Wie somber is, hoort soms een stem die zegt dat het eigen schuld is: te weinig gebeden, te weinig vertrouwd. Christenen met een depressie dragen daardoor vaak een dubbele last, de ziekte zelf en het schuldgevoel erover. Ook ouders, partners en gemeenteleden vragen zich af hoe zij dit moeten zien. Hier leest u wat de Bijbel zegt over somberheid bij gelovigen, waarom hulp zoeken geen ongeloof is, wat de gemeente kan doen en waar u terechtkunt.
Is depressie een zonde volgens de Bijbel?
Een depressie is een ziekte. Iemand is weken of maanden somber of leeg, slaapt slecht, kan zich moeilijk concentreren en verliest de zin in wat vroeger vreugde gaf. Het woord depressie staat nergens in de Bijbel. Wel beschrijft de Schrift gelovigen die door zo'n diepte gingen, en nergens krijgen zij een verwijt omdat zij somber waren.
De Bijbel leert dat de hele schepping door de zondeval gebroken is en zucht als in barensnood (Romeinen 8:22). Ziekte hoort bij die gebroken wereld, en dat geldt voor het lichaam en voor de geest. Waarom God dat lijden toelaat, is een eigen vraag; daarover leest u meer bij de vraag waarom God lijden toelaat. Daarmee is nog niet gezegd dat iemands ziekte een straf is voor een eigen zonde. Toen de discipelen bij een blindgeborene vroegen wie er gezondigd had, antwoordde de Heere Jezus: 'Noch deze heeft gezondigd, noch zijn ouders' (Johannes 9:3).
Eerlijk is ook dat schuld zwaar kan wegen, tot in het lichaam toe. David beschrijft hoe zijn beenderen verouderden zolang hij zijn zonde verzweeg (Psalm 32:3). Wie zo'n last kent, mag die bij God brengen; vergeving is er (Psalm 32:5). Maar een depressie is geen verborgen zonde die eerst opgespoord moet worden voordat er herstel kan komen. God weet 'wat maaksel wij zijn, gedachtig zijnde, dat wij stof zijn' (Psalm 103:14).
Depressief als christen: Elia en de psalmdichters
Kort na de overwinning op de Karmel zat de profeet Elia uitgeput onder een jeneverboom. Hij bad om te mogen sterven: 'Het is genoeg; neem nu, HEERE, mijn ziel, want ik ben niet beter dan mijn vaderen' (1 Koningen 19:4). Opvallend is hoe God reageert. Er komt geen preek en geen verwijt. Elia mag slapen, en een engel brengt hem eten en drinken. De tweede keer zegt de engel: 'Sta op, eet, want de weg zou te veel voor u zijn' (1 Koningen 19:7). Pas daarna spreekt de HEERE met hem op de Horeb. Wie de uitleg van 1 Koningen 19 leest, ziet hoe zorgvuldig God met Zijn uitgeputte knecht omgaat.
Ook de psalmen geven woorden aan wie in het donker zit. De dichter van Psalm 42 spreekt zijn eigen ziel aan: 'Wat buigt gij u neder, o mijn ziel! en zijt onrustig in mij? Hoop op God' (Psalm 42:6). Psalm 88 eindigt zelfs zonder lichtpunt; het laatste woord is dat de bekenden van de dichter in duisternis zijn (Psalm 88:19). Dat zo'n psalm in de Bijbel staat, laat zien dat God ook dit gebed wil horen. Klagen bij God is geen ongeloof.
De apostel Paulus schrijft dat hij in Azië boven zijn kracht bezwaard was, zo zeer dat hij niet meer wist of hij in leven zou blijven (2 Korinthe 1:8). Ook in de kerkgeschiedenis zijn er voorbeelden. De Engelse prediker Charles Spurgeon schreef in zijn Lectures to My Students, in een lezing over de neerslachtigheid van predikanten, openlijk over de diepe somberheid die hem zelf telkens overviel. Somberheid zegt dus niets over de echtheid van iemands geloof.
Depressie en geloof: is somberheid een gebrek aan vertrouwen?
Geloof en gevoel zijn niet hetzelfde. Een depressie kan alle gevoel van Gods nabijheid wegnemen, terwijl het geloof blijft. Jesaja spreekt over iemand die de HEERE vreest en toch in het donker loopt: 'Als hij in de duisternissen wandelt, en geen licht heeft, dat hij betrouwe op den Naam des HEEREN, en steune op zijn God' (Jesaja 50:10). Zo iemand wordt niet weggezet als ongelovige. Hij wordt opgeroepen te steunen op God, ook als hij niets voelt.
De Heere Jezus Zelf zei in de nacht van Zijn verraad dat Zijn ziel geheel bedroefd was tot de dood toe (Mattheüs 26:38). Zo kan de Hebreeënbrief zeggen dat wij een Hogepriester hebben Die medelijden kan hebben met onze zwakheden, en dat zonder zonde (Hebreeën 4:15). De troost van Zondag 1 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 1) rust ook niet op ons gevoel. Zij rust op wat de gelovige daar belijdt: dat ik met lichaam en ziel 'mijns getrouwen Zaligmakers Jezus Christus eigen ben' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 1, vraag 1). Dat blijft waar op een donkere dag.
