Wie de verhalen van Genesis tot Koningen leest, komt het telkens tegen. Abraham neemt Hagar erbij, Jakob trouwt met twee zussen, David en Salomo hebben vrouwen en bijwijven. Voor veel lezers voelt dat ongemakkelijk, want de kerk leert dat het huwelijk voor één man en één vrouw is. Hier leest u waarom zij meerdere vrouwen hadden, waarom dat geen goedkeuring van God betekent en wat de Heere Jezus erover zegt.
Hoeveel vrouwen mag een man hebben volgens de Bijbel?
Vanaf de schepping is het antwoord duidelijk. God schiep de mens als man en vrouw (Genesis 1:27). Uit de rib van Adam bouwde de HEERE God één vrouw en bracht haar tot hem (Genesis 2:22). Direct daarna volgt de regel voor elk huwelijk dat na hen komt: 'Daarom zal de man zijn vader en zijn moeder verlaten, en zijn vrouw aankleven; en zij zullen tot een vlees zijn' (Genesis 2:24). Er staat zijn vrouw, in het enkelvoud. Eén vlees is een eenheid van twee mensen, waarin geen plaats is voor een derde.
De Heere Jezus leest Genesis 2 op dezelfde manier. Als de Farizeeën Hem naar de echtscheiding vragen, gaat Hij terug naar het begin, en waar Genesis zij zegt, zegt Hij uitdrukkelijk die twee (Mattheüs 19:5). Zijn conclusie is: 'Hetgeen dan God samengevoegd heeft, scheide de mens niet' (Mattheüs 19:6). Het verband leest u in de uitleg van Mattheüs 19. Wie vraagt hoeveel vrouwen een man volgens de Bijbel mag hebben, krijgt van de Schrift dus één antwoord: één. Meer over Gods bedoeling met het huwelijk vindt u bij bijbelteksten over het huwelijk.
Waarom hadden Abraham, Jakob en David meerdere vrouwen?
De eerste man met twee vrouwen is Lamech, een nakomeling van Kaïn (Genesis 4:19). In hetzelfde hoofdstuk roemt hij erop dat hij een man heeft doodgeslagen (Genesis 4:23).
Later was het meervoudige huwelijk in de omgeving van Israël een gewone zaak. Kinderloosheid gold als een grote nood, en een tweede vrouw moest dan voor een erfgenaam zorgen. Zo gaf Sarai haar dienstmaagd Hagar aan Abram (Genesis 16:2). Jakob werd door Laban bedrogen: hij kreeg Lea in plaats van Rachel en trouwde een week later ook met Rachel (Genesis 29:25-28). Koningen sloten verbonden door huwelijken met vorstenhuizen, zoals Salomo met de dochter van Farao (1 Koningen 3:1). Meer over Jakob leest u bij het leven van Jakob.
Waarom liet God dit toe? Bij een verwante vraag geeft de Heere Jezus Zelf de sleutel. Over de scheidbrief zegt Hij: 'Mozes heeft vanwege de hardigheid uwer harten u toegelaten uw vrouwen te verlaten; maar van den beginne is het alzo niet geweest' (Mattheüs 19:8). Dat woord over de echtscheiding werpt ook licht op het meervoudige huwelijk. God verdroeg in Zijn geduld wat Hij Zelf niet had ingesteld, en Hij werkte Zijn beloften uit door zondige mensen heen. De Bijbel beschrijft hier wat er gebeurde, zonder het voor te schrijven. Paulus schrijft dat de geschiedenissen van Israël tot waarschuwing van ons beschreven zijn (1 Korinthe 10:11).
Wat bracht polygamie in die gezinnen?
Bijna overal waar een man meerdere vrouwen heeft, beschrijft de Bijbel jaloezie, rivaliteit en verdriet.
- Abraham: zodra Hagar zwanger was, werd Sarai in haar ogen veracht (Genesis 16:4). Later moesten Hagar en Ismaël het huis uit (Genesis 21:10).
- Jakob: hij had Rachel liever dan Lea, en de HEERE zag dat Lea gehaat was (Genesis 29:30-31). De zussen streden om kinderen (Genesis 30:1, 8), en de voorkeur voor Jozef bracht zijn broers tot haat (Genesis 37:4). De latere wet verbood juist dit: een vrouw nemen bij haar zuster, om haar te benauwen (Leviticus 18:18).
- Elkana: Peninna tergde Hanna jaar op jaar, zodat zij weende en niet at (1 Samuël 1:6-7).
- David: zijn zonen van verschillende moeders werden elkaars vijanden. Amnon verkrachtte zijn halfzuster Tamar, Absalom liet Amnon doden (2 Samuël 13:14, 28), en Adonia greep naar de troon (1 Koningen 1:5).
