De droom van Nebukadnezar

Daniël 2 speelt aan het hof van Babel, in het tweede jaar van koning Nebukadnezar (Daniël 2:1). Daniël en zijn drie vrienden waren als jonge mannen uit Juda weggevoerd en aan het hof opgeleid (Daniël 1:3-7). Hier laat God een heidense koning zien dat Hij verborgen dingen kent.

Waarom moesten de wijzen de droom zelf vertellen?

Nebukadnezar had dromen gehad waardoor zijn geest verslagen was, en hij kon niet meer slapen (Daniël 2:1). Hij liet de tovenaars, sterrekijkers, guichelaars en Chaldeeën roepen. Zij vroegen hem de droom te vertellen; dan zouden zij de uitleg geven (Daniël 2:4). Maar de koning eiste dat zij eerst de droom zelf bekendmaakten (Daniël 2:5-6). Vers 9 maakt duidelijk waarom hij het vroeg: als zij de droom konden vertellen, zou hij weten dat ook hun uitleg te vertrouwen was. De wijzen antwoordden dat geen mens op aarde dat kon. Alleen "de goden, welker woning bij het vlees niet is" zouden het kunnen (Daniël 2:11). Toen werd de koning zeer toornig en beval hij alle wijzen van Babel om te brengen. Ook Daniël en zijn metgezellen werden gezocht om gedood te worden (Daniël 2:12-13).

Hoe kreeg Daniël de droom te weten?

Daniël sprak verstandig met Arioch, de overste van de lijfwacht van de koning, en vroeg waarom het bevel zo haastig was (Daniël 2:14-15). Daarna ging hij naar de koning en vroeg om tijd (Daniël 2:16). Thuis vertelde hij alles aan Hananja, Misaël en Azarja, opdat zij "van den God des hemels barmhartigheden verzochten over deze verborgenheid" (Daniël 2:18). In een nachtgezicht werd de verborgenheid aan Daniël geopenbaard. Zijn eerste antwoord was lof: "De Naam Gods zij geloofd van eeuwigheid tot in eeuwigheid, want Zijn is de wijsheid en de kracht" (Daniël 2:20).

Wat zag Nebukadnezar in zijn droom?

Daniël vroeg Arioch de wijzen van Babel niet om te brengen en liet zich bij de koning brengen (Daniël 2:24-25). Hij zei dat geen wijze of sterrekijker dit kon. "Maar er is een God in den hemel, Die verborgenheden openbaart" (Daniël 2:28). Hij zei erbij dat hij dit niet door zijn eigen wijsheid wist (Daniël 2:30). Toen vertelde hij de droom. De koning had een groot beeld gezien, met een uitnemende glans en een schrikkelijke gedaante. Het hoofd was van goed goud, borst en armen van zilver, buik en dijen van koper, de schenkels van ijzer, en de voeten deels van ijzer en deels van leem (Daniël 2:31-33). Een steen, afgehouwen zonder handen, trof het beeld aan de voeten en vermaalde alles, zodat het werd als kaf dat de wind wegneemt. Maar de steen werd een grote berg die de hele aarde vulde (Daniël 2:34-35).

Hoe legde Daniël het beeld van Nebukadnezar uit?

Het gouden hoofd was Nebukadnezar zelf, aan wie de God des hemels koninkrijk, macht, sterkte en eer gegeven had: "gij zijt dat gouden hoofd" (Daniël 2:37-38). Na hem zouden andere koninkrijken komen: een lager rijk, een derde van koper dat over de hele aarde zou heersen, en een vierde, hard als ijzer, dat alles zou verbreken (Daniël 2:39-40). Dat vierde rijk zou gedeeld zijn, deels hard en deels broos, zoals ijzer zich niet met leem vermengt (Daniël 2:41-43). Dan komt het slot van de uitleg: "Doch in de dagen van die koningen zal de God des hemels een Koninkrijk verwekken, dat in der eeuwigheid niet zal verstoord worden" (Daniël 2:44). Dat is de steen.

Wat deed de koning na de uitleg?

Nebukadnezar viel op zijn aangezicht voor Daniël, aanbad hem en liet voor hem offers brengen (Daniël 2:46). Toch richtte zijn belijdenis zich op Daniëls God: "Het is de waarheid, dat ulieder God een God der goden is, en een Heere der koningen" (Daniël 2:47). Hij gaf Daniël grote geschenken, maakte hem heerser over het landschap van Babel en overste over alle wijzen. Op verzoek van Daniël kregen Sadrach, Mesach en Abed-nego het bestuur over het landschap, en Daniël zelf bleef aan de poort van de koning (Daniël 2:48-49).

