Debora en Barak

Richteren 4 en 5 vertelt hoe de HEERE door Debora en Barak Israël verloste uit de hand van Jabin en Sisera, eerst als verslag en daarna als lied, in de tijd van de richters tussen Ehud en Gideon.

Waarom werd Israël onderdrukt door Jabin en Sisera?

Na de dood van Ehud deden de Israëlieten opnieuw "dat kwaad was in de ogen des HEEREN" (Richteren 4:1). Daarom verkocht de HEERE hen in de hand van Jabin, de koning van de Kanaänieten, die in Hazor regeerde. Zijn krijgsoverste Sisera woonde in Haroseth. Jabin had negenhonderd ijzeren wagens en onderdrukte Israël twintig jaar met geweld. Toen riepen de Israëlieten tot de HEERE (Richteren 4:2-3).

Wat deed Debora onder de palmboom?

In die tijd richtte Debora Israël: een profetes, de vrouw van Lappidoth. Zij woonde onder de palmboom van Debora, tussen Rama en Bethel op het gebergte van Efraïm, en de Israëlieten kwamen bij haar om recht (Richteren 4:4-5). Zij liet Barak, de zoon van Abinoam, uit Kedes in Naftali roepen en bracht hem het bevel van de HEERE: trek met tienduizend man uit Naftali en Zebulon naar de berg Tabor. God Zelf zou Sisera met zijn wagens naar de beek Kison laten komen, "en Ik zal hem in uw hand geven" (Richteren 4:7).

Waarom wilde Barak niet zonder Debora gaan?

Barak antwoordde: "Indien gij met mij trekken zult, zo zal ik heen trekken; maar indien gij niet met mij zult trekken, zo zal ik niet trekken" (Richteren 4:8). De tekst zegt niet waarom hij dat vroeg. Debora ging mee, maar zei dat de eer van deze tocht niet de zijne zou zijn, "want de HEERE zal Sisera verkopen in de hand ener vrouw" (Richteren 4:9). Barak riep tienduizend man bijeen in Kedes, en Debora ging met hem.

Hoe versloeg de HEERE Sisera bij de beek Kison?

Sisera hoorde dat Barak naar de Tabor getrokken was en bracht zijn negenhonderd ijzeren wagens en al zijn volk naar de beek Kison. Toen zei Debora: "Maak u op; want dit is de dag, in welken de HEERE Sisera in uw hand gegeven heeft" (Richteren 4:14). Barak trok de berg af, met tienduizend man achter zich. "En de HEERE versloeg Sisera, met al zijn wagenen, en het ganse heirleger" (Richteren 4:15). Sisera klom van zijn wagen en vluchtte te voet. Barak achtervolgde het leger tot Haroseth, en er bleef niemand over (Richteren 4:16).

Hoe kwam Sisera aan zijn einde?

Sisera vluchtte naar de tent van Jaël, de vrouw van Heber, want er was vrede tussen Jabin en het huis van Heber. Jaël ging hem tegemoet en zei dat hij niet hoefde te vrezen. Zij dekte hem toe en gaf hem melk toen hij om water vroeg. Toen hij uitgeput sliep, nam zij een tentpin en een hamer en doodde hem (Richteren 4:17-21). Barak kwam, en Jaël liet hem de man zien die hij zocht: Sisera lag dood. De tekst besluit: "Alzo heeft God te dien dage Jabin, den koning van Kanaan, ten ondergebracht" (Richteren 4:23). Daarna werd de hand van Israël steeds harder over Jabin, totdat hij uitgeroeid was.

Wat zingen Debora en Barak in Richteren 5?

Op dezelfde dag zongen Debora en Barak een lied. Het begint met: "Looft den HEERE" (Richteren 5:2), en het bezingt de HEERE voor Wie de aarde beefde en de bergen wegvloeiden (Richteren 5:4-5). Het lied beschrijft hoe onveilig het land was, totdat Debora opstond, "een moeder in Israel" (Richteren 5:7). Het prijst de stammen die zich gewillig aanboden, zoals Zebulon en Naftali, en noemt Ruben, Gilead, Dan en Aser, die thuisbleven (Richteren 5:15-17). Het zingt over de strijd bij het water van Megiddo (Richteren 5:19), over de sterren die tegen Sisera streden, en dat "De beek Kison wentelde hen weg" (Richteren 5:21). Het eindigt met een bede: "Alzo moeten omkomen al Uw vijanden, o HEERE! die Hem daarentegen liefhebben, moeten zijn, als wanneer de zon opgaat in haar kracht". Het land was veertig jaar stil (Richteren 5:31). De uitleg van Richteren 5 loopt het lied vers voor vers door.

