Christus is het woord dat christenen het vaakst achter de naam Jezus zetten, in gebeden, liederen en belijdenissen. Toch weten veel mensen niet wat het precies zegt. Is het een achternaam, een eretitel of iets anders? Op deze pagina leest u wat het woord betekent, hoe het samenhangt met de Messias uit het Oude Testament, waartoe Jezus gezalfd is en waarom wie Hem volgt een christen heet.
Wat betekent Christus letterlijk?
Christus komt van het Griekse christos, afgeleid van het werkwoord chrio, zalven. De letterlijke betekenis is dus de Gezalfde. Het Nieuwe Testament is in het Grieks geschreven, en daarom staat daar Christus waar het Oude Testament in het Hebreeuws masjiach heeft, het woord waar ons Messias vandaan komt. Christus en Messias zijn twee vormen van één titel.
De evangelist Johannes legt dat zelf uit. Als Andreas Jezus ontmoet heeft, gaat hij naar zijn broer: 'Wij hebben gevonden den Messias, hetwelk is, overgezet zijnde, de Christus' (Johannes 1:42). Johannes vertaalt het Hebreeuwse woord voor zijn Griekse lezers, zoals hij ook doet bij de Samaritaanse vrouw (Johannes 4:25). In de uitleg van Johannes 1 leest u het hele gesprek van de eerste discipelen in zijn verband.
Wat betekent Messias in het Oude Testament?
In Israël werden mensen met olie gezalfd als God hen in een ambt aanstelde. Aäron en zijn zonen werden gezalfd tot priester (Exodus 30:30). Samuël zalfde David tot koning, en vanaf die dag kwam de Geest des HEEREN over hem (1 Samuël 16:13). Elia kreeg de opdracht Elisa tot profeet te zalven (1 Koningen 19:16). De zalving betekende: deze persoon is door God geroepen en door Zijn Geest toegerust.
Daarnaast spreken de Psalmen en de profeten over één Gezalfde Die nog moest komen. In Psalm 2 staan de koningen der aarde op 'tegen den HEERE, en tegen Zijn Gezalfde' (Psalm 2:2), maar God heeft Zijn Koning op de berg Sion gezalfd (Psalm 2:6). Daniël spreekt over de Messias, de Vorst (Daniël 9:25). Zo groeide in Israël de verwachting van de Messias, de beloofde Koning uit het huis van David. Daarom laat Herodes, als de wijzen naar de nieuwe Koning zoeken, uitzoeken waar de Christus geboren zou worden (Mattheüs 2:4).
Is Christus de achternaam van Jezus?
Nee. Jezus is Zijn eigen naam, die de engel aan Jozef opdroeg te geven, omdat Hij Zijn volk zou zalig maken van hun zonden (Mattheüs 1:21). Christus is Zijn titel: het zegt welk ambt Hij heeft. Mattheüs schrijft daarom dat uit Maria Jezus geboren is, Die Christus genoemd wordt (Mattheüs 1:16).
In de evangeliën is het juist een grote vraag of Jezus de Christus is. Als Jezus Zijn discipelen vraagt wie zij zeggen dat Hij is, antwoordt Petrus: 'Gij zijt de Christus, de Zoon des levenden Gods' (Mattheüs 16:16). Jezus noemt hem daarom zalig, omdat de Vader dat aan Petrus geopenbaard heeft (Mattheüs 16:17). Meer over dat gesprek vindt u in de uitleg van Mattheüs 16. Ook bij het verhoor vraagt de hogepriester of Hij de Christus is, de Zoon van God (Mattheüs 26:63).
In de brieven staan Jezus en Christus zo vaak samen dat het als één naam gaat klinken. Paulus schrijft soms ook Christus Jezus, met de titel voorop (Romeinen 8:1). Wie Jezus Christus zegt, belijdt dus eigenlijk: Jezus is de Gezalfde. Meer over Zijn leven en werk leest u op de pagina over Jezus.
Waarmee en waartoe is Jezus gezalfd?
Jezus is niet met olie gezalfd door een priester of profeet. Wel goot Maria in Bethanië kostelijke zalf over Hem uit (Johannes 12:3), maar Hij zei Zelf dat dat een voorbereiding van Zijn begrafenis was (Mattheüs 26:12). Petrus zegt in het huis van Cornelius 'hoe Hem God gezalfd heeft met den Heiligen Geest en met kracht' (Handelingen 10:38). Dat werd zichtbaar bij Zijn doop in de Jordaan, toen de Geest Gods als een duif op Hem kwam (Mattheüs 3:16). In de synagoge van Nazareth las Jezus de profetie van Jesaja en betrok die op Zichzelf: 'De Geest des Heeren is op Mij, daarom heeft Hij Mij gezalfd' (Lukas 4:18).