Het scherpst is het bij Salomo. In de wet voor de koning stond al: 'Ook zal hij voor zich de vrouwen niet vermenigvuldigen, opdat zijn hart niet afwijke' (Deuteronomium 17:17). Salomo deed precies wat verboden was: 'En hij had zevenhonderd vrouwen, vorstinnen, en driehonderd bijwijven; en zijn vrouwen neigden zijn hart' (1 Koningen 11:3). Op zijn oude dag was zijn hart niet meer volkomen met de HEERE, en hij bouwde hoogten voor de goden van zijn vreemde vrouwen (1 Koningen 11:4-8). Daarom kondigde de HEERE aan dat Hij het koninkrijk uit de hand van zijn zoon zou scheuren, op één stam na (1 Koningen 11:11-13). Lees verder over de wijsheid en de val van Salomo.
Keurde God polygamie in de Bijbel goed?
Sommigen zien in de wet van Mozes een goedkeuring, omdat er regels staan voor een man met twee vrouwen. Exodus 21:10 bepaalt dat een man die er een vrouw bij neemt, de eerste haar voedsel, kleding en huwelijksplicht niet mag onthouden. Deuteronomium 21:15-17 beschermt het eerstgeboorterecht van de zoon van de minder geliefde vrouw. Deze wetten beschermen de zwakste: de vrouw die opzij gezet dreigt te worden, en haar kind. Ze regelen een situatie die er al was, zoals de scheidbrief van Deuteronomium 24:1 dat deed, zonder haar tot instelling van God te maken.
Soms wordt 2 Samuël 12:8 genoemd, waar God David eraan herinnert dat Hij hem het huis en de vrouwen van zijn heer Saul gaf. Die woorden staan in de strafrede van Nathan na Davids overspel met Bathseba: God had hem zoveel gegeven, en toch nam hij de vrouw van een ander. Een opdracht om veel vrouwen te nemen is het niet.
Waarom kent het christendom geen polygamie?
In het Nieuwe Testament is het huwelijk van één man en één vrouw de vanzelfsprekende norm. Paulus schrijft: 'Maar om der hoererijen wil zal een iegelijk man zijn eigen vrouw hebben, en een iegelijke vrouw zal haar eigen man hebben' (1 Korinthe 7:2). Van een opziener in de gemeente vraagt hij: 'Een opziener dan moet onberispelijk zijn, ener vrouwe man' (1 Timotheüs 3:2), en hetzelfde staat in Titus 1:6. Uitleggers verschillen over de vraag of dat alleen het meervoudige huwelijk uitsluit of ook ontrouw en hertrouwen na scheiding. Dat Paulus het huwelijk met één vrouw als voorbeeld voor de gemeente stelt, is in elk geval duidelijk.
De diepste grond geeft Paulus in Efeze 5. Hij haalt Genesis 2:24 aan (Efeze 5:31) en zegt dat het huwelijk wijst op Christus en Zijn gemeente. Christus heeft één bruid, en Hij heeft Zich voor haar overgegeven (Efeze 5:25). Een man die zijn liefde verdeelt over meerdere vrouwen, kan dat beeld niet meer laten zien.
Later is polygamie soms opnieuw ingevoerd, door de wederdopers in Münster (1534-1535) en door de mormonen in de negentiende eeuw. Reformatorische kerken hebben dat met een beroep op Genesis 2 en Mattheüs 19 afgewezen. De islam staat een man tot vier vrouwen toe (Koran, soera 4:3); het christelijk geloof kent die ruimte niet.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De Heidelbergse Catechismus behandelt het huwelijk bij het zevende gebod (Exodus 20:14). In Zondag 41 van de Heidelbergse Catechismus belijdt de kerk dat alle onkuisheid van God vervloekt is, en dat wij 'kuis en ingetogen leven moeten, hetzij in den heiligen huwelijken staat of daarbuiten' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 41, vraag 108). Het huwelijk heet daar heilig: het is Gods instelling en geen menselijke afspraak die naar believen uit te breiden is.
Artikel 7 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt dat de Heilige Schrift de volkomen regel van het geloof is, en dat geen gewoonte met de waarheid van God gelijkgesteld mag worden. Zo wordt de gewoonte van de aartsvaders niet onze regel; Gods instelling in Genesis 2, door Christus bevestigd, is dat wel. Meer leest u in het artikel over het christelijk huwelijk.
Wie in zijn eigen familie of huwelijk gebrokenheid herkent, mag weten dat dezelfde Christus ook zondaars vergeeft en vernieuwt. Speelt deze vraag persoonlijk, bespreek haar dan met uw predikant of ouderling.
'Deze verborgenheid is groot; doch ik zeg dit, ziende op Christus en op de Gemeente' (Efeze 5:32)