Barabbas in de Bijbel
Bar-abba (Aramees) of Barabbas (Grieks) - “Waarschijnlijk: zoon van de vader”
Wie was Barabbas?
Barabbas (in de Statenvertaling Bar-abbas) was een gevangene in Jeruzalem die vastzat om oproer en doodslag. Op het paasfeest liet Pilatus de menigte kiezen tussen hem en Jezus. Zij riepen: "Niet Dezen, maar Bar-abbas!" (Johannes 18:40). Barabbas kwam vrij en Jezus werd gekruisigd.
Barabbas komt alleen voor in het lijdensverhaal, maar wel in alle vier de evangeliën: Mattheüs 27:15-26, Markus 15:6-15, Lukas 23:18-25 en Johannes 18:39-40. De Statenvertaling schrijft zijn naam met een koppelteken, Bar-abbas, en noemt hem elf keer. Na de evangeliën keert hij zonder naam terug in de prediking van Petrus, die zijn Joodse hoorders in de tempel voorhoudt dat zij begeerd hebben "dat u een man, die een doodslager was, zou geschonken worden" (Handelingen 3:14). De evangelisten vertellen weinig over hem, en elk legt een eigen accent. Mattheüs noemt hem "een welbekende gevangene" (Mattheüs 27:16). Markus en Lukas vertellen waarom hij vastzat: hij was gevangen met andere oproermakers en had in het oproer een doodslag gedaan (Markus 15:7, Lukas 23:19). Johannes sluit kort af: "En Bar-abbas was een moordenaar" (Johannes 18:40). Zijn rol in het verhaal is die van de man tegenover Jezus. Pilatus vond geen schuld in Jezus en hoopte Hem via de gewoonte van het paasfeest vrij te laten. Hij stelde de vraag: "Welken wilt gij, dat ik u zal loslaten, Bar-abbas, of Jezus, Die genaamd wordt Christus?" (Mattheüs 27:17). De overpriesters haalden de schare over, en het volk koos Barabbas. Zo werd de schuldige vrijgelaten en de onschuldige gekruisigd. Wat Barabbas zelf dacht of deed, zegt de tekst niet. Hij spreekt geen woord en verdwijnt na zijn vrijlating uit het verhaal. Barabbas is niet te verwarren met Barsabas, de bijnaam van twee mannen uit de eerste gemeente: Jozef, genaamd Barsabas, die kandidaat was voor de plaats van Judas (Handelingen 1:23), en Judas Barsabas, die met Silas naar Antiochië ging (Handelingen 15:22).
Historische context
Het proces van Jezus valt omstreeks 30 n.Chr., in de jaren dat Pontius Pilatus als Romeins stadhouder Judea bestuurde (ongeveer 26-36 n.Chr.). Op het pascha stroomde Jeruzalem vol met pelgrims. Historici wijzen erop dat de herinnering aan de uittocht uit Egypte het feest gevoelig maakte voor verlangens naar vrijheid. Volgens Josephus kwam de stadhouder op de grote feesten met troepen uit Caesarea naar Jeruzalem om onrust de kop in te drukken. Onrust was er genoeg. In de eerste eeuw stonden in Judea en Galilea herhaaldelijk mannen op tegen de Romeinse overheersing. Gamaliël noemt in de raad Theudas en "Judas, de Galileer in de dagen der beschrijving" (Handelingen 5:36-37), en de Joodse geschiedschrijver Josephus beschrijft vele van zulke opstanden. Markus spreekt over "het oproer" alsof zijn lezers wisten welke opstand bedoeld was, en Lukas zegt dat het "in de stad geschied was" (Lukas 23:19). Buiten de Bijbel is dit oproer niet bekend. Of Barabbas tot een georganiseerde beweging hoorde, zoals de latere zeloten, weten wij niet; dat is een vermoeden van uitleggers. De Statenvertaling noemt hem in Johannes 18:40 een moordenaar. Het Griekse woord dat daar staat, wordt ook gebruikt voor de twee mannen die met Jezus gekruisigd werden (Mattheüs 27:38), en kon zowel een rover als een gewelddadige opstandeling aanduiden. Kruisiging was de Romeinse straf voor zulke mannen. Daarom vermoeden sommigen dat de twee moordenaars aan het kruis medeplichtigen van Barabbas waren, en dat het middelste kruis voor hem bestemd was. De tekst zegt dat niet. De gewoonte om op het feest een gevangene vrij te laten, noemen alle vier de evangeliën (Mattheüs 27:15, Markus 15:6, Lukas 23:17, Johannes 18:39). Buiten het Nieuwe Testament is zij niet met zekerheid bekend. Sommige geleerden wijzen op een bepaling in de Misjna (Pesachim 8:6) over het paaslam voor iemand aan wie vrijlating uit de gevangenis is beloofd, of op een Egyptische papyrus uit de eerste eeuw waarin een Romeinse bestuurder een gevangene aan de menigte schenkt. Over de naam bestaat een bekende tekstkwestie. Enkele oude Griekse handschriften, en de kerkvader Origenes in de derde eeuw, kennen in Mattheüs 27:16-17 de naam Jezus Barabbas. De meeste handschriften en de Statenvertaling hebben alleen Barabbas, in de spelling Bar-abbas. Of die langere lezing oorspronkelijk is, is onder tekstkritici omstreden.
