Het schrift op de muur

Daniël 5 vertelt de laatste nacht van het rijk Babel, aan het eind van de ballingschap van Juda. Daniël, die als jongeling uit Juda was weggevoerd (Daniël 1:3-6), hoort inmiddels bij een vorige generatie. Nu regeert Belsazar.

Wat gebeurde er op het feest van Belsazar?

Koning Belsazar gaf een grote maaltijd voor duizend van zijn groten en dronk wijn met hen (Daniël 5:1). Toen hij van de wijn geproefd had, liet hij de gouden en zilveren vaten halen die Nebukadnezar uit de tempel in Jeruzalem had weggevoerd. De koning, zijn groten, zijn vrouwen en zijn bijvrouwen dronken eruit, en intussen prezen zij hun goden van goud, zilver, koper, ijzer, hout en steen (Daniël 5:2-4). Vaten die voor de dienst van de HEERE gewijd waren, werden zo gebruikt om afgoden te eren.

Wat schreef de hand op de muur?

"Ter zelfder ure kwamen er vingeren van eens mensen hand voort, die schreven tegenover den kandelaar, op de kalk van den wand van het koninklijk paleis" (Daniël 5:5). De koning zag het deel van de hand dat schreef. Zijn gelaat veranderde, zijn gedachten verschrikten hem, zijn lendenen verslapten en zijn knieën sloegen tegen elkaar (Daniël 5:6). Hij liet de sterrenkijkers, de Chaldeeën en de waarzeggers roepen. Wie het schrift kon lezen en uitleggen, beloofde hij purper, een gouden keten en de plaats van derde heerser in het rijk (Daniël 5:7). Maar geen van de wijzen kon het schrift lezen of uitleggen, en de koning en zijn groten raakten nog meer ontsteld (Daniël 5:8-9).

Waarom werd Daniël erbij gehaald?

Toen kwam de koningin binnen. Zij herinnerde de koning aan een man in wie men in de dagen van Nebukadnezar licht, verstand en wijsheid had gevonden: Daniël, aan wie de koning de naam Beltsazar had gegeven (Daniël 5:10-12). Daniël werd gehaald. Belsazar beloofde ook hem purper, de keten en de derde plaats in het rijk (Daniël 5:13-16). Daniël wees de gaven af. De koning mocht ze houden of aan een ander geven, maar het schrift zou hij toch lezen en uitleggen (Daniël 5:17).

Wat zei Daniël tegen Belsazar?

Voordat Daniël leest, houdt hij de koning de geschiedenis van Nebukadnezar voor. De allerhoogste God had hem het koninkrijk, grootheid en eer gegeven. Maar toen zijn hart zich verhief, werd hij van zijn troon gestoten en woonde hij bij de wilde ezels, totdat hij erkende dat God, de Allerhoogste, Heerser is over de koninkrijken van de mensen (Daniël 5:18-21). Dan richt Daniël zich tot Belsazar: "En gij, Belsazar, zijn zoon! hebt uw hart niet vernederd, alhoewel gij dit alles wel geweten hebt" (Daniël 5:22). Belsazar heeft zich verheven tegen de Heere van de hemel, uit de vaten van Zijn huis gedronken en goden geprezen die niet zien en niet horen, "maar dien God, in Wiens hand uw adem is, en bij Wien al uw paden zijn, hebt gij niet verheerlijkt" (Daniël 5:23). Daarom is de hand van Hem gezonden (Daniël 5:24).

Hoe las Daniël het schrift op de muur?

Dan leest Daniël: "MENE, MENE, TEKEL, UPHARSIN" (Daniël 5:25). Mene: God heeft het koninkrijk van Belsazar geteld en het voleind. Tekel: "gij zijt in weegschalen gewogen; en gij zijt te licht gevonden" (Daniël 5:27). Peres: het koninkrijk is verdeeld en aan de Meden en de Perzen gegeven (Daniël 5:26-28). In het spraakgebruik is daarvan de uitdrukking gewogen en te licht bevonden overgebleven. De uitleg bevat geen voorwaarde: het oordeel is uitgesproken.

Hoe eindigt het verhaal van Belsazar?

Belsazar doet wat hij beloofd had. Daniël wordt met purper bekleed, krijgt de gouden keten om zijn hals, en men roept uit dat hij de derde heerser in het koninkrijk is (Daniël 5:29). Dan volgt de laatste zin van het hoofdstuk: "In dienzelfden nacht, werd Belsazar, der Chaldeen koning, gedood" (Daniël 5:30). Hoe dat gebeurde, vertelt de tekst niet. Het volgende vers zegt dat Darius de Meder het koninkrijk ontving (Daniël 6:1). Het rijk dat Juda in ballingschap had gevoerd, was ten einde.

