Veel mensen komen dit verschil tegen bij een verhuizing, een huwelijk of een overstap naar een andere gemeente. In de ene kerk wordt een baby gedoopt en een psalm gezongen, in de andere volgt een doop in een bassin en een lied uit Opwekking. Toch lezen beide dezelfde Bijbel en prediken beide Christus. Op deze pagina leest u wat evangelisch betekent, wat beide stromingen delen en waar zij uiteengaan, met de argumenten zoals beide kanten ze zelf zouden geven.
Wat is evangelisch? De betekenis van het woord
Het woord evangelisch komt van evangelie, het Griekse euangelion: goede boodschap. Het is de boodschap waarvan Paulus zich niet schaamde, omdat zij een kracht Gods tot zaligheid is (Romeinen 1:16). In Duitsland is evangelisch nog altijd de gewone naam voor protestants; de grote landskerk heet daar Evangelische Kirche in Deutschland.
In Nederland bedoelt men met evangelisch iets anders: een beweging van gemeenten en christenen die de nadruk leggen op persoonlijke bekering, op het gezag van de Bijbel en op het doorgeven van het evangelie. De Britse historicus David Bebbington (Evangelicalism in Modern Britain, 1989) vatte die beweging samen in vier kenmerken, die veel evangelischen zelf ook herkennen:
- de Bijbel als hoogste gezag voor geloof en leven;
- het kruis van Christus als hart van de boodschap;
- bekering als persoonlijke ommekeer;
- een actief geloof dat zich uit in getuigen en dienen.
Evangelische christenen vindt u in baptistengemeenten, vrije evangelische gemeenten en pinkstergemeenten, en ook binnen grotere kerken. Een gezamenlijke belijdenis hebben zij niet, hooguit een korte geloofsbasis voor samenwerking.
Wat delen evangelische en reformatorische christenen?
Het gemeenschappelijke is groter dan de verschillen soms doen vermoeden. Beide stromingen belijden de Drie-eenheid, de godheid van Christus, Zijn verzoening aan het kruis en Zijn lichamelijke opstanding. Beide noemen de Bijbel Gods Woord en leren dat een mens uit genade zalig wordt door het geloof (Efeze 2:8). En beide zeggen met de Heere Jezus dat een mens wederom geboren moet worden om het Koninkrijk Gods te zien (Johannes 3:3).
Ook het beeld van de eerste gemeente delen zij: 'En zij waren volhardende in de leer der apostelen, en in de gemeenschap, en in de breking des broods, en in de gebeden' (Handelingen 2:42). Leer, gemeenschap, Avondmaal en gebed: daar draait het in beide stromingen om. Wat reformatorisch precies inhoudt, leest u bij wat reformatorisch betekent.
Wat is het verschil tussen evangelisch en reformatorisch bij de doop?
Het zichtbaarste verschil is de doop. Reformatorische kerken dopen de kinderen van gelovigen. Zij zien de doop als teken van het verbond dat God met Abraham sloot, 'om u te zijn tot een God, en uw zaad na u' (Genesis 17:7). Die belofte klinkt op de Pinksterdag opnieuw: 'Want u komt de belofte toe, en uw kinderen' (Handelingen 2:39). Zoals de jongens in Israël het teken van de besnijdenis ontvingen, zo ontvangen kinderen nu het teken van de doop (Kolossenzen 2:11-12).
Evangelische gemeenten dopen in de regel alleen wie zelf het geloof belijdt. Zij wijzen erop dat in het Nieuwe Testament steeds eerst het geloof komt: 'Die dan zijn woord gaarne aannamen, werden gedoopt' (Handelingen 2:41). Voor hen is de doop een stap van gehoorzaamheid en een openlijke belijdenis, meestal door onderdompeling. Wie als baby gedoopt is en later tot geloof komt, laat zich in een evangelische gemeente vaak opnieuw dopen. Reformatorische kerken zien dat als een herhaling van een doop die God al gegeven heeft.
De argumenten van beide kanten op een rij vindt u bij kinderdoop of volwassendoop.
Verkiezing en bekering: wie zet de eerste stap?
Een tweede verschil is minder zichtbaar, maar raakt de prediking. In veel evangelische gemeenten klinkt de oproep om voor Jezus te kiezen. God heeft het heil bereid, en de mens is geroepen het in geloof aan te nemen; de nadruk ligt op de vrije en echte uitnodiging van het evangelie aan ieder die gelooft (Johannes 3:16). Evangelischen denken hierover overigens niet allemaal gelijk: er zijn ook evangelische gemeenten die de verkiezing uit genade belijden.
De reformatorische kerken leggen de nadruk op Gods vrije verkiezing en op het werk van de Heilige Geest, Die een dood hart levend maakt. Zij wijzen op de woorden van Christus tot Zijn discipelen: 'Gij hebt Mij niet uitverkoren, maar Ik heb u uitverkoren' (Johannes 15:16), en op de verkiezing in Christus voor de grondlegging der wereld (Efeze 1:4). Ook het geloof zelf is een gave, gewerkt door de Geest onder de prediking van het Woord (Romeinen 10:17). Daarom spreekt een reformatorische preek vaak over de noodzaak van de wedergeboorte en over de kenmerken van het ware geloof, en minder over een moment van keuze. Beide stromingen roepen op tot bekering; het verschil ligt in de vraag wie in de bekering de eerste is.
