Kinderen stellen deze vraag vaak zodra zij horen dat God alles gemaakt heeft. Ook volwassenen stellen haar, soms als eerlijke vraag en soms als bezwaar: als alles een maker heeft, waarom God dan niet? Op deze pagina leest u wat de Bijbel over Gods eeuwigheid zegt, waarom de Schepper geen schepsel is, wat de kerk hierover belijdt en hoe u het eenvoudig aan een kind kunt uitleggen.
Wie heeft God gemaakt volgens de Bijbel?
Nergens in de Bijbel heeft God een begin. De Bijbel begint met God, Die er al is: 'In den beginne schiep God den hemel en de aarde' (Genesis 1:1). Het begin waarover dit vers spreekt, is het begin van de schepping. God gaat eraan vooraf.
Mozes zegt het in Psalm 90 nog duidelijker: 'Eer de bergen geboren waren, en Gij de aarde en de wereld voortgebracht hadt, ja, van eeuwigheid tot eeuwigheid zijt Gij God' (Psalm 90:2). Van eeuwigheid: er is geen moment geweest waarop God er nog niet was. Tot eeuwigheid: er komt geen moment waarop Hij ophoudt. In de uitleg van Psalm 90 leest u hoe Mozes Gods eeuwigheid naast het korte leven van de mens zet.
Jesaja noemt Hem de eeuwige God, de Schepper van de einden der aarde, Die niet moe of mat wordt (Jesaja 40:28). Het antwoord op de vraag wie God gemaakt heeft, is dus: niemand. Dat antwoord is geen uitvlucht. De vraag gaat uit van iets wat bij God niet past, namelijk een begin.
Wie heeft God geschapen? Schepper en schepsel
De vraag wie God geschapen heeft, legt een maatstaf die voor schepselen geldt op de Schepper. Alles wat een mens kent, is ontstaan, en daarom vraagt hij bij alles waar het vandaan komt. De Bijbel trekt echter een scherpe lijn tussen God en al het andere. Over het eeuwige Woord, de Zoon van God, schrijft Johannes: 'Alle dingen zijn door Hetzelve gemaakt, en zonder Hetzelve is geen ding gemaakt, dat gemaakt is' (Johannes 1:3).
Er is dus wat gemaakt is, en Hij door Wie het gemaakt is; een derde groep is er niet. Paulus zei in Athene dat God de wereld gemaakt heeft en Zelf aan allen het leven en de adem en alle dingen geeft (Handelingen 17:24-25). De Heere Jezus zegt dat de Vader het leven heeft in Zichzelven (Johannes 5:26).
Een god die door iemand gemaakt was, zou een schepsel zijn en geen God. Daarom is de vraag wie God gemaakt heeft geen zwakke plek van het geloof. Zij laat juist zien wie God is: de Enige Die er altijd was.
Waar komt God vandaan?
Toen Mozes bij het brandende braambos naar Gods Naam vroeg, gaf God een antwoord dat precies hierover gaat: 'Ik ZAL ZIJN, Die Ik ZIJN ZAL' (Exodus 3:14). God noemt Zich naar Zijn bestaan. Hij is nergens vandaan gekomen; Hij is er.
Het laatste bijbelboek zegt hetzelfde met de eerste en de laatste letter van het Griekse alfabet: 'Ik ben de Alfa en de Omega, het Begin en het Einde, zegt de Heere, Die is, en Die was, en Die komen zal, de Almachtige' (Openbaring 1:8). God is geen begin dat zelf weer een begin had. Hij is het Begin van alles, en tegelijk het Einde waarnaar alles toegaat.
Dat gaat het menselijk verstand te boven, en de Bijbel zegt dat eerlijk. Elihu zegt in het boek Job dat God groot is, dat wij het niet begrijpen en dat het getal van Zijn jaren niet te onderzoeken is (Job 36:26). Dat een mens Gods eeuwigheid niet kan bevatten, bewijst niet dat zij er niet is.
Moet alles niet een oorzaak hebben?
Soms wordt de vraag als tegenwerping gebruikt: als alles een oorzaak nodig heeft, dan God ook. Die regel geldt echter voor wat begint te bestaan. Wat een begin heeft, heeft iets nodig dat het voortbrengt. Wat geen begin heeft, heeft geen maker nodig.
Thomas van Aquino werkte in de dertiende eeuw een verwante gedachte uit in zijn Summa Theologiae (deel I, vraag 2, artikel 3): een keten van oorzaken kan niet eindeloos teruglopen, er moet een eerste oorzaak zijn die zelf door niets veroorzaakt is. Zo'n redenering laat zien dat de tegenwerping minder sterk is dan zij klinkt, al brengt zij niemand tot geloof.
