Wie het Nieuwe Testament opslaat, leest al in de eerste regel dat Jezus de Zoon van David en de zoon van Abraham is. Toch is het niet voor iedereen vanzelfsprekend dat Jezus een Jood was. Op schilderijen lijkt Hij vaak op een Europeaan, en in de kerkgeschiedenis is Zijn afkomst soms bewust verzwegen of ontkend. Op deze pagina leest u wat de Bijbel zegt over Zijn afstamming, over Zijn leven volgens de wet, over wat Hij Zelf over de Joden zei en waarom dit voor het geloof ertoe doet.
Was Jezus een Jood volgens de Bijbel?
Het Nieuwe Testament begint met een geslachtsregister: 'Het boek des geslachts van JEZUS CHRISTUS, den Zoon van David, den zoon van Abraham' (Mattheüs 1:1). Mattheüs volgt de lijn van Abraham via Juda en David tot Jozef, de man van Maria. Lukas gaat de andere kant op, van Jezus terug tot Abraham en Adam (Lukas 3:23-38). Beide evangelisten laten zien dat Jezus uit het volk Israël voortkwam.
De brief aan de Hebreeën noemt ook de stam: 'Want het is openbaar, dat onze Heere uit Juda gesproten is' (Hebreeën 7:14). De schrijver bouwt daar een betoog op: Jezus is Hogepriester zonder uit de priesterstam Levi te komen. Paulus noemt het een van de voorrechten van Israël dat Christus uit dit volk is, 'zoveel het vlees aangaat' (Romeinen 9:5). In hetzelfde vers noemt hij Christus God boven allen, te prijzen in der eeuwigheid. Zo staan beide naast elkaar: naar Zijn menselijke natuur is Jezus een Jood, en tegelijk is Hij de eeuwige Zoon van God.
Was Jezus Joods? Zijn leven onder de wet
Jezus groeide op als Joodse jongen in een Joods gezin. Lukas vertelt: 'En als acht dagen vervuld waren, dat men het Kindeken besnijden zou, zo werd Zijn Naam genaamd JEZUS' (Lukas 2:21). Daarna brachten Jozef en Maria Hem naar de tempel, naar de wet van Mozes (Lukas 2:22). Paulus vat het samen: God heeft Zijn Zoon uitgezonden, geworden uit een vrouw, geworden onder de wet (Galaten 4:4).
Zo leefde Hij ook. Zijn ouders reisden elk jaar naar Jeruzalem voor het pascha, en toen Hij twaalf jaar was, ging Hij mee (Lukas 2:41-42). Als volwassene ging Hij naar Zijn gewoonte op de sabbat naar de synagoge in Nazareth en las daar uit Jesaja (Lukas 4:16-17). Hij ging op naar het Loofhuttenfeest en was in de tempel op het feest der vernieuwing (Johannes 7:10; 10:22-23). Zijn leerlingen spraken Hem aan met Rabbi, dat is Meester (Johannes 1:39). Het laatste avondmaal hield Hij bij de maaltijd van het pascha (Lukas 22:15).
Wat zei Jezus Zelf over de Joden?
In Johannes 4 vraagt Jezus bij de bron van Sichar een Samaritaanse vrouw om water. Zij is verbaasd: 'Hoe begeert Gij, Die een Jood zijt, van mij te drinken, die een Samaritaanse vrouw ben?' (Johannes 4:9). Even later zegt Jezus over de aanbidding van God: 'wij aanbidden, wat wij weten; want de zaligheid is uit de Joden' (Johannes 4:22). Hij rekent Zichzelf tot Zijn volk en wijst het aan als het volk waaruit de zaligheid voortkomt. In de uitleg van Johannes 4 leest u meer over dit gesprek.
Dat maakt de zaligheid geen voorrecht van afkomst. In hetzelfde gesprek zegt Jezus dat de ware aanbidders de Vader zullen aanbidden in geest en waarheid (Johannes 4:23), en de Samaritanen uit die stad belijden Hem als de Zaligmaker der wereld (Johannes 4:42). Zijn eigen werk op aarde richtte zich eerst op Israël: Hij was gezonden tot de verloren schapen van het huis Israëls (Mattheüs 15:24). Na Zijn opstanding zond Hij Zijn apostelen naar alle volken (Mattheüs 28:19).
Waarom heette Jezus de Koning der Joden?
