Stefanus, de eerste martelaar

Handelingen 6:8-15 en 7 vertellen hoe Stefanus in Jeruzalem voor de raad werd gebracht, een lange rede hield en als eerste om zijn getuigenis van de opgestane Christus werd gedood. Hij was een van de zeven mannen die de zorg voor de weduwen kregen (Handelingen 6:5).

Waarom werd Stefanus aangeklaagd?

Stefanus deed "wonderen en grote tekenen onder het volk" (Handelingen 6:8). Mannen uit enkele synagogen gingen met hem in debat. Zij konden niet op tegen de wijsheid en de Geest waardoor hij sprak (Handelingen 6:10). Toen zetten zij mannen aan om te zeggen dat hij lasterde tegen Mozes en God. Ze hitsten het volk op en brachten hem voor de raad. Valse getuigen beweerden dat hij sprak tegen de tempel en de wet, en dat Jezus de Nazarener deze plaats zou verbreken. De leden van de raad zagen "zijn aangezicht als het aangezicht eens engels" (Handelingen 6:15).

Waar ging de rede van Stefanus over?

Op de vraag van de hogepriester antwoordde Stefanus met een rede over de geschiedenis van Israël. Hij begon bij de God der heerlijkheid, Die aan Abraham verscheen toen die nog in Mesopotamië woonde. Hij sprak over Jozef, die verkocht werd terwijl God met hem was, en over Mozes, die door het volk werd afgewezen en die God toch als verlosser zond. Steeds komt hetzelfde terug: God bleef trouw, maar het volk stootte af wie Hij zond. Over de tempel zei hij: "de Allerhoogste woont niet in tempelen met handen gemaakt" (Handelingen 7:48). Aan het slot sprak Stefanus de raad recht aan: zoals hun vaders de profeten vervolgden, zo waren zij verraders en moordenaars geworden van de Rechtvaardige (Handelingen 7:51-52).

Wat zag Stefanus toen de hemel openging?

De raad werd woedend en knerste de tanden tegen hem. Maar Stefanus, vol van de Heilige Geest, keek op naar de hemel en zag de heerlijkheid van God, en Jezus staande aan Gods rechterhand. Hij zei: "Ziet, ik zie de hemelen geopend, en den Zoon des mensen, staande ter rechter hand Gods" (Handelingen 7:56). Toen stopten zij hun oren dicht en vielen samen op hem aan.

Hoe verliep de steniging van Stefanus?

Ze dreven hem de stad uit en stenigden hem. De getuigen legden hun kleren neer aan de voeten van een jongeman die Saulus heette (Handelingen 7:58). Terwijl zij hem stenigden, riep Stefanus: "Heere Jezus, ontvang mijn geest" (Handelingen 7:59). Hij viel op zijn knieën en riep met luide stem: "Heere, reken hun deze zonde niet toe" (Handelingen 7:60)! Toen hij dat gezegd had, ontsliep hij.

Wat gebeurde er na de dood van Stefanus?

Saulus vond het goed (Handelingen 8:1). Op die dag begon een grote vervolging tegen de gemeente in Jeruzalem, en de gelovigen werden verstrooid over Judea en Samaria. Godvruchtige mannen begroeven Stefanus. De verstrooiden trokken het land door en verkondigden het Woord (Handelingen 8:4), onder wie Filippus. De jongeman Saulus kwam later zelf tot geloof (de bekering van Paulus).

De raad is het Sanhedrin, de hoogste Joodse raad in Jeruzalem, met de hogepriester aan het hoofd. Lukas noemt de naam van de hogepriester hier niet. In de wet van Mozes stond op het lasteren van de Naam van de HEERE de steniging (Leviticus 24:16), en de getuigen moesten als eersten hun hand tegen de schuldige opheffen (Deuteronomium 17:7). Onder Romeins bestuur mocht de raad zelf niemand ter dood brengen (Johannes 18:31). Of hier een vonnis werd uitgesproken of dat de woedende menigte het heft in eigen hand nam, zegt de tekst niet. Het woord martelaar komt van het Griekse woord voor getuige. Paulus noemt Stefanus later, in een gesprek met de Heere, "Uw getuige" (Handelingen 22:20).

In deze geschiedenis spreekt een mens, maar God staat in het middelpunt. De wijsheid van Stefanus kwam van de Geest (Handelingen 6:10), zoals de Heere Jezus had beloofd: "Ik zal u mond en wijsheid geven" (Lukas 21:15). In zijn rede laat Stefanus zien dat God Zich niet laat opsluiten in één land of één gebouw. Hij verscheen aan Abraham in Mesopotamië, was met Jozef in Egypte en sprak tot Mozes in de woestijn uit het doornenbos. Steeds zond Hij Zijn volk verlossers die het eerst afwees. Zo wijst de rede naar Christus, de Profeet Die Mozes had aangekondigd (Handelingen 7:37).

Het hart van de geschiedenis is wat Stefanus zag: Jezus "staande ter rechter hand Gods" (Handelingen 7:56). Voor dezelfde raad had de Heere Jezus gezegd dat zij de Zoon des mensen zouden zien "zittende ter rechter hand der kracht Gods" (Mattheüs 26:64). Stefanus ziet Hem staan. Veel uitleggers zien daarin dat de Heere opstaat om Zijn getuige bij te staan en te ontvangen; de tekst zelf legt het niet uit. Zeker is dat de verhoogde Christus Zijn knecht niet loslaat.

De laatste woorden van Stefanus lijken op die van zijn Heere aan het kruis: "Vader, vergeef het hun" (Lukas 23:34) en "Vader, in Uw handen beveel Ik Mijn geest" (Lukas 23:46). Stefanus richt zijn gebed tot Jezus Zelf. Zo maakt de Geest een discipel gelijk aan zijn Meester, tot in het sterven. Meer over het hoofdstuk leest u in de uitleg van Handelingen 7.

De Heere laat Zijn getuigen niet alleen. Stefanus stond voor een vijandige raad, en juist daar ontving hij van God wijsheid, een gelaat als van een engel en een blik in de geopende hemel. Wie om Christus wordt tegengesproken of buitengesloten, mag weten dat Hij leeft aan Gods rechterhand, "Die ook voor ons bidt" (Romeinen 8:34).

Christus leert Zijn volk vergeven. Stefanus bad niet om wraak, maar voor de mensen die hem stenigden. Dat had hij niet uit zichzelf: hij was vol van de Heilige Geest en volgde zijn Heere na, Die gezegd had: "bidt voor degenen, die u geweld doen, en die u vervolgen" (Mattheüs 5:44). Lees ook wat de Bijbel zegt over vergeving.

God gebruikt zelfs vervolging voor Zijn werk. De dood van Stefanus leek een nederlaag, maar de verstrooide gelovigen brachten het Woord verder. De jonge Saulus, die erbij stond, werd later zelf een prediker van het geloof dat hij eerst verwoestte (Galaten 1:23). En voor wie in Jezus sterft, is de dood een ontslapen (1 Thessalonicenzen 4:14).