Gideon en de driehonderd mannen

Richteren 6 en 7 speelt in de tijd van de richters, tussen de intocht in Kanaän en de eerste koningen. Na de tijd van Debora en Barak was het land veertig jaar stil (Richteren 5:31). Dan begint de kringloop opnieuw: "Maar de kinderen Israels deden, dat kwaad was in de ogen des HEEREN; zo gaf hen de HEERE in de hand der Midianieten, zeven jaren" (Richteren 6:1).

Waarom dorste Gideon tarwe bij de wijnpers?

Telkens als Israël gezaaid had, kwamen de Midianieten met hun bondgenoten. Ze kwamen met vee, tenten en ontelbare kamelen en lieten geen voedsel over (Richteren 6:3-5). Israël verborg zich in holen in de bergen. Toen ze tot de HEERE riepen, zond God hun eerst een profeet. Die herinnerde hen aan de uittocht en zei dat zij de HEERE niet gehoorzaamd hadden (Richteren 6:8-10).

Daarna kwam de Engel des HEEREN en ging zitten onder de eik in Ofra, bij Joas uit het geslacht Abi-ezer. Zijn zoon Gideon dorste daar tarwe bij de pers, de kuip waarin men druiven trapte. Zo bracht hij het graan in veiligheid voor de Midianieten (Richteren 6:11).

Wat zei de Engel des HEEREN tegen Gideon?

De Engel sprak hem aan met: "De HEERE is met u, gij strijdbare held" (Richteren 6:12). Gideon antwoordde met een klacht: als de HEERE met ons is, waarom is ons dit dan overkomen? Toen keerde de HEERE Zich tot hem en zond hem om Israël te verlossen. Gideon wierp tegen dat zijn geslacht het armste was in Manasse, en hij de kleinste in het huis van zijn vader. De HEERE antwoordde: "Omdat Ik met u zal zijn, zo zult gij de Midianieten slaan, als een enigen man" (Richteren 6:16).

Gideon vroeg om een teken en bracht een geitenbokje en ongezuurde koeken. Op bevel van de Engel legde hij ze op een rotssteen. De Engel raakte ze aan met Zijn staf, er ging vuur uit de rots op en het offer werd verteerd. Toen verdween de Engel. Gideon begreep Wie hij gezien had en werd bang, maar de HEERE zei: "Vrede zij u, vrees niet, gij zult niet sterven" (Richteren 6:23). Gideon bouwde daar een altaar en noemde het: De HEERE is vrede.

Waarom brak Gideon het altaar van Baal af?

Nog dezelfde nacht beval de HEERE Gideon het altaar van Baal van zijn vader af te breken, het bos daarbij om te hakken en voor de HEERE een altaar te bouwen. Gideon deed het met tien knechten, maar bij nacht, omdat hij zijn familie en de mannen van de stad vreesde (Richteren 6:27). De volgende morgen wilden de mannen van Ofra hem doden. Zijn vader Joas weigerde hem uit te leveren: als Baal een god is, laat hij dan zelf voor zichzelf twisten. Daarom kreeg Gideon de naam Jerubbaal (Richteren 6:32).

Wat is het teken van Gideon met het vlies?

Toen de Midianieten zich in het dal van Jizreël legerden, kwam de Geest des HEEREN over Gideon. Hij blies op de bazuin en riep Abi-ezer, Manasse, Aser, Zebulon en Naftali op. Toch vroeg hij om zekerheid. Hij legde een wollen vlies, een schapenvacht, op de dorsvloer: lag de dauw alleen op het vlies, dan wist hij dat God Israël door zijn hand zou verlossen, zoals Hij gezegd had (Richteren 6:36-37). De volgende morgen wrong Gideon een schaal vol water uit het vlies. Daarna vroeg hij het omgekeerde. Ook dat deed God (Richteren 6:39-40).

Hoe koos God de driehonderd mannen uit?

Gideon legerde zich met het volk bij de bron van Harod. Toen zei de HEERE dat het volk te talrijk was, "opdat zich Israel niet tegen Mij beroeme, zeggende: Mijn hand heeft mij verlost" (Richteren 7:2). Wie bang was, mocht naar huis: tweeëntwintigduizend man gingen terug, tienduizend bleven. Maar de HEERE zei: "Nog is des volks te veel" (Richteren 7:4). Bij het water scheidde Hij ze: driehonderd mannen brachten het water met hun hand naar hun mond en lekten het op, de anderen knielden om te drinken. Door die driehonderd zou de HEERE verlossen (Richteren 7:3-8).

Hoe versloeg Gideon de Midianieten met kruiken en fakkels?

In de nacht zei de HEERE dat Hij het leger in Gideons hand gegeven had. Was Gideon nog bang, dan mocht hij eerst met zijn knecht Pura naar het kamp gaan. Daar hoorde hij een man een droom vertellen over een gerstebrood dat een tent omverwierp. Zijn metgezel zei dat dit het zwaard van Gideon was. Gideon aanbad God en riep zijn mannen op (Richteren 7:9-15).

Hij verdeelde de driehonderd in drie groepen. Ieder kreeg een bazuin en een lege kruik met een fakkel erin. Aan het begin van de middelste nachtwaak stonden zij rondom het kamp. Ze bliezen op de bazuinen, braken de kruiken en riepen: "Het zwaard van den HEERE, en van Gideon" (Richteren 7:20). Ieder bleef staan. In het kamp zette de HEERE het zwaard van de een tegen de ander, en het leger vluchtte (Richteren 7:21-22).

