1
De grote zee als westgrens
Bij de beschrijving van de grenzen van het land noemt de HEERE de grote zee als de westgrens van Israël.
Middellandse Zee in de Bijbel
In het Hebreeuws heet zij de grote zee (hayyam haggadol, הַיָּם הַגָּדוֹל). Ook heet zij de achterste zee (hayyam ha’acharon): wie naar het oosten keek, had het westen achter zich. De naam Middellandse Zee komt uit het Latijn en betekent de zee midden tussen de landen. Die naam staat niet in de Bijbel.
De Middellandse Zee heet in de Statenvertaling de grote zee of de achterste zee. Zij vormde de westgrens van het beloofde land (Numeri 34:6). Jona vluchtte over deze zee, en Paulus reisde erover naar Cyprus en Griekenland en als gevangene naar Rome, met een schipbreuk bij Malta.
Ook bekend als: de grote zee, de achterste zee, de zee der Filistijnen
Ligging
De Middellandse Zee strekt zich uit van de Straat van Gibraltar in het westen tot de kust van Kanaän en Syrië in het oosten, bijna 4000 kilometer. In het noorden liggen Klein-Azië, Griekenland en Italië, in het zuiden Egypte en Noord-Afrika. De kust van Israël is vrij recht en heeft weinig natuurlijke havens. Joppe (in het Oude Testament Jafo, nu Jaffa) was de haven die het dichtst bij Jeruzalem lag, ongeveer 55 kilometer ver. Verder naar het noorden lagen de Fenicische havensteden Tyrus en Sidon.
Vandaag
De oostkust die in de Bijbel de westgrens van het land is, ligt vandaag in Israël, de Gazastrook en Libanon, met Syrië verder naar het noorden. Havenplaatsen uit de Bijbel als Joppe, Caesarea, Tyrus en Sidon zijn nog aan te wijzen.
Geschiedenis
Het woord Middellandse Zee komt in de Statenvertaling niet voor. De Bijbel spreekt van de grote zee (Numeri 34:6, Jozua 1:4), de achterste zee (Deuteronomium 11:24) en één keer van de zee der Filistijnen (Exodus 23:31), omdat de Filistijnen langs de zuidelijke kust woonden. Vaak staat er gewoon de zee. Bij de verdeling van het land is de grote zee de westgrens: "daar zal u de grote zee de landpale zijn" (Numeri 34:6). Ook het erfdeel van Juda liep tot aan de grote zee (Jozua 15:12).
Israël was geen volk van zeevaarders. De kustvlakte was lange tijd in handen van de Filistijnen in het zuiden en de Feniciërs in het noorden. Jakob zegt wel dat Zebulon aan de haven der zeeën zal wonen (Genesis 49:13), en Debora verwijt Dan dat hij zich in schepen onthield en Aser dat hij aan de zeehaven bleef zitten (Richteren 5:17). Voor de bouw van de tempel liet Hiram van Tyrus cederhout op vlotten over de zee vervoeren (1 Koningen 5:9), naar Jafo (2 Kronieken 2:16). De vloot van Salomo naar Ofir vertrok niet van deze zee, maar van Ezeon-Geber aan de Schelfzee (1 Koningen 9:26). Waar de schepen van Tharsis voeren, is niet zeker.
Van de berg Karmel zag de knecht van Elia uit naar de zee, tot hij zei: "Zie, een kleine wolk, als eens mans hand, gaat op van de zee" (1 Koningen 18:44). Jona ging te Jafo aan boord van een schip naar Tarsis; de HEERE wierp een grote wind op de zee, en de zeelieden wierpen Jona overboord (Jona 1:3-15).
In het Nieuwe Testament wordt de zee de weg van het Evangelie. Barnabas en Saulus voeren van Seleucië naar Cyprus (Handelingen 13:4), en Paulus reisde later over zee naar Macedonië, Griekenland en terug. Als gevangene voer hij langs Kreta, tot de stormwind Euroklydon het schip veertien dagen voortdreef en het bij Malta strandde (Handelingen 27:14-44).