Bij Zijn geboorte vroegen de wijzen uit het Oosten al naar de geboren Koning der Joden (Mattheüs 2:2). Aan het einde schreef Pilatus diezelfde titel als beschuldiging boven Zijn kruis (Mattheüs 27:37; Johannes 19:19). Wat als aanklacht bedoeld was, was toch waar: Jezus is de Zoon van David aan Wie God de troon van Zijn vader David beloofde (Lukas 1:32). Waar de afkorting INRI vandaan komt en waarom het opschrift in drie talen stond, leest u bij wat INRI betekent.
Waarom doet het ertoe dat Jezus een Jood was?
Dat Jezus een Jood was, is geen bijzaak. God had Abraham beloofd dat in zijn zaad alle volken der aarde gezegend zouden worden (Genesis 22:18; vergelijk Genesis 12:3), en Paulus zegt dat dit ene Zaad Christus is (Galaten 3:16). Aan David beloofde God een koningshuis dat tot in eeuwigheid zou bestaan (2 Samuël 7:16), en Jakob zei over Juda dat de schepter niet van hem zou wijken totdat Silo komt (Genesis 49:10). Was Jezus uit een ander volk voortgekomen, dan waren die beloften niet vervuld.
Paulus schrijft: 'En ik zeg, dat Jezus Christus een dienaar geworden is der besnijdenis, vanwege de waarheid Gods, opdat Hij bevestigen zou de beloftenissen der vaderen' (Romeinen 15:8). God is trouw aan Zijn woord. Dat is ook troost voor wie niet uit Israël komt: de God Die Zijn beloften aan Abraham en David hield, houdt ook Zijn belofte aan ieder die in Christus gelooft. Meer over het leven en werk van de Heere Jezus leest u op de pagina over Jezus Christus.
Wat de kerk afwees: Jezus losmaken van Israël
In de tweede eeuw wilde Marcion de God van het Oude Testament scheiden van de Vader van Jezus Christus; hij hield alleen een ingekort Lukasevangelie en een deel van Paulus' brieven over. De kerk wees hem af; Tertullianus schreef er een uitvoerig weerwoord tegen (Adversus Marcionem). In de nazitijd probeerden de Duitse Christenen Jezus los te maken van het Joodse volk. Aan hun instituut in Eisenach (1939) betoogde Walter Grundmann in Jesus der Galiläer und das Judentum (1940) dat Jezus waarschijnlijk geen Jood was. Ook dat staat haaks op de Schrift.
Eerlijk is ook dat christenen de Joden eeuwenlang onrecht hebben aangedaan, soms met een beroep op de dood van Jezus. Luther schreef in 1543 het felle geschrift Over de Joden en hun leugens (Von den Juden und ihren Lügen), dat later door antisemieten is gebruikt. De Bijbel zegt dat Herodes en Pontius Pilatus, met de heidenen en de volken Israëls, samen tegen Jezus opstonden (Handelingen 4:27), en de Heidelbergse Catechismus belijdt dat Hij de toorn van God droeg tegen de zonde van het hele menselijke geslacht (Zondag 15, vraag 37). De dood van Christus is dus geen reden om het Joodse volk iets te verwijten: het ging om de zonde van alle mensen, ook om die van u. Paulus waarschuwt christenen uit de heidenen: 'Zo roem niet tegen de takken' (Romeinen 11:18). Hij had zelf grote droefheid over zijn volk en bad voor hun zaligheid (Romeinen 9:2-3 en 10:1). Over de plaats van Israël in Gods plan leest u meer bij de toekomst van Israël; wat jodendom en christendom van elkaar onderscheidt, staat bij het verschil tussen jodendom en christendom.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De belijdenis van de kerk houdt vast wat de Bijbel hier zegt: de eeuwige Zoon van God werd waarachtig mens uit het geslacht van David. In Zondag 14 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 35) staat dat de Zoon van God de ware menselijke natuur uit het vlees en bloed van de maagd Maria heeft aangenomen, 'opdat Hij ook het ware zaad Davids zij, Zijn broederen in alles gelijk, uitgenomen de zonde' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 14, vraag 35).
Artikel 18 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt dat God de belofte aan de vaderen vervuld heeft door Zijn eigen Zoon te zenden. Dat artikel noemt Christus met de woorden van de Schrift een spruit van David, voortgekomen uit de stam van Juda en naar het vlees afkomstig van de Joden, uit het zaad van Abraham (Hebreeën 2:16, Romeinen 1:3). Het wijst de leer af dat Christus Zijn menselijk vlees niet van Maria zou hebben aangenomen. Wie Jezus losmaakt van Zijn Joodse afkomst, raakt dus ook aan de echtheid van Zijn mens-zijn.
'zie, de Leeuw, Die uit den stam van Juda is, de Wortel Davids, heeft overwonnen' (Openbaring 5:5)