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
- Een welbekende, mogelijk beruchte, gevangene (Mattheüs 27:16)
- Werd op verzoek van het volk door Pilatus losgelaten (Mattheüs 27:26)
−Zwakke kanten
- Deed mee aan een oproer in de stad (Markus 15:7; Lukas 23:19)
- Had in dat oproer een doodslag gedaan (Markus 15:7; Lukas 23:19)
- Johannes noemt hem kortweg een moordenaar (Johannes 18:40)
Theologische betekenis
De evangeliën vertellen het verhaal van Barabbas zonder uitleg, maar met een duidelijke tegenstelling. Pilatus zegt meermalen dat hij geen schuld in Jezus vindt (Lukas 23:22). Barabbas is daarentegen gevangen om oproer en doodslag. Toch gaat de schuldige vrij en wordt de onschuldige gekruisigd. Lukas zegt het in één zin: Pilatus liet hun los "dengene, die om oproer en doodslag in de gevangenis geworpen was, welken zij geeist hadden; maar Jezus gaf hij over tot hun wil" (Lukas 23:25). Petrus gebruikt die tegenstelling in zijn prediking na de genezing van de kreupele. De hoorders hebben "den Heilige en Rechtvaardige verloochend" en begeerd dat een doodslager geschonken zou worden; "den Vorst des levens" hebben zij gedood (Handelingen 3:14-15). Petrus spreekt dit niet uit om te veroordelen zonder uitweg. Hij zegt dat zij het door onwetendheid gedaan hebben, dat God zo vervuld heeft wat de profeten voorzegden, en hij roept op tot bekering (Handelingen 3:17-19). De keus van de menigte is in de kerkgeschiedenis soms misbruikt om het Joodse volk als geheel te beschuldigen; de apostelen doen dat niet. Veel uitleggers zien in Barabbas een beeld van de plaatsvervanging. Jezus werd "met de misdadigen gerekend" (Lukas 22:37, met Jesaja 53:12), en Petrus schrijft later dat Christus geleden heeft, "Hij rechtvaardig voor de onrechtvaardigen" (1 Petrus 3:18). Barabbas maakt dat concreet: een man die de dood verdiende, liep vrij weg, omdat een ander in zijn plaats werd veroordeeld. De Heidelbergse Catechismus legt in Zondag 15 (vraag 38) uit dat Christus onschuldig door de wereldlijke rechter veroordeeld werd, om ons van het strenge oordeel van God te bevrijden. Dat beeld moet wel met mate gebruikt worden. De evangelisten trekken die lijn zelf niet uitdrukkelijk, en de Bijbel zegt niet dat Barabbas tot geloof kwam of zelf begreep wat er gebeurde. De leer van de plaatsvervanging rust niet op zijn verhaal, maar op teksten als Jesaja 53:5 en 2 Korinthe 5:21. Barabbas illustreert wat daar staat; hij is een voorbeeld, geen bewijsplaats.
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Bar-abba (Aramees) of Barabbas (Grieks)
Betekenis
Waarschijnlijk: zoon van de vader
Sleutelmomenten
Gevangen na een oproer
Barabbas zit gevangen met andere medeoproermakers. Bij een oproer in de stad heeft hij een doodslag gedaan (Lukas 23:19).
Markus 15:7
Een welbekende gevangene
Op het feest laat de stadhouder het volk een gevangene vrij naar hun keus. Mattheüs noemt Barabbas een welbekende gevangene.
Mattheüs 27:15-16
De schare overgehaald
Pilatus biedt aan de Koning der Joden los te laten, omdat hij weet dat Jezus door nijd is overgeleverd. De overpriesters bewegen de schare om liever Barabbas te vragen.
Markus 15:9-11
Niet Dezen, maar Bar-abbas
Pilatus herinnert aan de gewoonte op het pascha en vraagt of hij de Koning der Joden zal loslaten. Allen roepen om Barabbas, van wie Johannes zegt dat hij een moordenaar was.
Johannes 18:39-40
Het geroep wordt geweldiger
De menigte roept: "Weg met Dezen, en laat ons Bar-abbas los." Pilatus zegt voor de derde keer dat hij in Jezus niets vindt waarvoor Hij de dood verdient, maar het geroep wordt geweldiger.
Lukas 23:18-23
Losgelaten in plaats van Jezus
Om de menigte tevreden te stellen laat Pilatus Barabbas los. Jezus laat hij geselen en geeft Hem over om gekruisigd te worden.
Markus 15:15
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Barabbas beter te begrijpen.
Mattheüs 27:16
“En zij hadden toen een welbekende gevangene, genaamd Bar-abbas.”
