Baptisten vormen een grote protestantse stroming, vooral in de Engelstalige wereld, en ook in Nederland zijn er in veel plaatsen baptistengemeenten. Reformatorische christenen komen hen tegen bij evangelisatie, op het werk of in de eigen familie. De bekendste vraag is die naar de doop, maar er is meer dat de beweging kenmerkt. Wie hen recht wil doen, hoort eerst hun eigen redenering aan voordat hij die aan de Schrift en de belijdenis toetst.
Wat is een baptist?
Een baptist is lid van een baptistengemeente: een protestantse gemeente die alleen mensen doopt die zelf hun geloof in Christus belijden. De naam komt van het Griekse woord voor dopen, baptizein. Een baptist is dus letterlijk een doper: het Griekse woord dat de Statenvertaling in Mattheüs 3:1 met Doper vertaalt, is baptistēs. Een baptistengemeente of baptistenkerk is de plaatselijke gemeente waar baptisten samenkomen. Baptisten zien de gemeente als een vergadering van gelovigen die bewust voor Christus gekozen hebben. Zij lezen de Bijbel als het gezaghebbende, door God ingegeven Woord (2 Timotheüs 3:16) en belijden de Drie-eenheid, de Godheid van Christus en de rechtvaardiging door het geloof.
Waar komen de baptisten vandaan?
De beweging ontstond aan het begin van de zeventiende eeuw. Onder Engelse protestanten die om hun geloof naar Amsterdam waren uitgeweken, ontstond rond 1609 een gemeente die alleen gelovigen doopte. Een deel van die groep keerde later naar Engeland terug, waar de beweging verder groeide. Van daaruit verspreidde zij zich naar Noord-Amerika en de rest van de wereld. In Nederland bestaan baptistengemeenten sinds het midden van de negentiende eeuw.
Baptisten worden weleens verward met de doopsgezinden of mennonieten. Die komen voort uit de dopersbeweging van de zestiende eeuw en zijn een eigen stroming. Wel delen beide de doop van gelovigen.
Binnen de baptisten bestaan verschillende richtingen. Een deel volgt in de leer van de genade de lijn van de Reformatie en wordt daarom calvinistisch genoemd; de bekende Londense prediker Charles Spurgeon hoorde in de negentiende eeuw bij die richting, en zijn preken worden ook in reformatorische kring gelezen. Andere baptisten leggen meer nadruk op de vrije wil van de mens. Daarnaast zijn er zelfstandige gemeenten die zich bijbelgetrouwe of bijbelgelovende baptisten noemen en buiten de landelijke verbanden van baptistengemeenten blijven.
Wat geloven baptisten?
Het geloof van baptisten is in de kern protestants: behoudenis door Christus alleen, uit genade alleen, met de Schrift als enige maatstaf. Wat baptisten met elkaar verbindt en van andere protestanten onderscheidt, zijn vooral deze kenmerken:
- de doop van wie zelf gelooft, meestal door volledige onderdompeling;
- de gemeente als vergadering van wedergeboren gelovigen;
- de zelfstandigheid van de plaatselijke gemeente, die haar eigen voorgangers kiest en haar eigen besluiten neemt;
- het priesterschap van alle gelovigen;
- vrijheid van geweten en scheiding van kerk en staat;
- de Bijbel als enige maatstaf voor geloof en leven.
Voor de geloofsdoop wijzen baptisten op het patroon in Handelingen. Na de prediking van Petrus lezen we: 'Die dan zijn woord gaarne aannamen, werden gedoopt' (Handelingen 2:41). En de kamerling vroeg: 'wat verhindert mij gedoopt te worden?' (Handelingen 8:36), waarna Filippus antwoordde: 'Indien gij van ganser harte gelooft, zo is het geoorloofd' (Handelingen 8:37). Zie de uitleg van Handelingen 8. De onderdompeling verbinden zij met het beeld van begraven en opstaan: 'Wij zijn dan met Hem begraven, door den doop in den dood' (Romeinen 6:4).
Waarom kiezen baptisten voor de geloofsdoop?