Daarna werden mannen uit Naftali, Aser en Manasse opgeroepen, en Gideon zond boden naar Efraïm. De mannen van Efraïm sneden de vluchtweg bij de Jordaan af en vingen en doodden twee vorsten van Midian, Oreb en Zeeb (Richteren 7:23-25). Het vervolg in Richteren 8, met de efod in Ofra, staat op zijn persoonspagina.

De Midianieten stamden volgens Genesis 25:2 af van Abraham en Ketura. Ze leefden als nomaden ten oosten en zuiden van Kanaän; Mozes had jaren bij Jethro gewoond, "de priester in Midian" (Exodus 3:1). In de tijd van Gideon kwamen zij plunderen, samen met de Amalekieten, en ze verwoestten de oogst "tot daar gij komt te Gaza" (Richteren 6:4), dus tot in het zuidwesten van het land.

Graan werd normaal gedorst op een open dorsvloer, vaak op een hoogte, waar de wind het kaf kon wegblazen. Een wijnpers was een uitgehouwen kuip in de rots. Wie daar dorste, werkte verborgen, maar ook onhandig. Zo laat de tekst zien hoe groot de angst voor Midian was.

Enkele woorden vragen uitleg. "Mijn duizend" (Richteren 6:15) is de familie of het geslacht waartoe iemand hoorde. Het "bos" bij het altaar van Baal was een gewijde paal of boomgroep die bij de afgodendienst hoorde. Dat de bange mannen naar huis mochten, sluit aan bij de wet: wie "vreesachtig en week van hart" was, moest teruggaan (Deuteronomium 20:8). Het dal van Jizreël is een brede vlakte in het noorden, waar een leger met kamelen ruimte had. De nacht was in Israël verdeeld in wachten; de middelste viel midden in de nacht, en de wachters waren net gewisseld (Richteren 7:19).

De hoofdpersoon van Richteren 6 en 7 is de HEERE. Israël krijgt Midian over zich omdat het kwaad doet in Zijn ogen, en als het volk roept, stuurt God eerst Zijn woord en pas daarna een verlosser. Dat is de lijn van het hele boek: "zo was de HEERE met den richter, en verloste hen uit de hand hunner vijanden" (Richteren 2:18). God verlost niet omdat Israël zich gebeterd heeft, maar omdat Hij Zich over Zijn volk ontfermt.

God kiest de kleinste uit het armste geslacht en zegt: "Omdat Ik met u zal zijn" (Richteren 6:16). Een vergelijkbare belofte kreeg Mozes bij het braambos (Exodus 3:12). Wie de Engel des HEEREN is, daarover denken uitleggers verschillend. De tekst noemt Hem afwisselend de Engel en de HEERE (Richteren 6:12-16), en veel gereformeerde uitleggers zien in Hem de Zoon van God vóór Zijn menswording. Anderen zien een engel die in Gods Naam spreekt. Zie ook het onderwerp de Engel des HEEREN.

God draagt Gideons twijfel met geduld. Hij geeft het vuur uit de rots, het vlies twee keer en de droom in het kamp van Midian, zonder één verwijt. Tegelijk is het vlies geen voorbeeld van hoe God Zijn wil bekendmaakt: Gideon wist al wat God gezegd had, en vroeg om bevestiging van dat woord.

Het zwaartepunt ligt in Richteren 7:2. God maakt het leger klein, zodat niemand zich op eigen kracht kan beroemen. De driehonderd hebben bazuinen en fakkels in de handen, en de HEERE zet de vijanden tegen elkaar. Paulus schrijft later dat God het zwakke van de wereld uitverkoos, "Opdat geen vlees zou roemen voor Hem" (1 Korinthe 1:29). De uitleg van Richteren 7 gaat daar vers voor vers op in.

De Bijbel komt op deze dag terug. Hebreeën 11:32 noemt Gideon onder hen die door het geloof "uit zwakheid krachten hebben gekregen" (Hebreeën 11:34). Jesaja zegt dat God het juk van Zijn volk zal breken "gelijk ten dage der Midianieten" (Jesaja 9:3), en noemt daarna het Kind Dat geboren wordt (Jesaja 9:5). Zo wijst de verlossing door Gideon vooruit naar de grotere Verlosser, Jezus Christus.

God gebruikt wat zwak is. Gideon had geen aanzien en was bang, en de HEERE maakte zijn leger nog kleiner. Wie zich te klein of te bang voelt voor wat God van hem vraagt, mag horen wat Paulus hoorde: "Mijn kracht wordt in zwakheid volbracht" (2 Korinthe 12:9). Het gaat niet om onze sterkte, maar om de belofte dat de HEERE meegaat.

Twijfel mag bij God gebracht worden. Gideon zei eerlijk wat hij dacht, en God antwoordde met geduld. Maar wij hoeven geen vlies te leggen om te weten wat God gezegd heeft: Zijn woord ligt open in de Schrift. Wie worstelt met twijfel, mag die belofte steeds opnieuw lezen en God om geloof vragen.

De eer is voor God alleen. Driehonderd mannen konden niet zeggen dat zij het gedaan hadden. Dat geldt ook voor een gemeente, een gezin of een eigen leven: wat goed gaat, is Gods werk. Psalm 20 zegt het zo: "maar wij zullen vermelden van den Naam des HEEREN, onzes Gods" (Psalm 20:8).

Gehoorzaamheid begint dichtbij. Voordat Gideon tegen Midian mocht optrekken, liet de HEERE Gideon het altaar van Baal in zijn eigen familie afbreken. God verlost Zijn volk niet om het daarna bij de afgoden te laten, en wat ons van Hem aftrekt, mag eerst opgeruimd worden. Het vervolg, de efod in Ofra die "Gideon en zijn huis tot een valstrik" werd (Richteren 8:27), laat zien hoe nodig het is daarbij te blijven.