Maria Magdalena in de Bijbel

Levensverhaal

Maria Magdalena kwam vermoedelijk uit Magdala, een vissersplaats aan de westelijke oever van het Meer van Galilea. De naam "Magdalena" is geen familienaam maar wordt doorgaans uitgelegd als een aanduiding van haar herkomst — de vrouw uit Magdala — en deze toevoeging diende om haar te onderscheiden van de andere vrouwen met de naam Maria die in de evangeliën voorkomen. Magdala wordt vaak gelijkgesteld met het Tarichea uit Griekse bronnen, dat bekendstond om het inzouten van vis; archeologen hebben er resten gevonden van een synagoge uit de tijd van Jezus. Over Maria’s familie, haar huwelijkse staat of haar sociale achtergrond vertellen de evangeliën niets, maar uit het feit dat zij Jezus kon volgen en samen met andere vrouwen Hem diende "van haar goederen" (Lukas 8:3), blijkt dat zij over enige middelen beschikte. Voor veel lezers is het verbazend te ontdekken dat de Bijbel Maria Magdalena nooit beschrijft als een zondige vrouw, een prostituee of een boeteling. Deze populaire voorstelling — versterkt door schilderkunst, film en preken door de eeuwen heen — gaat vooral terug op een preek van paus Gregorius de Grote in 591, waarin hij drie afzonderlijke vrouwen in de evangeliën met elkaar vereenzelvigde: Maria Magdalena, Maria van Bethanië (de zuster van Martha en Lazarus), en de naamloze zondares uit Lukas 7 die Jezus’ voeten zalfde. Deze drievoudige identificatie is in de westerse traditie gemeengoed geworden, maar zij heeft geen bijbelse grondslag; de rooms-katholieke kerk heeft haar bij de herziening van de liturgische kalender in 1969 losgelaten. Het is daarom van belang Maria Magdalena te zien zoals de evangeliën haar werkelijk presenteren: niet als een bekeerde prostituee, maar als een vrouw die door Jezus was bevrijd van een diep geestelijk lijden — zeven duivelen — en die Hem daarna trouw volgde. Lukas vertelt dit in één korte zin: "sommige vrouwen, die van boze geesten en krankheden genezen waren, namelijk Maria, genaamd Magdalena, van welke zeven duivelen uitgegaan waren" (Lukas 8:2). Het getal zeven wordt vaak uitgelegd als een aanduiding van volheid: haar nood was dan volkomen. Wat precies de aard van haar bezetenheid was, wordt niet vermeld; de Schrift laat dat open, en wij doen er goed aan er niet meer in te leggen dan er staat. Wat wij wel weten is dat Jezus haar bevrijdde en haar daarmee een nieuw leven gaf. Haar latere trouw laat zich lezen als het antwoord op die bevrijding. Na haar bevrijding volgde Maria Magdalena Jezus tijdens Zijn rondreizen door Galilea, samen met andere vrouwen zoals Johanna (de vrouw van Chusas, de rentmeester van Herodes) en Susanna. Zij waren geen passieve toeschouwers: zij dienden Hem met hun middelen (Lukas 8:3; Mattheüs 27:55). Dat is een opmerkelijk bijbels gegeven: de bediening van Jezus werd mede gedragen door de giften van deze vrouwen. Hoe dat dienen er in de praktijk uitzag, vertellen de evangeliën niet. Wel noemen zij Maria Magdalena in de lijsten van deze vrouwen meestal als eerste — een aanwijzing dat zij onder hen een vooraanstaande plaats innam. Haar trouw bleek het meest indringend in de donkerste uren. Op de dag van de kruisiging, toen de meeste discipelen waren gevlucht, was Maria Magdalena bij het kruis van Jezus. Mattheüs, Markus en Johannes noemen haar uitdrukkelijk bij name onder de vrouwen die "van verre" toezagen of "bij het