Paulus schrijft dat Gods eeuwige kracht en Goddelijkheid sinds de schepping van de wereld uit wat Hij gemaakt heeft te zien zijn (Romeinen 1:20). Het vertrouwen op God ontstaat toch langs een andere weg: 'Door het geloof verstaan wij, dat de wereld door het woord Gods is toebereid' (Hebreeën 11:3). Of God werkelijk bestaat, behandelt de vraag bestaat God. Hoe de Bijbel over het begin van alle dingen spreekt, leest u bij de bijbelteksten over de schepping.
Is de Zoon van God ook niet gemaakt?
In de vierde eeuw leerde Arius, een priester in Alexandrië, dat de Zoon van God het eerste en hoogste schepsel was: er zou een tijd geweest zijn dat Hij er niet was. Het concilie van Nicea wees dat in 325 af. De geloofsbelijdenis van Nicea belijdt sindsdien dat de Zoon uit de Vader geboren is en niet gemaakt.
De Bijbel geeft daarvoor de grond. Als alle dingen door het Woord gemaakt zijn (Johannes 1:3), dan hoort het Woord niet bij de gemaakte dingen. En de Heere Jezus zei tegen de Joden: 'Voorwaar, voorwaar zeg Ik u: Eer Abraham was, ben Ik' (Johannes 8:58). Zo spreekt Degene Die er altijd is, en dat doet denken aan de Naam die God bij het braambos van Zichzelf gaf (Exodus 3:14).
Zo raakt deze kindervraag aan het hart van het evangelie. De eeuwige Zoon, door Wie alles gemaakt is, werd mens om zondaren te verlossen. Het eeuwige leven is de enige waarachtige God te kennen, en Jezus Christus, Die Hij gezonden heeft (Johannes 17:3).
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
In het spoor van de Schrift belijdt de kerk dit ook. Artikel 1 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt dat er één enig en eenvoudig geestelijk Wezen is, Dat wij God noemen, en noemt als eerste eigenschap dat Hij eeuwig is, met daarnaast onbegrijpelijk, onveranderlijk en oneindig. Artikel 12 belijdt dat de Vader door Zijn Woord, dat is door Zijn Zoon, hemel en aarde en alle schepselen uit niets geschapen heeft. Artikel 10 zegt van de Zoon dat Hij van eeuwigheid uit de Vader is en niet gemaakt of geschapen, want dan zou Hij een schepsel zijn.
In Zondag 9 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 26) belijdt de gelovige van de eeuwige Vader dat Hij het is 'die hemel en aarde met al wat er in is uit niet geschapen heeft'. Uit niet: er was niets waaruit God de wereld maakte (Hebreeën 11:3), en niemand ging Hem voor. Wie deze eeuwige God om Christus' wil als Vader kent, mag op Hem vertrouwen voor lichaam en ziel.
Hoe legt u een kind uit wie God gemaakt heeft?
Een kind dat dit vraagt, denkt logisch: alles heeft een maker, dus God ook. Een eenvoudig antwoord kan zo klinken:
- Niemand heeft God gemaakt. God was er altijd al, nog voordat er iets anders was.
- God heeft wel alles gemaakt: de zon, de dieren, de bomen en ook ons.
- Wij hebben een begin: God maakte ons in de buik van onze moeder. God heeft geen begin en geen verjaardag.
- Helemaal begrijpen kunnen wij dat niet. Dat hoeft ook niet, want God is veel groter dan wij.
Zo'n antwoord is eerlijk: ook volwassenen stuiten hier op een grens. De Bijbel zegt: 'De verborgene dingen zijn voor den HEERE, onzen God; maar de geopenbaarde zijn voor ons en voor onze kinderen' (Deuteronomium 29:29). Wat God van Zichzelf bekendmaakt, mogen ouders aan hun kinderen doorgeven; wat Hij voor Zich houdt, hoeven zij niet in te vullen.
Lees met uw kind Genesis 1 of Psalm 90 en laat de vraag gerust terugkomen. Een kind dat over God doorvraagt, is met God bezig. Meer over bijbellezen met kinderen vindt u in onze blog. En wie zelf met de vraag blijft zitten, mag met de psalmdichter zeggen dat de HEERE groot is en dat Zijn grootheid ondoorgrondelijk is (Psalm 145:3).
'Den Koning nu der eeuwen, den onverderfelijken, den onzienlijken, den alleen wijzen God, zij eer en heerlijkheid in alle eeuwigheid' (1 Timotheüs 1:17)