Euthanasie komt in Nederland en België voor veel gezinnen dichtbij. Een vader of moeder vraagt erom, een zieke vriend vertelt dat hij een verzoek heeft gedaan, of in de gemeente wordt gesproken over een voltooid leven. Hier leest u wat de Schrift zegt over het leven als gave van God, welke medische keuzes iets anders zijn dan euthanasie, en wat dit betekent voor wie het van dichtbij meemaakte.
Wat zegt de Bijbel over euthanasie: is het zonde?
Het woord euthanasie staat niet in de Bijbel. Het komt uit het Grieks en betekent een goede dood. In de wet en in de spreektaal bedoelt men ermee dat een arts op uitdrukkelijk verzoek van de patiënt diens leven beëindigt. In Nederland en België is dat sinds 2002 onder voorwaarden toegestaan.
Wat de Bijbel over euthanasie zegt, volgt uit het zesde gebod: 'Gij zult niet doodslaan' (Exodus 20:13). Dat gebod beschermt het leven van iedere mens, ook van wie ziek, oud of afhankelijk is. Na de zondvloed noemt God de reden: Hij heeft de mens naar Zijn beeld gemaakt (Genesis 9:6). Een mens heeft daardoor een waarde die niet afhangt van wat hij nog kan of presteert. In de uitleg van Exodus 20 leest u meer over de Tien Geboden.
Daarbij is het leven niet van onszelf. David bidt in grote nood: 'Mijn tijden zijn in Uw hand' (Psalm 31:16). Job verloor op één dag zijn kinderen en zijn bezit, en zei toch: 'De HEERE heeft gegeven, en de HEERE heeft genomen; de Naam des HEEREN zij geloofd' (Job 1:21). Het is God Die doodt en levend maakt (Deuteronomium 32:39). Euthanasie wil het moment van sterven uit Gods hand nemen. Daarom is euthanasie volgens de Bijbel zonde, ook als het verzoek uit echte nood voortkomt en ook als de arts het met goede bedoelingen doet. Wie hier zelf mee te maken kreeg, mag weten dat er ook hiervoor vergeving is bij Christus; onderaan deze pagina leest u daar meer over. Hoe de Schrift verder over het levenseinde spreekt, leest u bij bijbelteksten over de dood.
Wat is het verschil tussen euthanasie, palliatieve sedatie en stoppen met behandelen?
Lang niet elke beslissing aan het eind van het leven is euthanasie. Wie die begrippen door elkaar haalt, kan zich onnodig schuldig voelen over een keuze die geen zonde was. Op een rij, zonder medische details:
- Euthanasie: een arts beëindigt het leven op verzoek van de patiënt. Het doel is de dood.
- Afzien van behandeling: een behandeling wordt niet begonnen of wordt gestopt, omdat zij geen zinvol doel meer dient of te zwaar is. De ziekte loopt dan haar beloop.
- Pijnbestrijding: medicijnen tegen pijn en benauwdheid, ook in hoge doses, zijn bedoeld om lijden te verlichten.
- Palliatieve sedatie: in de laatste dagen of weken van het leven verlaagt de arts het bewustzijn, als ondraaglijke klachten op geen andere manier te verlichten zijn. Het doel is verlichting; het sterven komt door de ziekte.
Het zesde gebod vraagt niet dat een mens tot elke prijs in leven wordt gehouden. De Prediker zegt: 'Er is een tijd om geboren te worden, en een tijd om te sterven' (Prediker 3:2). Wie een zware behandeling weigert die alleen het sterven rekt, legt zich neer bij die tijd. Wie zijn leven laat beëindigen, bepaalt die tijd zelf. Het verschil ligt in het doel van de handeling.
Ook onder reformatorische christenen wordt verschillend gedacht over de vraag hoe ver een behandeling moet gaan. Sommigen zijn terughoudend met palliatieve sedatie, omdat zij zo lang mogelijk bij bewustzijn willen blijven om afscheid te nemen en zich op de eeuwigheid voor te bereiden. Dat zijn gewetensvragen in een concrete situatie. Bespreek ze tijdig met uw arts en met uw predikant, en laat uw familie weten wat u wilt. Wie zich voorbereidt op het eigen sterven, vindt houvast bij bijbelteksten over sterven.
Wat is de christelijke kijk op euthanasie en voltooid leven?
Bij voltooid leven gaat het om ouderen zonder ernstige ziekte die hun leven klaar vinden. Misschien herkent u het zelf: eenzaamheid, het gemis van een partner en leeftijdgenoten, of de angst anderen tot last te zijn. Die gevoelens zijn echt en verdienen een eerlijk gesprek.
De Bijbel kent de nood van de ouderdom. De dichter van Psalm 71 bidt: 'Verwerp mij niet in den tijd des ouderdoms; verlaat mij niet, terwijl mijn kracht vergaat' (Psalm 71:9). God belooft Zijn volk dat Hij hen tot de grijsheid toe zal dragen (Jesaja 46:4). Paulus schrijft dat niemand van ons zichzelf leeft en niemand zichzelf sterft (Romeinen 14:7). Een oud leven is nog steeds een leven voor de Heere en met anderen. Wie zich een last voelt, mag weten dat de gemeente geroepen is om elkaars lasten te dragen (Galaten 6:2). Het christelijke antwoord op een voltooid leven ligt daarom vooral bij de mensen rondom de oudere: bezoek, aandacht, goede zorg en geduld.