Daniël 2:1 plaatst de droom in het tweede jaar van Nebukadnezars regering. Volgens Daniël 1:5 duurde de opleiding van Daniël en zijn vrienden drie jaar, en toch hoort Daniël hier al bij de wijzen. Uitleggers geven daarvoor verschillende verklaringen, zoals een andere telling van de regeringsjaren. De tekst zelf lost het niet op.

De wijzen van Babel waren geleerden, sterrenwichelaars en uitleggers van dromen en tekens. Chaldeeën is in Daniël 2 de naam van zo’n groep wijzen, en niet alleen van het volk. Daniël werd tot hen gerekend omdat hij aan het hof was opgeleid, maar zijn inzicht kwam van God: "Daniel gaf Hij verstand in allerlei gezichten en dromen" (Daniël 1:17). Aan het hof heette hij Beltsazar (Daniël 1:7).

Vanaf Daniël 2:4, waar de Chaldeeën "tot den koning in het Syrisch" spreken, is het boek in het Aramees geschreven, tot het eind van hoofdstuk 7. Daniël 7 brengt dezelfde lijn opnieuw in beeld, nu met vier grote dieren uit de zee en een Koninkrijk dat niet verdorven zal worden (Daniël 7:3; Daniël 7:14).

In Daniël 2 staat God Zelf in het midden. De wijzen zeiden dat alleen de goden de droom konden kennen, en dat die niet bij de mensen wonen (Daniël 2:11). Het hoofdstuk laat zien dat de God des hemels wel spreekt. Hij gaf de koning de droom, en Hij maakte Daniël de droom en de uitleg bekend. Daniël neemt geen eer voor zichzelf, net zoals Jozef tegen Farao zei: "Het is buiten mij" (Genesis 41:16).

God regeert over de geschiedenis. Daniël belijdt: "Hij verandert de tijden en stonden; Hij zet de koningen af, en Hij bevestigt de koningen" (Daniël 2:21). Nebukadnezar was de machtigste koning van zijn tijd, maar Daniël zegt hem dat de God des hemels hem dat koninkrijk gegeven heeft (Daniël 2:37). Alle rijken in het beeld, hoe glanzend ook, worden kaf dat de wind wegneemt.

Welke rijken het zilver, het koper en het ijzer zijn, zegt Daniël 2 niet; alleen het gouden hoofd krijgt een naam. Een veel gevolgde uitleg, ook in de gereformeerde traditie, ziet hierin Babel, Medië-Perzië, Griekenland en Rome. Het boek noemt elders zelf "de koningen der Meden en der Perzen" en "de koning van Griekenland" (Daniël 8:20-21). Anderen tellen Medië en Perzië als twee rijken en eindigen bij Griekenland. Over de voeten van ijzer en leem lopen de uitleggingen nog verder uiteen.

De steen is het Koninkrijk dat God Zelf opricht, afgehouwen zonder handen en dus niet door mensen gemaakt. Dat wijst vooruit naar Christus. De Heere Jezus spreekt over de steen die de bouwlieden verworpen hebben, en zegt: "op wien hij valt, dien zal hij vermorzelen" (Lukas 20:18). Veel uitleggers horen daarin Daniël 2. Bij de aankondiging van Zijn geboorte zei de engel tegen Maria: "Zijns Koninkrijks zal geen einde zijn" (Lukas 1:33). Christenen verschillen over de vraag hoe dit Koninkrijk nu al groeit en wat nog moet komen. Maar zij belijden samen dat het "in alle eeuwigheid bestaan" zal (Daniël 2:44).

God hoort het gebed in nood. Daniël had geen uitweg, maar hij wist tot Wie hij moest gaan. Hij vroeg zijn vrienden om samen met hem barmhartigheid te zoeken bij de God des hemels (Daniël 2:18). Wie voor een vraag staat die geen mens kan beantwoorden, mag hetzelfde doen. En als God antwoordt, past wat Daniël deed: eerst danken, dan verder gaan (Daniël 2:23).

God geeft wijsheid, en Hem komt de eer toe. Daniël zegt dat de verborgenheid hem niet geopenbaard is door zijn eigen wijsheid (Daniël 2:30). Wie wijsheid nodig heeft, mag die vragen aan God, "Die een iegelijk mildelijk geeft, en niet verwijt" (Jakobus 1:5). Wat Hij dan geeft, is reden om Hem te loven en niet onszelf.

Gods Koninkrijk blijft. Wereldrijken lijken soms van goud en ijzer, maar het beeld laat zien hoe broos zij zijn. Dat geeft rust, want de toekomst ligt niet in de handen van machthebbers. Daarom bidden wij met de woorden die de Heere Jezus leerde: "Uw Koninkrijk kome" (Mattheüs 6:10). Over Gods heerschappij over alle dingen gaat ook de pagina over Gods soevereiniteit. Hoe trouw Daniëls vrienden deze God bleven, leest u in de vurige oven.