Zijn handen in onschuld wassen betekent: zeggen dat u nergens schuld aan hebt. Wie waste zijn handen in onschuld? Dat deed Pontius Pilatus, die bij het proces van Jezus water nam en voor het volk zijn handen waste. Toch is het gebaar ouder dan Pilatus, en het betekent in de Bijbel meer dan een smoesje. Het water van Pilatus kon hem niet vrijpleiten, en juist daardoor wijst zijn gebaar naar de reiniging die alleen God geeft.
Waar staat zijn handen in onschuld wassen in de Bijbel?
Het bekendste moment staat in Mattheüs 27. Pilatus, de Romeinse stadhouder, had Jezus verhoord en vond geen schuld in Hem. Zelfs zijn vrouw liet hem weten dat hij niets met die Rechtvaardige te maken moest hebben (Mattheüs 27:19). Toch riep de menigte steeds harder dat Jezus gekruisigd moest worden. Dan volgt: 'Als nu Pilatus zag, dat hij niet vorderde, maar veel meer dat er oproer werd, nam hij water en wies de handen voor de schare, zeggende: Ik ben onschuldig aan het bloed dezes Rechtvaardigen; gijlieden moogt toezien' (Mattheüs 27:24).
Direct daarna liet hij Bar-abbas vrij en gaf hij Jezus over om gekruisigd te worden. Het verloop van het proces staat vers voor vers in de uitleg van Mattheüs 27, en het verhaal de kruisiging vertelt wat er die dag verder gebeurde.
Waar komt het wassen van de handen vandaan?
In de wet van Mozes was het wassen van de handen een teken van onschuld. Als er een dode gevonden werd en niemand wist wie de dader was, moesten de oudsten van de dichtstbijzijnde stad hun handen wassen en verklaren: 'Onze handen hebben dit bloed niet vergoten, en onze ogen hebben het niet gezien' (Deuteronomium 21:7). Daarmee verklaarden zij dat de stad geen schuld droeg, en ze vroegen God om verzoening voor het volk.
Ook de Psalmen kennen het beeld. David zingt: 'Ik was mijn handen in onschuld, en ik ga rondom uw altaar, o HEERE!' (Psalm 26:6). In de uitleg van Psalm 26 leest u die psalm in zijn verband. En Asaf klaagt, als hij de voorspoed van de goddelozen ziet, dat hij tevergeefs zijn hart gezuiverd en zijn handen in onschuld gewassen heeft (Psalm 73:13). De kanttekeningen bij de Statenvertaling verwijzen bij Psalm 26 naar Deuteronomium 21 en Mattheüs 27, en zeggen dat het wassen ziet op onschuld en een leven dat God welgevallig is. Bij David is het geen gebaar zonder inhoud: het hoort bij een oprecht leven voor God. Of Pilatus dit gebruik uit de wet kende, vertelt de Bijbel niet.
Was Pilatus onschuldig aan de dood van Jezus?
Nee. Pilatus had de macht om Jezus vrij te laten en wist dat Hij onschuldig was. Toch gaf hij Hem over, uit angst voor oproer en voor zijn eigen positie (Johannes 19:12). De kanttekeningen zeggen het nuchter: hij was niet geheel onschuldig, want hij mocht een onschuldige niet doden om anderen te believen. De gemeente in Jeruzalem noemde hem later in haar gebed bij naam: 'Want in der waarheid zijn vergaderd tegen Uw heilig Kind Jezus, Welken Gij gezalfd hebt, beiden Herodes en Pontius Pilatus, met de heidenen en de volken Israels' (Handelingen 4:27).
Jezus Zelf zei tegen Pilatus dat wie Hem had overgeleverd groter zonde had (Johannes 19:11). Groter zonde veronderstelt dat ook Pilatus zonde had. Water kon daar niets aan veranderen. De HEERE zegt door Jeremia dat ook veel zeep de ongerechtigheid niet wegwast die voor Zijn aangezicht getekend staat (Jeremia 2:22).
Wat betekent zijn handen in onschuld wassen in het Nederlands?
In de spreektaal betekent zijn handen in onschuld wassen: verklaren dat u nergens verantwoordelijk voor bent, vaak terwijl u wel betrokken bent. Een bestuurder die een besluit laat nemen en daarna zegt dat hij er niet over ging; een omstander die ziet dat iemand gepest wordt en zich erbuiten houdt. Soms betekent het ook gewoon dat iemand zegt geen schuld te hebben, in de zin van Psalm 26.
De geschiedenis van Pilatus laat zien dat neutraal blijven tegenover Christus niet kan. Pilatus stelde zelf de vraag die ieder mens moet beantwoorden: 'Wat zal ik dan doen met Jezus, Die genaamd wordt Christus?' (Mattheüs 27:22). Wie die vraag ontwijkt, heeft ook gekozen. Jakobus zegt het algemener: 'Wie dan weet goed te doen, en niet doet, dien is het zonde' (Jakobus 4:17).
Ze wasten hun handen: is dat goed Nederlands?
Wie zoekt op ze wasten hun handen, wil vaak weten of die zin goed geschreven is. Dat is hij. Wassen is een gemengd werkwoord: de verleden tijd is zwak (ik waste, wij wasten), het voltooid deelwoord sterk (gewassen). Dus: ze wasten hun handen, en ook zij wasten hun handen. Ze en zij zijn allebei goed; zij gebruikt u als er nadruk op ligt, bijvoorbeeld bij een tegenstelling: zij wasten hun handen, wij niet.
Moet u de fout in zo'n zin verbeteren, let dan op drie punten. Bij een meervoudig onderwerp hoort wasten, niet waste. Het voltooid deelwoord is gewassen, niet gewast. En voor het bezit schrijft u hun handen, niet hen handen. De Statenvertaling gebruikt nog de oudere vorm wies: Pilatus 'wies de handen voor de schare' (Mattheüs 27:24). Meer van zulke oude woorden vindt u bij de moeilijke woorden in de Statenvertaling.
Wie kan de mens werkelijk rein maken?
Wat Pilatus met water probeerde, kan geen mens zelf. Daarom bidt David in Psalm 51 om de reiniging die alleen God kan geven: 'Was mij wel van mijn ongerechtigheid, en reinig mij van mijn zonde' (Psalm 51:4). Het wonder van het Evangelie is dat juist het bloed dat Pilatus van zich af wilde schuiven, het middel tot reiniging werd. De Onschuldige werd veroordeeld, zodat schuldigen vrijgesproken worden. Waarom dat nodig was, leest u bij de vraag waarom Jezus moest sterven.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De kerk noemt de naam van Pilatus in de Apostolische Geloofsbelijdenis: Christus heeft geleden onder Pontius Pilatus. De Heidelbergse Catechismus vraagt in Zondag 15 van de Heidelbergse Catechismus waarom dat zo genoemd wordt, en antwoordt: 'Opdat Hij, onschuldig onder den wereldlijken rechter veroordeeld zijnde, ons daarmede van het strenge oordeel Gods, dat over ons gaan zou, bevrijdde' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 15, vraag 38).
Dat Pilatus Jezus eerst onschuldig verklaarde en Hem daarna toch veroordeelde, staat ook in artikel 21 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis. Het artikel zegt daarbij met Jesaja 53 dat Hij met de misdadigers gerekend werd. Zo nam de Onschuldige de plaats van de schuldigen in.
'en het bloed van Jezus Christus, Zijn Zoon, reinigt ons van alle zonde' (1 Johannes 1:7)