De Bijbel noemt bij dit hoofdstuk geen jaartal. Volgens de Babylonische kroniek van Nabonidus viel Babel in 539 v.Chr. in handen van het leger van Kores, de koning van Perzië. Belsazar zelf was buiten de Bijbel lange tijd onbekend. Spijkerschriftteksten, zoals de cilinder van Nabonidus uit Ur, noemen hem de oudste zoon van koning Nabonidus. Dezelfde kroniek van Nabonidus vermeldt dat de koning jarenlang in Tema in Arabië verbleef, terwijl zijn zoon in Babylonië bleef. Dat kan verklaren waarom Belsazar de derde plaats in het rijk aanbood: hij was zelf de tweede. Dat Daniël Nebukadnezar zijn vader noemt, past bij het bijbelse spraakgebruik, waarin vader ook voorvader of voorganger kan betekenen. Hoe zij precies verwant waren, zegt de tekst niet.

De Griekse geschiedschrijvers Herodotus (Historiën 1.191) en Xenophon (Cyropaedie 7.5) vertellen dat de stad werd ingenomen terwijl de inwoners feestvierden. De Bijbel beschrijft de inname niet.

De koningin kwam van buiten de feestzaal, terwijl de vrouwen van de koning al aan de maaltijd zaten (Daniël 5:2-3; Daniël 5:10). Daarom denken veel uitleggers aan de koningin-moeder. Wie Darius de Meder was, is een oude vraag; in veel Engelse bijbels is Daniël 6:1 het laatste vers van hoofdstuk 5.

In Daniël 5 spreekt God geen woord in directe rede. Hij laat schrijven. De hand die "van Hem gezonden" is (Daniël 5:24), maakt zichtbaar wat het hele boek Daniël leert: de Allerhoogste heeft heerschappij over de koninkrijken van de mensen en geeft ze aan wie Hij wil (Daniël 4:17; Daniël 5:21). Hij telt de dagen van een rijk en maakt er een einde aan.

God is heilig. De vaten uit Zijn huis waren voor Zijn dienst gewijd. Belsazar gebruikte ze om afgoden te prijzen, en Daniël noemt dat zich verheffen "tegen den Heere des hemels" (Daniël 5:23). God liet dat niet ongestraft: "God laat Zich niet bespotten" (Galaten 6:7). Kores gaf de vaten later terug, zodat ze naar Jeruzalem konden (Ezra 1:7-11).

God maakt kennis tot verantwoordelijkheid. Belsazar had het voorbeeld van Nebukadnezar, die vernederd werd en daarna de Koning des hemels loofde (Daniël 4:37). Hij wist het, en vernederde zich toch niet (Daniël 5:22). Het oordeel valt niet willekeurig: Daniël noemt de reden voordat hij het vonnis leest.

God houdt Zijn woord. Jesaja had aangekondigd: "Babel is gevallen, zij is gevallen" (Jesaja 21:9), en Jeremia dat de HEERE na zeventig jaren de koning van Babel zou bezoeken (Jeremia 25:12). In het eerste jaar van Darius las Daniël in de boeken over die zeventig jaren (Daniël 9:2). Voor Gods volk was deze nacht het begin van de terugkeer. Hetzelfde boek laat zien hoe God Zijn knechten bewaart, in de vurige oven en in de leeuwenkuil. Hier laat het zien hoe Hij een hoogmoedige koning oordeelt.

Gereformeerde uitleggers trekken hier een lijn naar het evangelie. Voor God is ieder mens te licht: "zij hebben allen gezondigd, en derven de heerlijkheid Gods" (Romeinen 3:23). Ook Psalm 62:10 gebruikt het beeld van de weegschaal: mensen, daarin opgewogen, zijn lichter dan de ijdelheid. Wie toch bestaat, bestaat niet door eigen gewicht, maar omdat zij "worden om niet gerechtvaardigd, uit Zijn genade, door de verlossing, die in Christus Jezus is" (Romeinen 3:24).

God weegt de harten. Belsazar werd niet beoordeeld naar zijn macht of zijn feest, maar naar wat hij met de kennis van God had gedaan. De Schrift zegt: "de HEERE weegt de harten" (Spreuken 21:2). Dat leert ons onszelf te onderzoeken voor Zijn aangezicht, in plaats van ons te meten aan anderen.

God vraagt een gebogen hart, niet alleen kennis. Belsazar wist alles van Nebukadnezar (Daniël 5:22). Wie opgroeit met de Bijbel, weet ook veel van God. Juist dan klinkt de vraag of wij ons hart voor Hem vernederd hebben. "God wederstaat de hovaardigen, maar den nederigen geeft Hij genade" (Jakobus 4:6). Zo is nederigheid geen karaktertrek, maar de houding van een mens die God kent.

God is heilig, en wat aan Hem gewijd is, is niet gewoon. Wij gaan niet om met tempelvaten, maar wel met Zijn Naam, Zijn dag en Zijn Woord. De Heere ziet hoe wij daarmee omgaan, ook als niemand anders het opmerkt.

God bepaalt de tijd. "In dienzelfden nacht" eindigde het leven van Belsazar (Daniël 5:30). De Heere Jezus vertelde van een rijke man tegen wie God zei: "in dezen nacht zal men uw ziel van u afeisen" (Lukas 12:20). Zolang God tijd geeft, roept Hij tot bekering. Voor wie Hem vreest, is dit hoofdstuk ook troost: de God Die Babel woog, bracht Zijn volk na de ballingschap terug (Ezra 1:1-3).