Eredienst, muziek en de gaven van de Geest
In de eredienst zijn de verschillen het eerst te horen. In reformatorische kerken staat de preek centraal en wordt vooral uit de psalmen gezongen, vaak met orgelbegeleiding; sommige gemeenten zingen alleen psalmen en enkele berijmde schriftgedeelten. Evangelische gemeenten zingen vooral nieuwe liederen, bijvoorbeeld uit de bundel van Opwekking, met een band, en geven meer ruimte aan persoonlijk getuigenis. Beide beroepen zich op Paulus, die de gemeente opwekt te zingen met psalmen, lofzangen en geestelijke liederen (Kolossenzen 3:16).
Ook over de gaven van de Geest wordt verschillend gedacht. Alle christenen geloven dat de Geest de gemeente bouwt: 'Want ook wij allen zijn door een Geest tot een lichaam gedoopt' (1 Korinthe 12:13). Pinkster- en charismatische gemeenten verwachten daarnaast een doop met de Geest als aparte ervaring na de bekering, en rekenen ook vandaag op tongentaal, profetie en genezing (Handelingen 2:4). Niet alle evangelischen delen die verwachting. Reformatorische kerken lezen 1 Korinthe 12:13 zo dat iedere gelovige al door de ene Geest in het ene lichaam is opgenomen. Meer daarover leest u bij de doop met de Heilige Geest.
Waar christenen verschillen
Wat vaststaat: wie Christus belijdt als de Zoon van God en zijn behoud alleen bij Hem zoekt, is een broeder of zuster in het geloof, ook in een andere kerk. Binnen dat gemeenschappelijke staan in grote lijnen drie posities naast elkaar.
- Evangelisch: de gemeente is een gemeenschap van bewuste gelovigen, de doop volgt op de geloofsbelijdenis, en persoonlijke bekering en evangelisatie staan voorop. Belijdenisgeschriften spelen weinig rol; de Bijbel zelf is het richtsnoer.
- Pinkster en charismatisch: evangelisch in de kern, met daarbij de doop met de Geest en de buitengewone gaven als belofte voor nu.
- Reformatorisch: de Drie Formulieren van Enigheid als samenvatting van de Schrift, de doop als teken van het verbond ook voor kinderen, de verkiezing uit genade en een eenvoudige eredienst rond Woord en sacrament.
Reformatorische kerken houden aan kinderdoop en verkiezing vast, omdat zij die in de Schrift lezen. Toch maakt een verschil in doop of liturgie iemand nog geen ongelovige. Wie van overtuiging verschilt, spreekt de waarheid in liefde (Efeze 4:15). Over zaken die God aan het geweten vrijlaat, zoals spijzen en dagen, schrijft Paulus: 'Een iegelijk zij in zijn eigen gemoed ten volle verzekerd' (Romeinen 14:5). Daaronder valt veel van de vorm van de eredienst, maar niet de vraag wie gedoopt moet worden. En de Heere Jezus bad voor de eenheid van allen die in Hem geloven (Johannes 17:21). Staat u zelf voor zo'n keuze, bijvoorbeeld bij een huwelijk of een overstap, bespreek het dan met uw predikant of ouderling. Meer over de eenheid van de gemeente vindt u in de uitleg van Efeze 4 en de bijbelteksten over eenheid.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
Artikel 27 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt één algemene christelijke kerk: een heilige vergadering van ware gelovigen, die al hun zaligheid van Jezus Christus verwachten. Die kerk is niet gebonden aan één plaats of aan bepaalde personen, maar over de hele wereld verspreid en verenigd in één geloof. Artikel 28 zegt dat iedere gelovige zich bij de ware kerk moet voegen en zich niet mag afzonderen. Artikel 29 noemt de kenmerken waaraan die kerk te herkennen is: de zuivere prediking van het evangelie, de zuivere bediening van de sacramenten en de kerkelijke tucht.
Over de doop is de belijdenis duidelijk. Artikel 34 leert dat de kinderen van gelovigen gedoopt moeten worden en wijst de leer van de wederdopers af. De Heidelbergse Catechismus zegt in Zondag 27 (vraag 74) dat de kinderen 'alzowel als de volwassenen in het verbond Gods en in Zijn gemeente begrepen zijn'. Over verkiezing en bekering spreken de Dordtse Leerregels in hoofdstuk I (artikel 6 en 7) en hoofdstuk III/IV (artikel 14): het geloof is Gods gave, door Hem uit genade geschonken aan wie Hij verkoren heeft.
'U benaarstigende te behouden de enigheid des Geestes door den band des vredes' (Efeze 4:3)