In reformatorische gemeenten vraagt men zich soms af of somberheid een depressie is of geestelijke strijd, zoals aanvechting of het gemis van Gods nabijheid. Die twee kunnen samengaan en lijken soms op elkaar. Het is daarom wijs om met beide te rade te gaan: met een predikant of ouderling over de geestelijke kant, en met de huisarts over de ziekte.
Mag een christen medicijnen of therapie gebruiken?
Ja. Hulp zoeken bij een huisarts, psycholoog of psychiater is geen gebrek aan geloof. Toen de Heere Jezus uitlegde waarom Hij met zondaren at, gebruikte Hij een spreekwoord dat de medicijnmeester als vanzelfsprekend aanneemt: 'Die gezond zijn hebben den medicijnmeester niet van node, maar die ziek zijn' (Mattheüs 9:12). Paulus noemt zijn medewerker Lukas de geliefde medicijnmeester (Kolossenzen 4:14). Aan Timotheüs gaf Paulus een eenvoudig medisch advies voor zijn maag (1 Timotheüs 5:23).
De Heidelbergse Catechismus belijdt in Zondag 10 (vraag 27) dat gezondheid en ziekte ons uit Gods vaderlijke hand toekomen. God gebruikt middelen. Een medicijn tegen depressie is daarom net zo min ongeloof als een gips om een gebroken been. Gesprekstherapie en medicatie kunnen beide helpen; welke behandeling bij u past, bespreekt u met uw huisarts. Bidden en hulp zoeken sluiten elkaar niet uit. Wie bidt om herstel, mag ook de weg gaan die God daarvoor geeft, zonder dat iemand kan beloven hoe en wanneer het lichter wordt.
Veel christenen willen een hulpverlener die hun geloof begrijpt. Er zijn christelijke ggz-instellingen, zoals Eleos en De Hoop ggz. Meestal is daarvoor een verwijzing van de huisarts nodig. Ook een hulpverlener zonder christelijke achtergrond kan goed helpen; u mag gerust zeggen dat uw geloof voor u belangrijk is.
Wat kunnen de gemeente en de omgeving doen?
De vrienden van Job deden het eerst goed: zij zaten zeven dagen bij hem zonder een woord te zeggen, omdat zij zagen dat de smart zeer groot was (Job 2:13). Het ging pas mis toen zij gingen uitleggen waarom hij leed, en daarover was God op hen toornig (Job 42:7). Wie iemand met een depressie wil helpen, hoeft geen verklaring te geven. Paulus vraagt de gemeente te wenen met de wenenden (Romeinen 12:15) en de kleinmoedigen te vertroosten (1 Thessalonicenzen 5:14).
- Kom langs, ook als het gesprek stroef loopt; aanwezigheid zegt vaak meer dan woorden.
- Help met gewone dingen, zoals een maaltijd, boodschappen of vervoer naar een afspraak.
- Vermijd adviezen als bid er meer voor of tel uw zegeningen: die vergroten de schuld die iemand al voelt.
- Blijf het volhouden; een depressie duurt vaak lang.
- Neem het serieus als iemand over de dood begint en help hem of haar om hulp te zoeken, bijvoorbeeld door samen de huisarts of 113 te bellen.
Meer over de Bijbel en psychische klachten leest u in het artikel over de Bijbel en mentale gezondheid.
Als deze vraag u persoonlijk raakt
Wie dit leest, is soms zelf al lang somber, of maakt zich zorgen om een kind, partner of gemeentelid. Weet dan dat uw somberheid geen maatstaf is voor de echtheid van uw geloof, en dat God u ook in deze diepte ziet. God kent de diepte waarin u zit: 'De HEERE is nabij de gebrokenen van harte, en Hij behoudt de verslagenen van geest' (Psalm 34:19). En de Heere Jezus nodigt juist wie vermoeid en belast is om tot Hem te komen (Mattheüs 11:28).
Blijf er niet alleen mee rondlopen. Ga naar uw huisarts; die kan beoordelen wat er aan de hand is en u verder helpen. Spreek ook met uw predikant, ouderling of een vertrouwd gemeentelid. Wilt u eerst anoniem uw verhaal kwijt, dan kunt u De Luisterlijn dag en nacht bellen via 088 0767 000, of chatten via deluisterlijn.nl. Teksten om te lezen op moeilijke dagen vindt u bij bijbelteksten voor depressie, en een bredere bijbelse kijk bij wat de Bijbel over depressie zegt.
Hulp nodig? Denkt u aan zelfdoding, of maakt u zich zorgen om iemand anders? Bel 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113 (gratis, dag en nacht) of chat via 113.nl. In België: 1813. Bij direct gevaar: 112. U kunt ook altijd uw huisarts of de huisartsenpost bellen.
'Het gekrookte riet zal Hij niet verbreken, en de rokende vlaswiek zal Hij niet uitblussen' (Jesaja 42:3)