De drie ambten waartoe in Israël gezalfd werd, komen in Christus samen:
- Profeet: Hij is de Profeet Die Mozes aankondigde (Deuteronomium 18:15) en maakt de wil van God volkomen bekend.
- Priester: Hij is Priester in eeuwigheid naar de ordening van Melchizedek (Psalm 110:4), bracht Zichzelf als offer en bidt voor de Zijnen (Hebreeën 7:25).
- Koning: Hij regeert Zijn volk door Woord en Geest; Hem is alle macht gegeven in hemel en op aarde (Mattheüs 28:18).
Het opschrift dat Pilatus op het kruis liet zetten, noemde Hem de Koning der Joden (Johannes 19:19). Wat die woorden betekenen, leest u bij de vraag wat INRI betekent.
Is Jezus echt de beloofde Messias?
Velen in de tijd van Jezus hoopten op een koning die Israël weer macht zou geven. Na de broodvermenigvuldiging wilde de schare Hem met geweld koning maken, en Hij ontweek (Johannes 6:15). Zelfs de discipelen vroegen vlak voor Zijn hemelvaart nog of Hij het koninkrijk aan Israël zou herstellen (Handelingen 1:6). Na Zijn opstanding legde Hij de Emmaüsgangers uit dat de Messias eerst moest lijden: 'Moest de Christus niet deze dingen lijden, en alzo in Zijn heerlijkheid ingaan?' (Lukas 24:26).
Op de Pinksterdag trekt Petrus de conclusie dat God Hem tot een Heere en Christus gemaakt heeft (Handelingen 2:36). Zo ziet de kerk de Messias: een Koning Die regeert door eerst als Priester Zijn leven te geven. In de kersttijd klinkt het al in de boodschap van de engel aan de herders, dat in de stad van David de Zaligmaker geboren is, Christus, de Heere (Lukas 2:11). Dat de Gezalfde ook de eeuwige Zoon van God is, werkt de vraag of Jezus God is verder uit.
Waarom heten wij christenen?
De naam christen komt van Christus. Lukas schrijft 'dat de discipelen eerst te Antiochie Christenen genaamd werden' (Handelingen 11:26). Wie zo genoemd wordt, draagt de naam van de Gezalfde. Dat is meer dan een etiket: Johannes schrijft aan de gemeente dat zij de zalving van de Heilige hebben (1 Johannes 2:20). Door het geloof horen gelovigen bij Christus en delen zij in Zijn zalving. Petrus noemt de gemeente daarom een koninklijk priesterdom (1 Petrus 2:9). Die naam rust niet op wat een gelovige zelf presteert, maar op Christus, Wiens zalving hij door het geloof deelt. Wat dat inhoudt, vat de catechismus samen in één antwoord.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De Heidelbergse Catechismus wijdt er een hele zondag aan. In Zondag 12 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 31) staat dat Hij Christus heet omdat Hij 'van God den Vader verordineerd en met den Heiligen Geest gezalfd is'. Daarna noemt het antwoord de drie ambten: onze hoogste Profeet en Leraar, Die ons de raad en wil van God over onze verlossing volkomen geopenbaard heeft; onze enige Hogepriester, Die ons met het offer van Zijn lichaam verlost heeft en voor ons bij de Vader pleit; en onze eeuwige Koning, Die ons door Zijn Woord en Geest regeert en bij de verworven verlossing bewaart.
Vraag 32 legt uit waarom een gelovige een christen heet: omdat hij door het geloof een lidmaat van Christus is en zo in Zijn zalving deelt. Daarom belijdt hij Zijn Naam, geeft hij zich aan Hem als een levend dankoffer, strijdt hij tegen de zonde en zal hij eens met Hem regeren. De Nederlandse Geloofsbelijdenis spreekt in artikel 21 over Christus als de eeuwige Hogepriester naar de ordening van Melchizedek, Die Zichzelf voor ons aan de Vader heeft geofferd (Hebreeën 7:17, 27).
'Maar deze zijn geschreven, opdat gij gelooft, dat Jezus is de Christus, de Zone Gods' (Johannes 20:31)