Voor baptisten is de doop een gehoorzame belijdenis van de gelovige: een openlijk teken dat hij met Christus gestorven en opgestaan is (Romeinen 6:4). Een kind kan die belijdenis nog niet afleggen, en daarom dopen zij geen kinderen. Wel worden kinderen in veel baptistengemeenten in de samenkomst aan God opgedragen, met gebed voor hen en hun ouders. Wie als kind gedoopt is en later tot geloof komt, wordt in een baptistengemeente meestal gedoopt; baptisten zien dat niet als een tweede doop, omdat zij de kinderdoop niet als doop erkennen. De vragen die dat oproept, worden besproken bij mag een christen zich opnieuw laten dopen?.
Waar christenen verschillen
Wat vaststaat: baptisten en reformatorische christenen delen het geloof in Christus als enige Verlosser, de rechtvaardiging uit genade en het gezag van de Schrift. Het verschil gaat over de vraag wie de doop ontvangt en wat de doop is.
De baptistische lijn ziet de doop vooral als antwoord van de mens: de belijdenis van een gelovige. Het Nieuwe Testament noemt steeds eerst het geloof en daarna de doop. Waar kinderen gedoopt worden, staat volgens hen het teken los van het geloof.
De reformatorische lijn ziet de doop eerst als teken en zegel van Gods belofte. Zoals de jongetjes in Israël het teken van het verbond ontvingen, zo ontvangen de kinderen van gelovigen nu de doop. Petrus zegt met Pinksteren: 'Want u komt de belofte toe, en uw kinderen' (Handelingen 2:39). Paulus verbindt de besnijdenis en de doop met elkaar in Kolossenzen 2:11-12. En Handelingen vertelt meermalen dat een heel huis gedoopt werd: de gevangenbewaarder 'werd terstond gedoopt, en al de zijnen' (Handelingen 16:33). De volledige afweging leest u bij kinderdoop of volwassendoop?.
Ook in de kerkregering verschillen zij. Reformatorische kerken vormen een verband van kerken met classes en synoden; baptistengemeenten zijn zelfstandig en nemen hun besluiten in de gemeentevergadering. Dit verschil over de doop is ernstig, omdat het over Gods verbond gaat. Het maakt een baptist geen ongelovige: wie Christus belijdt, is een broeder of zuster. Over het bredere verschil leest u bij het verschil tussen evangelisch en reformatorisch.
Zijn baptisten protestanten?
Ja. Baptisten zijn protestanten: de beweging komt voort uit het Engelse protestantisme van de zeventiende eeuw, en zij erkennen geen paus en geen priesterambt. Wie zoekt naar het verschil tussen baptisten en protestanten, bedoelt meestal het verschil met de gereformeerde, hervormde of lutherse kerken. Dat verschil gaat vooral over de kinderdoop, het verbond en de zelfstandigheid van de plaatselijke gemeente.
Wat is het verschil tussen een baptist en een katholiek?
Het verschil tussen een baptist en een rooms-katholiek is groter. De Rooms-Katholieke Kerk doopt kinderen, kent zeven sacramenten en is een wereldwijde kerk onder de paus, met bisschoppen en priesters. Baptisten kennen alleen de doop en het avondmaal, dopen geen kinderen en zien elke plaatselijke gemeente als zelfstandig. Het grote verschil over het gezag van de Schrift en de rechtvaardiging uit genade leest u bij het verschil tussen protestant en katholiek.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
Zondag 27 van de Heidelbergse Catechismus vraagt of men ook de jonge kinderen zal dopen, en antwoordt: 'Ja het; want mitsdien zij alzowel als de volwassenen in het verbond Gods en in Zijn gemeente begrepen zijn' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 27, vraag 74). De catechismus vergelijkt de doop daar met de besnijdenis in het Oude Verbond.
De Nederlandse Geloofsbelijdenis zegt in artikel 34 dat de doop maar één keer bediend wordt, omdat wij ook maar één keer geboren worden, en dat de kinderen van gelovigen gedoopt moeten worden. Het artikel verwerpt uitdrukkelijk de leer van de wederdopers uit die tijd, die niet tevreden waren met de ene doop en de kinderdoop veroordeelden. De baptisten zijn een latere beweging dan die wederdopers, maar op het punt van de doop staat de belijdenis tegenover hun opvatting.
'Zijnde met Hem begraven in den doop, in welken gij ook met Hem opgewekt zijt door het geloof der werking Gods' (Kolossenzen 2:12)