Agape (Grieks ἀγάπη, ook gespeld als agapè of agapē) betekent onvoorwaardelijke, zelfopofferende liefde. Het is het Griekse woord waarmee het Nieuwe Testament de liefde van God voor mensen aanduidt, en de liefde die christenen elkaar horen te geven: liefde die kiest en geeft, ook waar niets terugkomt. In het Nederlands staat er meestal gewoon "liefde", zodat u aan de vertaling niet ziet dat er agape staat.
Wat betekent het Griekse woord agape?
Agape (Grieks ἀγάπη) is een zelfstandig naamwoord dat in het Nieuwe Testament ruim honderd keer voorkomt. Daarnaast gebruikt het Grieks het werkwoord agapao (ἀγαπάω, in woordenboeken ook genoteerd als agapein): liefhebben. Het bijvoeglijk naamwoord agapetos betekent geliefd; dat is het woord in de stem uit de hemel bij de doop van Jezus: Deze is Mijn Zoon, Mijn Geliefde, in Denwelken Ik Mijn welbehagen heb (Mattheüs 3:17).
De Statenvertaling geeft agape weer met "liefde" en agapao met "liefhebben". Het onderscheid met de andere Griekse woorden voor liefde valt in het Nederlands dus weg; alleen in de grondtekst is te zien welk woord er staat. De Latijnse kerk vertaalde agape vaak met caritas; daarom staat in 1 Korinthe 13 van de oude Engelse King James-vertaling charity, en heet de christelijke zorg voor de naaste in het Nederlands ook wel caritas. De klemtoon van agape ligt op de tweede lettergreep: a-GA-pe.
Wilt u zelf zien waar een Grieks woord precies staat, dan kan dat met een woordstudie per bijbelvers.
De vier Griekse woorden voor liefde
Hoe heet liefde in het Grieks? Daar is geen enkelvoudig antwoord op, want het Grieks heeft voor liefde meer woorden dan het Nederlands. Vier daarvan worden vaak naast elkaar gezet:
- Agape: gevende, onvoorwaardelijke liefde; het woord voor Gods liefde en voor de liefde die Hij van mensen vraagt
- Philia: vriendschap en genegenheid tussen mensen die elkaar gekozen hebben
- Storge: de vanzelfsprekende genegenheid binnen een gezin of familie
- Eros: de verlangende, romantische liefde
Van die vier komen alleen agape en philia als los woord in het Nieuwe Testament voor. Eros ontbreekt er volledig, en storge zit er alleen in samenstellingen, bijvoorbeeld in de oproep Hebt elkander hartelijk lief met broederlijke liefde (Romeinen 12:10). Goed om te weten: die strakke vierdeling is een latere ordening. In het dagelijks Grieks liepen de woorden door elkaar heen, en soms staat agape voor een heel gewone menselijke liefde.
Liefde in het Grieks van nu: wat betekent agapi?
Agapi is hetzelfde woord in het hedendaagse Grieks: αγάπη, uitgesproken als a-GA-pi. Het is daar het gewone woord voor liefde, zonder de zware bijklank die het in de theologie heeft. Αγάπη μου (agapi mou) betekent mijn liefde of mijn lieverd, en σ' αγαπώ (s'agapo) is de gewone Griekse liefdesverklaring. Wie agapi tegenkomt in een liedtekst, een naam of een tatoeage, leest dus eenvoudig het Griekse woord voor liefde.
Wie liefde in het Grieks wil vertalen, kiest daarom vandaag meestal agapi. In het Nieuwe Testament klinkt in hetzelfde woord meer mee: de liefde die van God uitgaat en die zichzelf weggeeft. Johannes zegt waar die liefde begint: 'Wij hebben Hem lief, omdat Hij ons eerst liefgehad heeft' (1 Johannes 4:19). In het moderne woord is die oude betekenis nog te horen; de Bijbel geeft haar haar volle diepte.