Hazor lag in het noorden van Kanaän. Jozua had die stad al ingenomen en haar koning, die ook Jabin heette, gedood (Jozua 11:1, Jozua 11:10). In de tijd van Debora was Hazor dus weer een koningsstad. Of Jabin een vaste naam van de koningen van Hazor was, zegt de tekst niet. IJzeren wagens waren strijdwagens, waarschijnlijk met ijzerbeslag. Op een vlakte gaven zij een groot voordeel, en al eerder konden Israëlieten de bewoners van de dalen niet verdrijven "omdat zij ijzeren wagenen hadden" (Richteren 1:19). Israël had volgens het lied nauwelijks schild of spies (Richteren 5:8).

De Kenieten stamden af van Hobab, de schoonvader van Mozes, en trokken met Juda mee het land in (Richteren 1:16). Heber had zich van hen afgezonderd en zijn tenten bij Kedes in het noorden opgeslagen (Richteren 4:11). Dat er vrede was tussen hem en Jabin, verklaart waarom Sisera juist naar zijn tent vluchtte.

Het lied noemt dingen die het verslag niet noemt: de hemel die droop (Richteren 5:4), de sterren die streden en de beek Kison die de vijanden wegspoelde. Veel uitleggers denken daarom aan een plotselinge stortbui, waardoor de wagens in de modder vastliepen. Het lied zegt dat in dichterlijke taal; het blijft een uitleg.

De hoofdpersoon van Richteren 4 en 5 is de HEERE. Hij verkoopt Zijn volk in de hand van Jabin als het kwaad doet, Hij hoort als het roept, en Hij geeft bevel en belofte: "Ik zal hem in uw hand geven" (Richteren 4:7). Zo volgt deze geschiedenis de lijn die Richteren 2 voor het hele boek tekent: "zo was de HEERE met den richter, en verloste hen uit de hand hunner vijanden" (Richteren 2:18). God verlost niet omdat Israël beter geworden is, maar omdat Hij Zich over Zijn volk ontfermt.

Debora is profetes. Haar gezag ligt in het woord van de HEERE dat zij doorgeeft. Zij vraagt Barak: "Heeft de HEERE, de God Israels, niet geboden" (Richteren 4:6)? Ook op de dag van de strijd wijst zij niet naar zichzelf, maar naar God Die vóór Barak uittrekt (Richteren 4:14). Na Mirjam (Exodus 15:20) is zij de tweede vrouw die de Bijbel profetes noemt, en net als Mirjam zingt zij na de verlossing een lied voor de HEERE.

Tegenover negenhonderd ijzeren wagens stond een volk zonder schild of spies. Toch staat er: "En de HEERE versloeg Sisera, met al zijn wagenen" (Richteren 4:15). De eer gaat niet naar Barak en ook niet naar Debora. Zij gaat naar God, Die deed wat Hij gezegd had.

Over Jaël denken uitleggers verschillend. Het lied noemt haar gezegend, en haar daad vervult het woord van Debora. Anderen wijzen erop dat zij Sisera veiligheid beloofde en hem in zijn slaap doodde, en dat de Bijbel niet elke daad goedkeurt die hij vertelt. Vast staat dat God Zijn woord waarmaakte en Zijn volk verloste.

Hebreeën 11:32 noemt Barak in de rij van gelovigen van wie gezegd wordt dat zij "uit zwakheid krachten hebben gekregen" (Hebreeën 11:34). Zijn aarzeling wordt niet verzwegen, maar is ook niet het laatste woord. Psalm 83 bidt later: "Doe hun als Midian, als Sisera, als Jabin aan de beek Kison" (Psalm 83:10). Zo werd deze verlossing in Israël een vast beeld van wat God voor Zijn volk doet.

God is niet afhankelijk van wat mensen sterk vinden. Sisera had negenhonderd ijzeren wagens, Israël had nauwelijks wapens. Psalm 20 zegt het zo: "Dezen vermelden van wagens, en die van paarden; maar wij zullen vermelden van den Naam des HEEREN, onzes Gods" (Psalm 20:8). Wie tegenover een overmacht staat, mag weten dat de uitkomst bij de HEERE ligt.

Het woord van God gaat voorop. Debora bracht Barak geen eigen plan, maar wat de HEERE geboden had, met Zijn belofte erbij. Ook wij hoeven niet op een bijzonder teken te wachten om te doen wat God in Zijn Woord duidelijk zegt. Waar wij aarzelen, wijst de tekst niet naar onze moed, maar naar de HEERE Die "voor uw aangezicht" uittrekt (Richteren 4:14).

De eer is voor God. Barak kreeg de eer van de overwinning niet, en Debora nam haar ook niet: zij zong "Looft den HEERE" (Richteren 5:2). Dat is een maatstaf voor ieder die in kerk, gezin of werk iets mag doen: wat lukt, is Gods werk.

Het lied eindigt bij wie God liefhebben: zij zullen zijn "als wanneer de zon opgaat in haar kracht" (Richteren 5:31). Dat is geen loon voor een prestatie, maar het licht van God over wie bij Hem horen. Wie de geschiedenis van Gideon verder leest, ziet dat Israël na veertig jaar rust opnieuw afdwaalde, en dat God opnieuw verloste.