De vurige oven

Daniël 3 speelt in Babel, in de tijd dat Juda in ballingschap was. Drie Joodse mannen, die aan het hof van Nebukadnezar de namen Sadrach, Mesach en Abednego hadden gekregen (Daniël 1:7), staan voor de keus tussen het bevel van de koning en het gebod van hun God. In de Statenvertaling heet de derde Abed-nego. Eerder, na de droom van Nebukadnezar, had de koning hen op verzoek van Daniël over het bestuur van het landschap van Babel gesteld (Daniël 2:49).

Wat was het gouden beeld van Nebukadnezar?

Koning Nebukadnezar maakte een beeld van goud, zestig ellen hoog en zes ellen breed, en richtte het op in het dal Dura (Daniël 3:1). Wie of wat het beeld voorstelde, zegt de tekst niet. De koning riep alle bestuurders van zijn rijk bijeen voor de inwijding (Daniël 3:2-3). Een heraut maakte het bevel bekend aan alle volken. Zodra de muziek klonk, van hoorn, pijp, citer en allerlei andere instrumenten, moest iedereen neervallen en het gouden beeld aanbidden. Wie dat niet deed, zou op hetzelfde uur in de brandende oven worden geworpen (Daniël 3:4-6). Toen de muziek klonk, vielen alle volken neer en aanbaden het beeld (Daniël 3:7).

Waarom bogen Sadrach, Mesach en Abednego niet?

Er bleven drie mannen staan. Chaldeeuwse mannen kwamen het de koning melden en beschuldigden de Joden. Zij noemden de drie bij name, wezen erop dat de koning hen zelf over het bestuur van Babel had gesteld, en zeiden dat zij zijn goden niet eerden en het gouden beeld niet aanbaden (Daniël 3:8-12). Waarom zij bleven staan, blijkt straks uit hun eigen antwoord (Daniël 3:18). Daarachter staat het tweede gebod, dat Israël verbood zich voor een beeld te buigen (Exodus 20:4-5).

Nebukadnezar werd woedend en liet hen voorbrengen. Hij vroeg of het met opzet was. Toch gaf hij hun nog een kans: als zij bij de volgende muziek zouden neervallen, was het goed. Zo niet, dan gingen zij nog op hetzelfde uur de oven in. Hij besloot met een uitdaging: "en wie is de God, Die ulieden uit mijn handen verlossen zou"? (Daniël 3:15).

Wat zeiden de drie vrienden tegen de koning?

Hun antwoord is kort. Zij zeiden dat zij de koning op deze zaak niet hoefden te antwoorden (Daniël 3:16). Dan volgt hun belijdenis: "Zal het zo zijn, onze God, Dien wij eren, is machtig ons te verlossen uit den oven des brandenden vuurs, en Hij zal ons uit uw hand, o koning! verlossen" (Daniël 3:17). En direct daarna: "Maar zo niet, u zij bekend, o koning! dat wij uw goden niet zullen eren, noch het gouden beeld, dat gij hebt opgericht, zullen aanbidden" (Daniël 3:18). Zij twijfelen niet aan de macht van God. Of Hij hen zal redden, laten zij aan Hem over, en hun trouw hangt daar niet van af.

Wat gebeurde er in de vurige oven?

Toen veranderde de gedaante van het aangezicht van de koning tegen de drie (Daniël 3:19). Hij beval de oven zevenmaal heter te maken dan gewoonlijk. De sterkste mannen uit zijn leger moesten Sadrach, Mesach en Abednego binden. Zo werden zij, gekleed in hun mantels, broeken en hoeden, in het midden van de oven geworpen (Daniël 3:20-21). Omdat het bevel van de koning haast had en de oven zeer heet was, doodden de vonken van het vuur de mannen die de drie hadden opgetild (Daniël 3:22). Gebonden vielen de drie midden in het vuur (Daniël 3:23).

Wat zag de koning in de oven?