Agape en philia: Jezus en Petrus
Het bekendste voorbeeld van het verschil staat in Johannes 21. Jezus vraagt Petrus na diens verloochening drie keer of hij Hem liefheeft. In het Grieks gebruikt Jezus de eerste twee keer agapao, terwijl Petrus antwoordt met phileo: Ja, Heere! Gij weet, dat ik U liefheb (Johannes 21:15). De derde keer sluit Jezus aan bij het woord van Petrus.
Veel uitleggers zien daarin dat Petrus na zijn verloochening de grote woorden niet meer durft te gebruiken, en dat Jezus hem tegemoetkomt in het woord dat hij wél aandurft. Anderen wijzen erop dat Johannes vaker met synoniemen afwisselt en er dus geen betekenisverschil bedoeld is. Beide lezingen komen in de commentaren voor; wat in elk geval overeind blijft, is dat Jezus Petrus in ere herstelt en hem opdraagt Zijn schapen te weiden. De hele geschiedenis staat in de uitleg bij Johannes 21.
Wat zegt de Bijbel over agape?
Agape begint niet bij de mens maar bij God. Johannes schrijft het in vier woorden: God is liefde (1 Johannes 4:8). En even verderop: Hierin is de liefde, niet dat wij God liefgehad hebben, maar dat Hij ons lief heeft gehad (1 Johannes 4:10). Die liefde is geen gevoel dat wacht op een aanleiding: Maar God bevestigt Zijn liefde jegens ons, dat Christus voor ons gestorven is, als wij nog zondaars waren (Romeinen 5:8).
Het bekendste vers van de Bijbel zegt hetzelfde met het werkwoord: Want alzo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft (Johannes 3:16). En Jezus wijst aan waar die liefde het verst gaat: Niemand heeft meerder liefde dan deze, dat iemand zijn leven zette voor zijn vrienden (Johannes 15:13).
Van daaruit komt de opdracht: Een nieuw gebod geef Ik u, dat gij elkander liefhebt; gelijk Ik u liefgehad heb, dat ook gij elkander liefhebt (Johannes 13:34). Meer bijbelteksten over dit thema staan bij liefde in de Bijbel en in het artikel wat liefde volgens de Bijbel is.
Hoe agape eruitziet: 1 Korinthe 13
De uitvoerigste beschrijving van agape staat in het zogenoemde hooglied van de liefde. Paulus beschrijft haar niet met gevoelens maar met gedrag: De liefde is lankmoedig, zij is goedertieren; de liefde is niet afgunstig; de liefde handelt niet lichtvaardiglijk, zij is niet opgeblazen (1 Korinthe 13:4). Lankmoedig betekent geduldig, goedertieren betekent vriendelijk.
Daaruit komen de vier kenmerken die agape-liefde onderscheiden van de andere liefdeswoorden. Zij is onvoorwaardelijk, want niet gebaseerd op verdienste. Zij is gevend, want ze zoekt niet het eigen belang. Zij is een keuze, geen bui die overwaait: agape kan geboden worden, een stemming niet. En zij is goddelijk van oorsprong, want de mens leert haar door haar eerst zelf te ontvangen. De uitleg bij 1 Korinthe 13 gaat vers voor vers door dat hoofdstuk heen.
Waarom kerken en organisaties Agape heten
Agape was in de vroege kerk ook de naam van een maaltijd. Christenen aten samen voordat of terwijl zij het avondmaal vierden; die gezamenlijke maaltijd heette de agape, in de Statenvertaling liefdemaaltijden (Judas 1:12). Judas waarschuwt in datzelfde vers voor mensen die daar zonder eerbied aanschuiven, wat laat zien hoe serieus die maaltijd werd genomen.
Van die maaltijd stamt het gebruik van het woord als eigennaam. Gemeenten, koren, hulporganisaties en zorginstellingen die Agape heten, verwijzen daarmee naar de liefde die deelt: dezelfde beweging van geven die het Nieuwe Testament met dit woord beschrijft.
'En nu blijft geloof, hoop en liefde, deze drie; doch de meeste van deze is de liefde' (1 Korinthe 13:13)