. De evangeliën laten geen ruimte voor twijfel: de belangrijkste boodschap in de geschiedenis werd eerst aan een vrouw toevertrouwd. Over het verdere leven van Maria Magdalena vertelt het Nieuwe Testament ons niets. Zij verdwijnt na Johannes 20 uit de evangelietekst. Latere tradities plaatsen haar in Efeze of in Zuid-Frankrijk, maar deze verhalen zijn niet historisch verifieerbaar. Haar plaats in de Schrift is echter voor altijd vastgelegd: de vrouw met zeven demonen werd de eerste verkondiger van de opstanding.