Wedergeboorte en bekering worden in preken en gesprekken vaak in één adem genoemd. Toch zijn het geen twee woorden voor hetzelfde. Het ene beschrijft wat God doet wanneer Hij een dood hart levend maakt, het andere wat er daarna in het leven van een mens gebeurt. Wie dat verschil ziet, begrijpt ook waarom oudere preken het woord bekering soms ruimer gebruiken dan nu gebruikelijk is.
Wat is het verschil tussen wedergeboorte en bekering?
Wedergeboorte is Gods werk in de mens, bekering is de omkeer van de mens die daaruit voortkomt. Bij de wedergeboorte is de mens ontvangend, zoals een kind bij zijn geboorte. Bij de bekering is hij zelf werkzaam: hij keert zich af van de zonde en keert zich tot God.
Een tweede verschil is de duur. De wedergeboorte gebeurt één keer; niemand wordt twee keer geboren. De bekering duurt het hele leven: een christen bekeert zich elke dag opnieuw van wat er nog aan zonde in hem is. Zo hangen ze samen als wortel en vrucht. Waar wedergeboorte is, komt bekering; en ware bekering wijst terug naar een nieuw leven dat God gegeven heeft.
Wat is wedergeboorte volgens de Bijbel?
Het woord komt uit het nachtelijk gesprek van Jezus met Nicodemus: 'Tenzij dat iemand wederom geboren worde, hij kan het Koninkrijk Gods niet zien' (Johannes 3:3). Nicodemus begreep het niet: hoe kan een volwassene opnieuw geboren worden? Jezus wijst op de Geest, Die werkt zoals de wind: men hoort hem wel, maar weet niet waar hij vandaan komt of heen gaat; zo is het met ieder die uit de Geest geboren is (Johannes 3:8). Het hele nachtelijk gesprek wordt besproken in de uitleg van Johannes 3.
Al bij Ezechiël beloofde God deze vernieuwing: 'En Ik zal u een nieuw hart geven, en zal een nieuwen geest geven in het binnenste van u' (Ezechiël 36:26). Paulus beschrijft het als een opwekking uit de dood: 'Ook toen wij dood waren door de misdaden, heeft ons levend gemaakt met Christus' (Efeze 2:5). Een dode werkt niet mee aan zijn eigen opwekking. Daarom belijdt de kerk de wedergeboorte als een werk van God alleen, zoals hieronder bij de Dordtse Leerregels blijkt. Petrus voegt eraan toe dat God dit doet door het levende Woord (1 Petrus 1:23). Een verzameling teksten vindt u op de pagina over wedergeboorte in de Bijbel.
Wat is bekering?
Bekering betekent letterlijk omkeren: een andere richting op gaan. Petrus roept de mensen in de tempel op: 'Betert u dan, en bekeert u, opdat uw zonden mogen uitgewist worden' (Handelingen 3:19). Hier wordt de mens zelf aangesproken; bekering is iets wat hij doet. Toch is ook dat geen eigen prestatie. Het gebed uit Klaagliederen laat zien waar de kracht vandaan komt: 'HEERE, bekeer ons tot U, zo zullen wij bekeerd zijn' (Klaagliederen 5:21).
De Heidelbergse Catechismus beschrijft de bekering als een levenslange beweging in twee stukken: het afsterven van de oude mens en het opstaan van de nieuwe mens. Paulus spreekt in dezelfde lijn over het afleggen van de oude mens en het aandoen van de nieuwe (Efeze 4:22-24). Bijbelteksten over dit onderwerp staan bijeen op de pagina over bekering in de Bijbel.
Is wedergeboorte hetzelfde als bekering?
In de huidige reformatorische theologie onderscheidt men beide begrippen meestal scherp. In oudere geschriften is dat niet altijd zo. Daar kan het woord bekering het hele werk van God omvatten, inclusief de wedergeboorte. De Dordtse Leerregels zijn daar zelf een voorbeeld van: in hoofdstuk III/IV, artikel 11 staat dat God in de uitverkorenen de ware bekering werkt, en artikel 12 noemt datzelfde werk de wedergeboorte, de vernieuwing en de nieuwe schepping.
Wie oudere preken of de belijdenis leest, doet er dus goed aan op het verband te letten. Spreekt de tekst over wat God doet zonder ons, dan gaat het om wat wij nu wedergeboorte noemen. Spreekt hij over wat de mens dagelijks doet, dan gaat het om de bekering in engere zin. De zaak is dezelfde gebleven; alleen het woordgebruik is in de loop van de tijd preciezer geworden.
Wat is eerst: wedergeboorte of bekering?
In de natuurlijke orde komt de wedergeboorte eerst. Een mens die geestelijk dood is, kan zich niet uit zichzelf tot God keren; eerst moet hij levend gemaakt worden. Daarom zegt de Catechismus dat wij tot enig goed onbekwaam zijn, 'tenzij dan dat wij door den Geest Gods wedergeboren worden' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 3, vraag 8).
In de tijd zijn ze meestal niet uit elkaar te halen. Bij Lydia lezen we dat de Heere haar hart opende en dat zij acht nam op wat Paulus zei (Handelingen 16:14): het openen en het luisteren vallen samen. Het geloof hoort er ook bij. Wie wedergeboren wordt, gaat geloven, en het geloof uit zich in bekering. Daarom spreekt de Bijbel ook over het resultaat: 'indien iemand in Christus is, die is een nieuw schepsel' (2 Korinthe 5:17).
Hoe wedergeboorte en bekering zich verhouden tot rechtvaardiging en heiligmaking, leest u bij het verschil tussen rechtvaardiging en heiligmaking.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
Zondag 33 van de Heidelbergse Catechismus zegt dat de ware bekering bestaat 'in de afsterving des ouden, en in de opstanding des nieuwen mensen' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 33, vraag 88). De afsterving van de oude mens is een hartelijk leedwezen dat wij God door onze zonden vertoornd hebben, zodat wij de zonde steeds meer haten en ontvluchten (vraag 89). De opstanding van de nieuwe mens beschrijft de Catechismus zo: 'Een hartelijke vreugde in God door Christus, en een lust en liefde, om naar den wil Gods in alle goede werken te leven' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 33, vraag 90).
De Dordtse Leerregels belijden in hoofdstuk III/IV, artikel 12 dat de wedergeboorte een werk is dat God zonder ons in ons werkt. Het is niet zo dat God alleen aanraadt en het daarna aan de mens overlaat of hij wedergeboren wordt. Het is een bovennatuurlijke, krachtige en tegelijk zachte werking, niet minder dan de schepping of de opwekking van de doden. Het artikel sluit af met een zin die beide begrippen verbindt: de vernieuwde wil wordt door God bewogen en werkt dan ook zelf, zodat terecht gezegd wordt dat de mens door de ontvangen genade gelooft en zich bekeert.
'Zo dan, indien iemand in Christus is, die is een nieuw schepsel; het oude is voorbijgegaan, ziet, het is alles nieuw geworden' (2 Korinthe 5:17)