Een verlangen om te sterven is op zichzelf geen ongeloof. Elia ging de woestijn in en bad: 'Het is genoeg; neem nu, HEERE, mijn ziel' (1 Koningen 19:4). God gaf Elia eerst rust en voedsel door een engel (1 Koningen 19:5-7). Paulus verlangde ernaar om met Christus te zijn (Filippenzen 1:23) en bleef toch dienen zolang zijn leven duurde. Een doodsverlangen mag aan God verteld worden, zoals Elia deed. Het einde zelf blijft in Zijn hand. Draagt u zo'n verlangen mee, praat er dan met iemand over; onderaan deze pagina staat waar u terechtkunt.
Is euthanasie bij ondraaglijk lijden niet barmhartig?
Wie een geliefde ziet lijden, wil dat het ophoudt, en dat verlangen komt voort uit liefde. De Bijbel neemt lijden ernstig. De Heere Jezus weende bij het graf van Lazarus (Johannes 11:35). In de hof van Gethsemane zei Hij dat Zijn ziel geheel bedroefd was tot den dood toe (Mattheüs 26:38).
Toch is barmhartigheid in de Bijbel iets anders dan het leven beëindigen. Barmhartig is wie nabij blijft, pijn verzacht, verzorgt en troost. Goede palliatieve zorg kan veel lijden verlichten; vraag uw huisarts wat er mogelijk is. En wie lijdt, heeft een Hogepriester Die medelijden kan hebben met onze zwakheden, omdat Hij Zelf in alles verzocht is geweest, gelijk als wij, doch zonder zonde (Hebreeën 4:15). Dat neemt de pijn niet weg. Wel betekent het dat een gelovige in het zwaarste lijden niet door God verlaten is.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De kerk vat het zesde gebod samen in Zondag 40 van de Heidelbergse Catechismus. Op de vraag wat God in dit gebod gebiedt, luidt het antwoord onder meer dat ik 'ook mijzelf niet kwets, of moedwillig in enig gevaar begeve' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 40, vraag 105). Het gebod gaat dus ook over het eigen leven. Vraag 107 voegt eraan toe dat God behalve het doden ook nijd en haat verbiedt, en dat Hij geduld, barmhartigheid en vriendelijkheid jegens de naaste gebiedt. Bij een zieke of oude naaste betekent dat: aanwezig zijn en goed zorgen.
Zondag 1 begint met de troost dat een gelovige met lichaam en ziel, in het leven en in het sterven, het eigendom is van Jezus Christus, zoals Paulus schrijft in Romeinen 14:8. Artikel 13 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt dat God alle dingen regeert naar Zijn heilige wil, zodat zonder Hem geen haar van ons hoofd valt. Wie dat gelooft, mag ook het moment van sterven aan Hem overlaten.
Als deze vraag u persoonlijk raakt
Deze pagina wordt gelezen door mensen in heel verschillende situaties. Sommigen zijn ernstig ziek en zien op tegen wat komt. Anderen verloren een vader, moeder of partner door euthanasie, soms na er zelf bij te zijn geweest. Weer anderen vragen zich af of zij destijds de goede keuze hebben gemaakt.
Hebt u een geliefde verloren door euthanasie? Over de eeuwige bestemming van uw geliefde doet deze pagina geen uitspraak. Dat oordeel is aan God, Die rechtvaardig en barmhartig is en meer ziet dan wij. Hebt u ingestemd met het stoppen van een behandeling of met palliatieve sedatie, dan was dat geen euthanasie; u hoeft dat niet als schuld mee te dragen. Hebt u ingestemd of meegewerkt aan euthanasie en drukt dat op uw geweten? Ook daarvoor is er vergeving bij Christus: 'die tot Mij komt, zal Ik geenszins uitwerpen' (Johannes 6:37). Spreek erover met uw predikant of ouderling; ook lang na het overlijden is een gesprek welkom.
Bent u zelf ziek en denkt u aan euthanasie, of verlangt u om een andere reden naar de dood? Spreek het uit tegen iemand die u vertrouwt: uw huisarts, uw predikant of ouderling, of een gemeentelid. Voor een doodswens hoeft u zich niet te schamen, en u hoeft er niet alleen mee te blijven. 'De HEERE is nabij de gebrokenen van harte' (Psalm 34:19). Teksten voor de laatste levensfase vindt u bij bijbelteksten voor het stervensbed, en over de hoop van een gelovige leest u bij wat er na de dood gebeurt.
Hulp nodig? Denkt u aan zelfdoding, of maakt u zich zorgen om iemand anders? Bel 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113 (gratis, dag en nacht) of chat via 113.nl. In België: 1813. Bij direct gevaar: 112. U kunt ook altijd uw huisarts of de huisartsenpost bellen.
'Hetzij dan dat wij leven, hetzij dat wij sterven, wij zijn des Heeren' (Romeinen 14:8)