De tien melaatsen

Lukas 17:11-19 vertelt hoe de Heere Jezus tien melaatse mannen reinigde, en hoe er maar één terugkwam om God te verheerlijken. Alleen Lukas beschrijft deze geschiedenis. Zij staat in het lange reisverslag van zijn evangelie: vanaf Lukas 9:51 is Jezus op weg naar Jeruzalem, waar Hij zal lijden en sterven.

Wat riepen de tien melaatsen naar Jezus?

Lukas schrijft dat Jezus op Zijn reis naar Jeruzalem door het midden van Samaria en Galilea ging (Lukas 17:11). Toen Hij een vlek binnenging, een dorp, ontmoetten tien melaatse mannen Hem. De naam van het dorp noemt Lukas niet. De mannen bleven op afstand staan. Daar had de wet van Mozes een reden voor: een melaatse moest alleen wonen, buiten het leger, en anderen waarschuwen dat hij onrein was (Leviticus 13:45-46).

Van verre verhieven zij hun stem. Zij riepen: "Jezus, Meester! ontferm U onzer" (Lukas 17:13). Zij vroegen niet om iets wat zij verdiend hadden. Zij vroegen om ontferming, om barmhartigheid van Iemand Die hen kon helpen. Wat zij van Jezus gehoord hadden, vertelt Lukas niet. Wel dat zij Hem bij Zijn naam riepen.

Waarom stuurde Jezus de tien melaatsen naar de priesters?

Jezus zag hen. Hij raakte hen niet aan en sprak geen woord over hun genezing. Hij gaf een opdracht: "Gaat heen en vertoont uzelven den priesters" (Lukas 17:14). Volgens de wet moest een melaatse die genezen was, zich aan de priester laten zien. De priester onderzocht hem, liet de twee vogels voor zijn reiniging brengen en verklaarde hem rein (Leviticus 14:2-8). Pas daarna mocht hij weer onder het volk wonen.

Opvallend is dat de mannen nog melaats waren toen zij vertrokken. Op het woord van Jezus gingen zij op weg naar de priesters, terwijl er nog niets te zien was. Lukas schrijft: "En het geschiedde, terwijl zij heengingen, dat zij gereinigd werden" (Lukas 17:14). Onderweg verdween de melaatsheid. Eerder had Jezus een melaatse in een van de steden aangeraakt en hem gereinigd; ook die stuurde Hij daarna naar de priester (Lukas 5:12-14). Hier werkte alleen Zijn woord, op afstand.

Waarom keerde de Samaritaan terug naar Jezus?

Een van de tien zag dat hij genezen was. Hij keerde om, "met grote stemme God verheerlijkende" (Lukas 17:15). Met dezelfde stem waarmee hij van verre om ontferming had geroepen, prees hij nu God. En hij bleef niet meer op afstand. Hij viel op zijn aangezicht aan de voeten van Jezus en dankte Hem. Dan voegt Lukas er één korte zin aan toe: "en dezelve was een Samaritaan" (Lukas 17:16).

Joden en Samaritanen hadden in die tijd geen omgang met elkaar (Johannes 4:9). De melaatsheid had deze mannen samen buiten de samenleving gezet, en zo waren zij samen opgetrokken. Nu waren zij rein, en alleen de Samaritaan kwam terug. Lukas zegt niet waarom de anderen wegbleven. Hij zegt wel waarom deze ene terugkwam: hij zag dat hij genezen was, en hij gaf God de eer.

Wat vroeg Jezus over de negen andere melaatsen?

Jezus antwoordde met vragen: "Zijn niet de tien gereinigd geworden, en waar zijn de negen"? (Lukas 17:17). En Hij vroeg of er dan niemand gevonden was die terugkwam om Gode eer te geven, behalve deze vreemdeling (Lukas 17:18). Alle tien waren gereinigd; dat staat vast. Maar slechts één kwam terug, en dat was juist de man die niet uit Israël kwam. Jezus noemt dat terugkomen: God eer geven. De dank aan Jezus en de eer aan God vallen hier samen.

Waar de negen bleven, zegt de tekst niet. Misschien waren zij al bij de priesters, zoals Jezus hun had opgedragen. Jezus zoekt geen verklaring voor hen. Zijn vraag laat zien dat Hij het ziet wanneer Gods weldaden ontvangen worden zonder dat God de eer krijgt.

Wat zei Jezus tegen de melaatse die terugkwam?

Tot slot sprak Jezus de Samaritaan zelf aan: "Sta op, en ga heen; uw geloof heeft u behouden" (Lukas 17:19). Hij mocht opstaan en zijn weg gaan. Wat er daarna met hem gebeurde, vertelt Lukas niet. De laatste woorden van de geschiedenis zijn die van Jezus, en ze gaan over het geloof van deze man. Dezelfde woorden sprak Jezus eerder tegen de vrouw die Zijn voeten zalfde, direct nadat Hij gezegd had dat haar zonden vergeven waren (Lukas 7:48-50).

Melaatsheid is in de Bijbel een verzamelnaam. Leviticus 13 beschrijft verschillende plekken en uitslag op de huid die de priester moest beoordelen, en noemt de plaag der melaatsheid zelfs bij kleding en bij huizen (Leviticus 13:47; 14:34). Het ging dus waarschijnlijk om meer dan de ziekte die nu lepra heet. Wie melaats was, was onrein. Hij droeg gescheurde kleren, bedekte zijn bovenlip, riep anderen toe dat hij onrein was en woonde buiten het leger (Leviticus 13:45-46; Numeri 5:2). Melaatsheid betekende zo ook: leven buiten de gemeenschap van Israël, gescheiden van huis en familie.

