Joden en christenen lezen grotendeels dezelfde Bijbel en beroepen zich op de God van Abraham, Izak en Jakob. Toch zijn het twee godsdiensten. Op deze pagina leest u wat jodendom en christendom verbindt, waar de wegen uiteengaan en hoe de apostel Paulus in Romeinen 9 tot 11 over zijn eigen volk spreekt. Het gaat hier om geloof, niet om de politiek rond de staat Israël.
Wat hebben jodendom en christendom gemeen?
Het christendom is geworteld in het Israël van het Oude Testament. Jezus was een Jood, net als Zijn apostelen en de eerste gemeente in Jeruzalem. Tegen de Samaritaanse vrouw zei Hij: 'want de zaligheid is uit de Joden' (Johannes 4:22).
De joodse Bijbel heet Tenach, naar de drie delen: Thora (wet), Neviïm (profeten) en Ketoeviem (geschriften). Het zijn dezelfde boeken als ons Oude Testament, in een andere volgorde en anders geteld: 24 in de joodse telling, 39 in de onze. Hoe beide delen samenhangen, leest u bij de vraag wat het verschil is tussen het Oude en Nieuwe Testament.
Beide belijden ook dat God één is. Het Sjema, de geloofsbelijdenis van Israël, bidden vrome Joden elke morgen en avond: 'Hoor, Israël! de HEERE, onze God, is een enig HEERE' (Deuteronomium 6:4). Jezus noemde juist deze woorden het eerste gebod (Markus 12:29). Aan Israël gaf God de verbonden, de wet en de beloften (Romeinen 9:4).
Wat is het belangrijkste verschil tussen jodendom en christendom?
Het kernverschil is de vraag wie Jezus van Nazareth is. Christenen geloven dat Hij de beloofde Messias is en de eeuwige Zoon van God, Die mens werd. Paulus schrijft dat uit Israël 'Christus is, zoveel het vlees aangaat, Dewelke is God boven allen te prijzen in der eeuwigheid' (Romeinen 9:5). Het jodendom erkent Jezus niet als de Messias. Johannes schrijft al aan het begin van zijn evangelie: 'Hij is gekomen tot het Zijne, en de Zijnen hebben Hem niet aangenomen' (Johannes 1:11). Dat ging al zo in Jezus' eigen dagen, terwijl tegelijk anderen uit Zijn volk Hem wel aannamen (Johannes 1:12).
Dat raakt ook de kennis van God Zelf. Johannes schrijft: 'Een iegelijk, die den Zoon loochent, heeft ook den Vader niet' (1 Johannes 2:23). Christenen geloven daarom dat de God van Abraham alleen recht gekend wordt in Zijn Zoon.
Uit dat ene verschil volgen andere:
- De Drie-eenheid: christenen belijden één God in drie Personen (Mattheüs 28:19). Het jodendom ziet dat als strijdig met het Sjema.
- De Messias: het jodendom wacht nog op de Messias; Mozes Maimonides nam die verwachting in de twaalfde eeuw op in zijn dertien geloofsartikelen. Christenen geloven dat de Messias gekomen is en zal wederkomen (Handelingen 1:11).
- Verzoening: christenen geloven dat Christus Zich eens voor altijd heeft geofferd (Hebreeën 10:14). Sinds er geen tempel meer is, staan in het jodendom berouw, gebed en barmhartigheid centraal.
- Jesaja 53: joodse uitleggers zoals Rasji zien in de lijdende knecht het volk Israël; christenen lezen er met Filippus de Heere Jezus in (Handelingen 8:35).
Dat raakt de weg van de verlossing zelf. Petrus zei tegen de joodse raad: 'er is ook onder den hemel geen andere Naam, Die onder de mensen gegeven is, door Welken wij moeten zalig worden' (Handelingen 4:12).
Geloven Joden in Jezus?
De meeste Joden geloven niet in Jezus als de Messias. Toch waren de eerste christenen Joden. Andreas vertelde zijn broer Simon dat hij de Messias gevonden had (Johannes 1:42). Paulus noemde zich een Israëliet uit de stam Benjamin en schreef dat er ook in zijn tijd een overblijfsel was naar de verkiezing der genade (Romeinen 11:1, 5). Ook nu belijden sommige Joden Jezus als Messias: de Messiasbelijdende Joden.
Paulus had droefheid om zijn volk (Romeinen 9:2) en bad voor hun zaligheid (Romeinen 10:1): gebed en liefde, zonder hoogmoed.
Wet, Talmoed en feesten: hoe verschilt de geloofspraktijk?
In het jodendom staat de Thora centraal, de vijf boeken van Mozes, met volgens de joodse traditie 613 geboden. Daarnaast is er de mondelinge leer, rond het jaar 200 vastgelegd in de Misjna en later uitgewerkt in de Talmoed. Die uitleg bepaalt het leven naar de wet: sabbat, spijswetten en gebeden. Na de verwoesting van de tempel in het jaar 70 zijn er geen offers meer.