Mattheüs introduceert hem als een bekende gevangene. Hier staat de spelling van de Statenvertaling met koppelteken.
Markus 15:7
“En er was een, genaamd Bar-abbas, gevangen met andere medeoproermakers, die in het oproer een doodslag gedaan had.”
Markus geeft de reden van zijn gevangenschap: deelname aan een oproer en een doodslag.
Mattheüs 27:17
“Als zij dan vergaderd waren, zeide Pilatus tot hen: Welken wilt gij, dat ik u zal loslaten, Bar-abbas, of Jezus, Die genaamd wordt Christus?”
Pilatus legt de menigte de keus voor, in de hoop Jezus zo vrij te krijgen.
Johannes 18:40
“Zij dan riepen allen wederom, zeggende: Niet Dezen, maar Bar-abbas! En Bar-abbas was een moordenaar.”
Johannes vat het antwoord van het volk en het oordeel over Barabbas samen in één vers.
Lukas 23:25
“En hij liet hun los dengene, die om oproer en doodslag in de gevangenis geworpen was, welken zij geeist hadden; maar Jezus gaf hij over tot hun wil.”
Lukas zet de vrijlating van de schuldige en de overgave van de onschuldige naast elkaar.
Mattheüs 27:26
“Toen liet hij hun Bar-abbas los, maar Jezus gegeseld hebbende, gaf hij Hem over om gekruisigd te worden.”
Het slot van het proces: Barabbas gaat vrij, Jezus wordt gegeseld en overgegeven.
Handelingen 3:14
“Maar gij hebt den Heilige en Rechtvaardige verloochend, en hebt begeerd, dat u een man, die een doodslager was, zou geschonken worden;”
Petrus houdt zijn Joodse hoorders in de tempel hun keus voor Barabbas voor, zonder zijn naam te noemen.
1 Petrus 3:18
“Want Christus heeft ook eens voor de zonden geleden, Hij rechtvaardig voor de onrechtvaardigen, opdat Hij ons tot God zou brengen; Die wel is gedood in het vlees, maar levend gemaakt door den Geest;”
Deze tekst gaat niet over Barabbas, maar verwoordt wat veel uitleggers in zijn vrijlating zien.
Tijdperiode
~30 n.Chr.
Barabbas leefde in de tijd van het Nieuwe Testament.
Gerelateerde personen
Lessen voor vandaag
Het verhaal van Barabbas laat zien hoe snel een menigte zich laat sturen. De overpriesters bewogen de schare (Markus 15:11), en de schare die Pilatus om de gebruikelijke vrijlating kwam vragen, riep even later om Zijn kruisiging (Markus 15:8-13). Dat houdt ons voor dat wij onze keuzes niet aan de stemming om ons heen mogen overlaten, ook niet als iedereen hetzelfde roept. Wat de meerderheid wil, is daarmee nog niet juist; deze dag in Jeruzalem maakt dat pijnlijk duidelijk. Pilatus wist dat Jezus onschuldig was en gaf toch toe. Barabbas kwam vrij door een beslissing waaraan hij zelf niets bijdroeg. Zo wordt in zijn vrijlating zichtbaar wat de kern van het evangelie is: wij worden niet vrijgesproken omdat wij het verdienen, maar omdat Christus in onze plaats werd veroordeeld. Wie zijn eigen schuld kent, kan zich met Barabbas verwant voelen. De Bijbel noemt hem niet beter dan hij was, en zo spreekt zij ook over ons. Tegelijk past bescheidenheid. Wij weten niet wat Barabbas met zijn vrijheid deed. Vrijlating alleen maakt nog geen nieuw mens. Petrus riep zijn hoorders, die hij medeverantwoordelijk hield, op zich te bekeren (Handelingen 3:19). Wat Christus gedaan heeft, vraagt om een antwoord van geloof en een veranderd leven. Ten slotte troost dit verhaal wie onrecht ondergaat. Jezus werd veroordeeld terwijl een schuldige vrijkwam, en toch werkte God juist zo Zijn plan van verlossing uit. Het onrecht van die dag had niet het laatste woord.
Bijbelse plaatsen
Veelgestelde vragen over Barabbas
Wie was Barabbas in de Bijbel?
Wat betekent de naam Barabbas?
Waar staat Barabbas in de Bijbel?
Hoe schrijft de Statenvertaling de naam Barabbas?
Waarom zat Barabbas gevangen?
Waarom koos het volk voor Barabbas en niet voor Jezus?
Wat was de gewoonte om op het paasfeest een gevangene vrij te laten?
Heette Barabbas ook Jezus?
Is Barabbas dezelfde als Barsabas?
Wat gebeurde er met Barabbas na zijn vrijlating?
Is Barabbas een beeld van de plaatsvervanging?
Wat kunnen wij leren van Barabbas?
Stel een vraag over Barabbas
Wilt u meer weten over Barabbas? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over BarabbasBijbelverhalen rond Barabbas
Verdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk Barabbas in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Barabbas.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van Barabbas in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Barabbas.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over Barabbas aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.