Wie de lijdensgeschiedenis naast de woorden van Jezus legt, stuit op een rekensom die niet meteen klopt. Jezus kondigde aan dat Hij drie dagen en drie nachten in het hart der aarde zou zijn. Maar volgens de evangeliën stierf Hij op de dag voor de sabbat en was het graf op de eerste dag van de week leeg. De Bijbel lost die rekensom zelf op, met voorbeelden uit Esther en uit de mond van Jezus' tegenstanders.
Wat is het teken van Jona?
Schriftgeleerden en Farizeeën vroegen Jezus om een teken. Hij antwoordde dat er geen ander teken gegeven zou worden dan het teken van de profeet Jona (Mattheüs 12:39), en legde uit: 'Want gelijk Jonas drie dagen en drie nachten was in den buik van den walvis, alzo zal de Zoon des mensen drie dagen en drie nachten wezen in het hart der aarde' (Mattheüs 12:40). In de uitleg van Mattheüs 12 staat dit gesprek in zijn verband.
Jezus verwijst naar Jona 1:17 (in de Statenvertaling volgens de Engelse hoofdstukindeling): 'en Jona was in het ingewand van den vis, drie dagen en drie nachten' (Jona 1:17). Zoals Jona als het ware uit de dood terugkwam, zo zou Jezus uit het graf opstaan. Het verhaal zelf leest u bij Jona en de walvis. Het teken wijst naar de opstanding; het is geen tijdmeting in uren.
Hoe lang lag Jezus in het graf?
De evangeliën zijn duidelijk over de dag van Zijn sterven en begrafenis. Markus schrijft dat het avond werd 'dewijl het de voorbereiding was, welke is de voorsabbat' (Markus 15:42). De voorbereiding is de dag voor de sabbat, onze vrijdag. Op de eerste dag van de week, onze zondag, gingen de vrouwen al vroeg naar het graf en vonden het leeg (Markus 16:2).
Naar onze rekening lag Jezus dus van vrijdagmiddag tot zondagmorgen in het graf: ongeveer anderhalve dag. Daarom spreekt het Nieuwe Testament meestal over ten derden dage. Paulus vat het Evangelie samen: 'En dat Hij is begraven, en dat Hij is opgewekt ten derden dage, naar de Schriften' (1 Korinthe 15:4). Ook Jezus Zelf zei vooraf dat Hij ten derden dage opgewekt zou worden (Mattheüs 16:21).
Hoe kan het drie dagen en drie nachten zijn?
Het antwoord ligt in de manier waarop in de Bijbel dagen geteld worden. Men telde inclusief: een deel van een dag telde als een hele dag. Vrijdag was de eerste dag, de sabbat de tweede en de zondag de derde. Bovendien begon een dag bij de avond, zoals al in Genesis: het was avond geweest en het was morgen geweest, de eerste dag (Genesis 1:5).
De Bijbel geeft zelf voorbeelden van deze telling. Esther vroeg de Joden om drie dagen voor haar te vasten, 'in drie dagen, nacht noch dag' (Esther 4:16). Maar het volgende hoofdstuk begint: 'Het geschiedde nu aan den derden dag, dat Esther een koninklijk kleed aantrok' (Esther 5:1). Drie dagen en nachten liepen dus tot en met de derde dag. Ook Jozef zette zijn broers drie dagen in bewaring en sprak hen aan op de derde dag (Genesis 42:17-18). Zo leggen ook de kanttekeningen van de Statenvertaling het uit: een deel van de dagen wordt hier voor hele dagen en nachten genomen, zoals bij de Hebreeën gebruikelijk was, met dezelfde verwijzing naar Esther en met 1 Samuël 30:12-13.
Het sterkste bewijs komt uit de mond van Jezus' tegenstanders. Zij zeiden tegen Pilatus: 'deze verleider, nog levende, gezegd heeft: Na drie dagen zal Ik opstaan' (Mattheüs 27:63). En wat vroegen zij? 'Beveel dan, dat het graf verzekerd worde tot den derden dag toe' (Mattheüs 27:64). Voor hen betekende na drie dagen hetzelfde als tot de derde dag. Zij begrepen Jezus' woorden zoals men toen dagen telde, en niemand zag er een tegenspraak in.
Stierf Jezus op woensdag of donderdag?
Sommige uitleggers vinden de inclusieve telling niet overtuigend en zoeken een andere dag voor de kruisiging. Er zijn vooral twee voorstellen:
- De woensdagtheorie: Jezus stierf op woensdag en stond op zaterdagavond op, zodat Hij precies 72 uur in het graf lag. Men wijst erop dat Johannes de sabbat na de kruisiging groot noemt (Johannes 19:31): het zou om een feestsabbat gaan die op donderdag viel, naast de gewone sabbat.
- De donderdagtheorie: Jezus stierf op donderdag, zodat er drie nachten in de telling passen (donderdag, vrijdag en zaterdag).
De gangbare uitleg in de kerk van alle eeuwen houdt vast aan de vrijdag. Markus noemt de dag van de kruisiging uitdrukkelijk de voorsabbat, en de Emmaüsgangers zeiden op zondag dat het die dag de derde dag was sinds deze dingen gebeurd waren (Lukas 24:21). Wie het tijdstip anders inschat, ontkent daarmee niet de opstanding; het blijft een vraag naar de chronologie. Dat de opstanding zelf echt gebeurd is, leest u bij is Jezus echt opgestaan.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De Apostolische Geloofsbelijdenis belijdt eerst dat Christus gekruisigd, gestorven en begraven is (artikel 4), en direct daarna dat Hij ten derden dage weer is opgestaan van de doden; zie artikel 5 van de Apostolische Geloofsbelijdenis. Ook de geloofsbelijdenis die in de kerk op zondag beleden wordt, telt dus met de derde dag.
De Heidelbergse Catechismus vraagt waarom Jezus begraven is geweest. Het antwoord: 'Daarmede te betuigen, dat Hij waarachtiglijk gestorven was' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 16, vraag 41). Zijn dood was dus geen schijndood; Hij was echt gestorven. In Zondag 17 (vraag 45) noemt de Catechismus het nut van de opstanding: Christus heeft de dood overwonnen, Hij wekt ons op tot een nieuw leven, en Zijn opstanding is een zeker pand van onze eigen opstanding. Hoe de kerk Goede Vrijdag gedenkt, leest u op de pagina over Goede Vrijdag.
'Hij is hier niet; want Hij is opgestaan, gelijk Hij gezegd heeft' (Mattheüs 28:6)