Een melaatse die genezen was, liet zich zien aan de priester. Die ging naar hem toe, onderzocht hem en liet de reinigingsoffers brengen (Leviticus 14:2-10). Daarmee werd openlijk vastgesteld dat de man weer rein was. Of de Samaritaan ook eerst naar een priester ging, zegt de tekst niet.

De reis liep "door het midden van Samaria en Galilea" (Lukas 17:11). Veel uitleggers denken aan het grensgebied tussen beide streken. Daar is een gemengde groep van Joden en een Samaritaan goed voor te stellen. Samaria lag tussen Galilea en Judea. Nadat de koning van Assyrië Samaria had ingenomen, liet hij volk uit andere landen in de steden van Samaria wonen (2 Koningen 17:6, 24). De Samaritanen aanbaden op hun eigen berg en niet in Jeruzalem (Johannes 4:20). Aan het begin van deze reis weigerde een vlek van de Samaritanen Jezus te ontvangen, omdat Hij op weg was naar Jeruzalem (Lukas 9:52-53).

Deze geschiedenis laat in de eerste plaats zien Wie Jezus is. Melaatsheid was zo ernstig dat genezing gold als een werk van God alleen. Toen de koning van Israël de brief over Naäman las, riep hij: "Ben ik dan God, om te doden en levend te maken" (2 Koningen 5:7)? Jezus reinigt met een woord, op afstand, tien mannen tegelijk. Toen Johannes de Doper liet vragen of Hij Degene was Die komen zou, noemde Jezus onder de tekenen: "de melaatsen worden gereinigd" (Mattheüs 11:5).

Ook Gods ontferming staat centraal. De tien riepen om ontferming en kregen allen wat zij vroegen. Jezus stelde vooraf geen voorwaarde en maakte geen onderscheid tussen Jood en Samaritaan. Maar de geschiedenis eindigt niet bij de genezing. Zij eindigt bij de vraag van Jezus naar de negen. Paulus noemt het een kern van de ongerechtigheid van de mensen dat zij God kenden en "Hem als God niet hebben verheerlijkt of gedankt" (Romeinen 1:21). Waar God geeft en de mens niet terugkeert, ontbreekt wat God toekomt.

Dat de dankbare een Samaritaan was, past in de lijn van het evangelie naar Lukas. In de synagoge van Nazareth wees Jezus erop dat er in de tijd van Elisa vele melaatsen in Israël waren, maar dat geen van hen gereinigd werd "dan Naaman, de Syrier" (Lukas 4:27). Ook Naäman keerde na zijn genezing terug naar de man Gods en beleed de God van Israël (2 Koningen 5:15). In de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan is het ook een Samaritaan die doet wat de wet bedoelt (Lukas 10:33-37). Later belooft Jezus dat Zijn getuigen ook in Samaria zullen zijn, en zo gebeurt het (Handelingen 1:8; 8:25).

Ten slotte de woorden "uw geloof heeft u behouden" (Lukas 17:19). Alle tien werden gereinigd, maar alleen tegen deze ene zegt Jezus dit. Behouden betekent gered of heel gemaakt. Uitleggers verschillen over de vraag of Jezus hier meer bedoelt dan de lichamelijke genezing. Veel uitleggers zien er ook het heil in, omdat Jezus dezelfde woorden spreekt tegen de zondares die vergeving ontving (Lukas 7:50). Anderen houden het bij de genezing en wijzen op de vrouw die van haar vloed genas (Lukas 8:48). Hoe men het ook leest: het geloof is hier geen prestatie. Het riep om ontferming, gehoorzaamde het woord van Jezus en keerde terug om God de eer te geven.

De Heere Jezus hoort wie om ontferming roept. De tien melaatsen hadden niets aan te bieden; zij konden alleen van verre roepen. Zo mogen ook wij tot Hem komen. Van mensen in nood zegt de psalm: "Doch roepende tot den HEERE in de benauwdheid, die zij hadden, verloste Hij hen uit hun angsten" (Psalm 107:19).

God geeft ook aan wie niet dankt. Negen ontvingen hun gezondheid en gingen verder. Dat zegt veel over de goedheid van God, en het houdt ons een spiegel voor. Gezondheid, brood, werk en de oogst nemen wij gemakkelijk aan zonder naar de Gever terug te gaan. Dankbaarheid is in de Bijbel geen beleefdheid, maar God de eer geven die Hem toekomt: "Loof den HEERE, mijn ziel, en vergeet geen van Zijn weldaden" (Psalm 103:2). Daarom past deze geschiedenis bij dankdag.

Gods genade kijkt niet naar afkomst. Jezus ontfermde Zich over Joden en een Samaritaan samen, en juist de vreemdeling kwam terug. Wie meent dat hij vanzelf bij God hoort, wordt door deze geschiedenis stilgezet. Wie zich een buitenstaander voelt, mag weten dat de Heere ook naar hem omziet.

De dank brengt ons bij Jezus Zelf. De Samaritaan keerde niet alleen om; hij viel aan Jezus’ voeten en hoorde daar het woord dat hem behield. Wie God dankt voor wat Hij gaf, mag komen tot Hem van Wie de gave komt.