kruis" stonden (Mattheüs 27:55-56; Markus 15:40-41; Johannes 19:25); Lukas spreekt van de vrouwen die Hem gevolgd waren van Galilea (Lukas 23:49) en noemt haar naam bij het graf (Lukas 24:10). Zij zag Jezus sterven. Zij bleef ook daarna: zij zat tegenover het graf en zag waar Hij gelegd werd (Mattheüs 27:61; Markus 15:47). Voor haar moet de dood van Jezus een groot verlies zijn geweest. En toch week zij niet. Op de eerste dag der week, vroeg in de morgen, ging Maria Magdalena samen met andere vrouwen naar het graf om het lichaam van Jezus te zalven (Markus 16:1) — een laatste daad van liefde voor Iemand van Wie zij meenden dat Hij dood was. Zij vroegen zich onderweg af wie de steen voor hen zou afwentelen (Markus 16:3). Maar toen zij bij het graf kwamen, was de steen al weggenomen. Volgens het Johannes-evangelie liep Maria Magdalena terug naar Simon Petrus en de discipel die Jezus liefhad, en zei: "Zij hebben den Heere weggenomen uit het graf, en wij weten niet, waar zij Hem gelegd hebben" (Johannes 20:2). Haar eerste gedachte was niet opstanding maar dat het lichaam was weggehaald. Petrus en de andere discipel liepen naar het graf, zagen de achtergelaten doeken liggen, en gingen weer naar huis — maar Maria bleef achter en weende bij het graf. Hier volgt een van de meest aangrijpende ontmoetingen in het Nieuwe Testament. Zij bukte in het graf en zag twee engelen in witte klederen zitten, die haar vroegen: "Vrouw! wat weent gij?" Haar antwoord was hetzelfde als eerder: "Omdat zij mijn Heere weggenomen hebben, en ik weet niet, waar zij Hem gelegd hebben" (Johannes 20:13). Toen keerde zij zich om en zag Jezus staan, maar zij wist niet dat het Jezus was en meende dat het de hovenier was. Hij vroeg haar: "Vrouw, wat weent gij? Wien zoekt gij?" Maria zei: "Heere, zo gij Hem weg gedragen hebt, zeg mij, waar gij Hem gelegd hebt, en ik zal Hem wegnemen" (20:15). Dan volgt het ene woord dat alles veranderde: "Maria!" Jezus noemde haar bij haar naam, en daaraan herkende zij Hem. Zij zei tot Hem: "Rabbouni, hetwelk is gezegd: Meester" (Johannes 20:16). Uit Jezus’ antwoord valt op te maken dat zij Hem wilde vasthouden: "Raak Mij niet aan, want Ik ben nog niet opgevaren tot Mijn Vader; maar ga heen tot Mijn broeders, en zeg hun: Ik vare op tot Mijn Vader en uw Vader, en tot Mijn God en uw God" (20:17). Met deze opdracht kreeg Maria Magdalena in de latere kerkelijke traditie de bijnaam apostel van de apostelen, omdat zij door de opgestane Christus zelf werd uitgezonden om het goede nieuws aan de andere discipelen te brengen. Johannes schrijft: "Maria Magdalena ging en boodschapte den discipelen, dat zij den Heere gezien had, en dat Hij haar dit gezegd had" (Johannes 20:18). Een vrouw, wier getuigenis in de Joodse rechtspraak van die tijd doorgaans niet als volwaardig gold, werd de eerste getuige van de opstanding. De evangeliën laten geen ruimte voor twijfel: de belangrijkste boodschap in de geschiedenis werd eerst aan een vrouw toevertrouwd. Over het verdere leven van Maria Magdalena vertelt het Nieuwe Testament ons niets. Zij verdwijnt na de opstandingsverhalen uit de evangelietekst. Latere tradities plaatsen haar in Efeze of in Zuid-Frankrijk, maar deze verhalen zijn niet historisch verifieerbaar. Haar plaats in de Schrift is echter voor altijd vastgelegd: de vrouw uit wie zeven duivelen waren uitgegaan, werd de eerste boodschapper van de opstanding.