Christenen lezen de offers en reinigingswetten als een schaduw van wat in Christus gekomen is (Hebreeën 10:1). Jezus zei dat Hij gekomen is om de wet en de profeten te vervullen (Mattheüs 5:17). Wat dat voor de geboden betekent, leest u bij de vraag moeten christenen de wet van Mozes houden.
De feesten laten verbondenheid en verschil zien:
- Pesach gedenkt de uittocht uit Egypte; met Pasen gedenken christenen Christus, ons Pascha (1 Korinthe 5:7).
- Sjavoeot, het Wekenfeest, werd voor de kerk Pinksteren, toen de Heilige Geest werd uitgestort (Handelingen 2:1).
- Jom Kippoer, de Grote Verzoendag, is de heiligste dag van het joodse jaar; christenen zien Christus als de Hogepriester Die de verzoening volbracht (Hebreeën 9:11-12).
- Sabbat en zondag: Joden houden de zevende dag, christenen de eerste dag van de week (Handelingen 20:7).
Wat zegt Romeinen 11 over Israël en de kerk?
In Romeinen 9 tot 11 beantwoordt Paulus de vraag hoe het kan dat het grootste deel van zijn volk de Messias afwees. God heeft Zijn volk niet verstoten (Romeinen 11:2), zegt hij, en hij gebruikt het beeld van een olijfboom. Sommige takken zijn afgebroken, en gelovigen uit de heidenen zijn als wilde takken ingeënt en delen in de wortel van de boom (Romeinen 11:17). Daarom waarschuwt hij: 'Zo roem niet tegen de takken; en indien gij daartegen roemt, gij draagt den wortel niet, maar de wortel u' (Romeinen 11:18). In de uitleg van Romeinen 11 leest u het hoofdstuk vers voor vers.
Dat is een les in nederigheid, want Joden zijn door christenen in de geschiedenis vaak hard en zelfs gewelddadig behandeld. Paulus houdt vast dat 'de genadegiften en de roeping Gods zijn onberouwelijk' (Romeinen 11:29), en dat het evangelie een kracht van God is tot zaligheid, eerst voor de Jood en ook voor de Griek (Romeinen 1:16). Meer over de plaats van Israël leest u in het artikel Israël in de Bijbel.
Waar christenen verschillen
Wat vaststaat: bijbelgetrouwe christenen belijden dat Jezus de Messias is en dat er voor Jood en niet-Jood één weg tot de Vader is (Johannes 14:6). Over de plaats van Israël in Gods plan verschillen christenen wel:
- De kerk uit Joden en heidenen als het ene Israël: Johannes Calvijn las geheel Israël in Romeinen 11:26 in zijn commentaar op de Romeinenbrief als het hele volk van God, uit Joden en heidenen. Wie van Christus is, is Abrahams zaad (Galaten 3:29).
- Een toekomstige bekering van het Joodse volk: veel puriteinen en schrijvers van de Nadere Reformatie, zoals Brakel in zijn Redelijke Godsdienst, lazen Romeinen 11:25-26 als belofte dat het Joodse volk eens in grote getale tot Christus komt. De Westminster Grote Catechismus noemt in vraag 191 het gebed om de roeping van de Joden.
- Twee lijnen in Gods plan: in delen van de evangelische wereld (het dispensationalisme, sinds John Nelson Darby in de negentiende eeuw) zijn Israël en de gemeente twee aparte lijnen, elk met eigen beloften.
- Een eigen weg voor Joden: volgens de zogeheten twee-verbondenleer, die sommige oecumenische theologen aanhangen, worden Joden zonder Christus behouden in hun eigen verbond. Reformatorische kerken wijzen dat af (Johannes 14:6).
De reformatorische kerken belijden één genadeverbond, één kerk van alle tijden en Christus als enige Zaligmaker voor Jood en heiden. De eerste en de tweede lezing van Romeinen 11:26 komen in die kerken allebei voor; dat verschil hoeft gelovigen niet te scheiden. Hoe Gods beloften aan Israël in de toekomst uitkomen, leest u bij de toekomst van Israël.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
Zondag 6 van de Heidelbergse Catechismus zegt in vraag 19 dat het evangelie al in het Paradijs geopenbaard is en door de patriarchen en profeten verkondigd, en dat God het 'door de offeranden en andere ceremoniën der wet laten voorbeelden, en ten laatste door Zijn eniggeboren Zoon vervuld' heeft. Zo zijn Oud en Nieuw Testament één: dezelfde belofte, vervuld in Christus (Hebreeën 1:1).
Artikel 25 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt dat de ceremoniën en afbeeldingen van de wet bij de komst van Christus hebben opgehouden, omdat Hij de vervulling ervan is. De getuigenissen van de wet en de profeten blijven de kerk wel dienen om het evangelie te bevestigen.
'O diepte des rijkdoms, beide der wijsheid en der kennis Gods' (Romeinen 11:33)