Dan ontzet Nebukadnezar zich en staat haastig op. Hij vraagt zijn raadsheren of zij niet drie mannen gebonden in het vuur hebben geworpen. Zij bevestigen het. En de koning zegt: "Ziet, ik zie vier mannen, los wandelende in het midden des vuurs, en er is geen verderf aan hen; en de gedaante des vierden is gelijk eens zoons der goden" (Daniël 3:25). Wat er met de banden gebeurde, zegt de tekst niet. Zij zegt alleen dat de mannen los waren.

Hoe eindigt het verhaal van de vurige oven?

Nebukadnezar gaat naar de deur van de oven en roept de drie bij hun naam. Hij noemt hen knechten van de allerhoogste God en zegt dat zij naar buiten moeten komen (Daniël 3:26). Zij gaan uit het vuur. De stadhouders, landvoogden en raadsheren van de koning komen erbij en zien dat het vuur geen macht over hun lichamen heeft gehad. Hun haar is niet verbrand, hun mantels zijn niet veranderd, en de reuk van het vuur hangt niet aan hen (Daniël 3:27). Dan looft de koning: "Geloofd zij de God van Sadrach, Mesach en Abed-nego, Die Zijn engel gezonden, en Zijn knechten verlost heeft, die op Hem vertrouwd hebben" (Daniël 3:28). Hij erkent dat zij het woord van de koning hebben veranderd en hun leven hebben overgegeven, liever dan een andere god te dienen dan hun God.

Daarop vaardigt Nebukadnezar een bevel uit. Wie lastering spreekt tegen de God van deze drie, zal in stukken worden gehouwen, en zijn huis zal een mesthoop worden. De reden die hij geeft, beantwoordt zijn eigen vraag uit vers 15: "want er is geen ander God, Die alzo verlossen kan" (Daniël 3:29). Het hoofdstuk eindigt ermee dat de koning de drie voorspoedig maakte in het landschap van Babel (Daniël 3:30).

Het boek Daniël begint met de eerste wegvoering uit Juda, in het derde jaar van koning Jojakim (Daniël 1:1). Met Daniël werden ook Hananja, Misaël en Azarja naar Babel gebracht. De overste der kamerlingen gaf hun Babylonische namen: Sadrach, Mesach en Abed-nego (Daniël 1:6-7). Hoeveel jaren er tussen hoofdstuk 1 en hoofdstuk 3 liggen, vermeldt de tekst niet. Daniël 3 noemt geen jaartal.

Een el is ongeveer een halve meter. Het beeld was dus rond de dertig meter hoog en ongeveer drie meter breed. Die verhouding is ongewoon voor een mensfiguur. Sommige uitleggers denken aan een zuil of aan een beeld op een hoge voet, maar de tekst beschrijft de vorm niet. Of het beeld massief goud was of verguld, zegt zij evenmin, en waar het dal Dura lag, is niet met zekerheid te zeggen. Veel uitleggers leggen een verband met de droom uit Daniël 2, waarin Nebukadnezar het gouden hoofd van het beeld was (Daniël 2:38). Hier laat de koning een beeld maken dat helemaal van goud is. De tekst trekt die lijn zelf niet.

Vuur als straf kwam in Babel werkelijk voor. Jeremia noemt twee valse profeten "die de koning van Babel aan het vuur braadde" (Jeremia 29:22). Hoe de oven eruitzag, beschrijft Daniël 3 niet. Er was een deur (Daniël 3:26), en de koning kon zien wat er binnen gebeurde. Van Daniël 2:4 tot het eind van hoofdstuk 7 is het boek in het Aramees geschreven, de taal die de Statenvertaling daar Syrisch noemt. Wat de Statenvertaling "den oven des brandenden vuurs" noemt, heet in het spraakgebruik de vurige oven.

In Daniël 3 staat de vraag centraal die de koning stelde: wie is de God Die uit zijn handen kan verlossen? Het hele hoofdstuk geeft het antwoord, en aan het slot spreekt Nebukadnezar het zelf uit: er is geen andere God Die zo kan verlossen (Daniël 3:29). De machtigste koning van zijn tijd moet erkennen dat er Eén boven hem is.

God alleen komt de aanbidding toe. Nebukadnezar vroeg niet dat de drie hun God zouden afzweren. Hij eiste dat zij voor zijn beeld zouden neervallen. Juist dat konden zij niet, want God had gezegd: "Gij zult geen andere goden voor Mijn aangezicht hebben" (Exodus 20:3). De HEERE geeft Zijn eer aan geen ander (Jesaja 42:8). De Heere Jezus antwoordde de verzoeker met dezelfde eis: "Den Heere, uw God, zult gij aanbidden, en Hem alleen dienen" (Mattheüs 4:10).

God is machtig, en Hij is vrij. Het antwoord van de drie houdt twee dingen samen: God kan verlossen, en "Maar zo niet" blijven zij Hem trouw (Daniël 3:17-18). Hun geloof rust niet op de afloop, maar op God Zelf, en zij schrijven Hem niet voor wat Hij moet doen. Dat God hen hier verloste, maakt Zijn macht zichtbaar. Dat Hij het niet altijd zo doet, laat Hebreeën 11 zien: naast gelovigen die "De kracht des vuurs hebben uitgeblust" (Hebreeën 11:34) staan er die door het zwaard ter dood werden gebracht (Hebreeën 11:37).

God is bij de Zijnen in het vuur. Hij hield de drie niet buiten de oven, maar Hij was bij hen erin. Zo had de HEERE het aan Israël beloofd: "wanneer gij door het vuur zult gaan, zult gij niet verbranden, en de vlam zal u niet aansteken" (Jesaja 43:2). Wie de vierde was, laat de tekst bij de woorden van de koning: iemand met de gedaante van een zoon der goden (Daniël 3:25), en Zijn engel (Daniël 3:28). Veel uitleggers in de gereformeerde traditie zien in Hem de Engel des HEEREN, de Zoon van God vóór Zijn menswording. Anderen houden het bij een engel die God zond. Beide lezingen erkennen dat God Zelf Zijn knechten bewaarde.

God vernedert de hoogmoedige. Nebukadnezar looft de God van de drie, maar zijn bevel dreigt opnieuw met geweld. Pas in Daniël 4 wordt hij zelf vernederd en belijdt hij dat God machtig is "te vernederen degenen, die in hoogmoed wandelen" (Daniël 4:37). Zo laat het boek zien dat de God van een kleine groep ballingen Koning is boven alle koningen. Dezelfde trouw van God zien wij later bij Daniël in de leeuwenkuil.

God vraagt een onverdeeld hart. Het beeld in het dal Dura vroeg maar één buiging, maar het ging om de eer die alleen God toekomt. Ook vandaag vraagt de omgeving zelden dat wij het geloof afzweren. Wel vraagt zij vaak dat wij meebuigen met wat iedereen eert. Wie weet dat de aanbidding God alleen toekomt, leert onderscheiden waar meedoen ophoudt.

God is te vertrouwen, ook zonder garantie. "Maar zo niet" is geen twijfel aan Gods macht, maar overgave aan Zijn wil. Wij mogen God om redding vragen en geloven dat Hij machtig is. Tegelijk hangt onze trouw niet af van de vraag of Hij doet wat wij vragen. De Heere Jezus zegt: "vreest u niet voor degenen, die het lichaam doden, en de ziel niet kunnen doden" (Mattheüs 10:28).

God laat Zijn kinderen niet alleen in de beproeving. Hij bewaarde de drie niet vóór het vuur, maar in het vuur. Wie om Gods wil door moeite gaat, mag weten dat de Heere daar niet afwezig is, ook als de uitkomst anders is dan in Daniël 3.

God geeft Zijn volk een plaats, ook in Babel. De drie hadden een taak in het bestuur van een heidens rijk (Daniël 2:49), en Jeremia had de ballingen geschreven de vrede van de stad te zoeken (Jeremia 29:7). Christenen eren de overheid, omdat er "geen macht dan van God" is (Romeinen 13:1). Maar waar een bevel vraagt wat God verbiedt, geldt: "Men moet Gode meer gehoorzaam zijn, dan den mensen" (Handelingen 5:29).