Betekenis in de Bijbel
De grote zee is in de Bijbel in de eerste plaats een grens. God beloofde Israël het land van de woestijn tot de Eufraat en van de Libanon tot de achterste zee (Deuteronomium 11:24). Mozes zag vanaf de berg Nebo het land tot aan die zee (Deuteronomium 34:2). In het visioen van Ezechiël is de grote zee opnieuw de westerhoek van het land (Ezechiël 47:20), en het genezen water van de Dode Zee zal vis hebben "als de vis van de grote zee, zeer menigvuldig" (Ezechiël 47:10).
De zee staat ook voor de grote wereld buiten Israël. Over het water kwamen handel en macht: de kooplieden van Sidon, die over zee voeren (Jesaja 23:2), en de schepen van Chittim (Daniël 11:30). Tyrus woonde "aan de ingangen der zee" en werd om zijn trots geoordeeld (Ezechiël 27:3). Jesaja zag dat de eilanden de HEERE zouden verwachten en dat de schepen van Tarsis Sions kinderen van verre zouden thuisbrengen (Jesaja 60:9).
In het visioen van Daniël braken de vier winden des hemels voort op de grote zee, en vier dieren kwamen op uit de zee (Daniël 7:2-3). De dieren zijn koningen (Daniël 7:17), en de woelige zee wordt vaak verstaan als de wereld van de volken.
In Handelingen gaat het Evangelie over deze zee naar het westen, van Jeruzalem tot Rome. Wat voor Israël de grens van het land was, werd voor de apostelen de weg naar de heidenen.
Sleutelgebeurtenissen aan de Middellandse Zee
2
Cederhout over zee naar Jafo
Hiram van Tyrus belooft Salomo hout uit de Libanon op vlotten over de zee naar Jafo te brengen voor de bouw van de tempel.
3
Jona in de storm
Jona vlucht per schip naar Tarsis, maar de HEERE werpt een grote wind op de zee. De zeelieden roepen elk tot hun god en werpen de lading overboord.
4
Ezechiël ziet de nieuwe grens
In het visioen van het nieuwe land is de grote zee de westerhoek, tot tegenover Hamath.
5
Barnabas en Saulus varen naar Cyprus
Uitgezonden door de Heilige Geest varen zij van Seleucië naar Cyprus. Het is de eerste zeereis van de zending onder de heidenen.
6
De stormwind Euroklydon
Kort na het vertrek van Kreta grijpt een stormwind het schip met Paulus. Het kan niet tegen de wind op en drijft weg.
Theologische betekenis
In de Schrift is de zee een beeld van wat de mens niet beheerst. Toch staat zij onder Gods gezag. Psalm 104 noemt de zee "groot en wijd van ruimte" en zegt dat daar de schepen wandelen (Psalm 104:25-26). Psalm 107 bezingt hen "die met schepen ter zee afvaren" en God, Die de storm doet stilstaan (Psalm 107:23, 29). Bij Jona werd zichtbaar dat niemand over zee aan het aangezicht des HEEREN ontkomt, en bij Paulus dat God Zijn belofte houdt midden in de storm (Handelingen 27:24).
Micha gebruikt de diepte van de zee als beeld van de vergeving: "Gij zult al hun zonden in de diepten der zee werpen" (Micha 7:19). Wat in de diepte verdwijnt, komt niet meer terug.
Het laatste woord over de zee staat in Openbaring. Over de nieuwe hemel en de nieuwe aarde zegt Johannes: "de zee was niet meer" (Openbaring 21:1). Veel uitleggers zien hierin dat alles wat dreiging en scheiding bracht, in de nieuwe schepping voorbij is. Zo wijst ook de grote zee van Israël vooruit naar de voleinding.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen u om de rol van de Middellandse Zee in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over de Middellandse Zee
Waar lag de Middellandse Zee in de Bijbel?
De Middellandse Zee lag ten westen van het land Israël en vormde de westgrens van het beloofde land (Numeri 34:6). Aan haar kust lagen de steden van de Filistijnen in het zuiden en die van de Feniciërs, zoals Tyrus en Sidon, in het noorden. Joppe was de haven het dichtst bij Jeruzalem. Verder naar het westen lagen Cyprus, Kreta, Griekenland, Malta en Italië, die in Handelingen een rol spelen.
Hoe heet de Middellandse Zee in de Statenvertaling?
Het woord Middellandse Zee komt in de Statenvertaling niet voor. Waar de zee een eigen naam heeft, is dat meestal de grote zee (onder meer Numeri 34:6, Jozua 1:4 en Ezechiël 47:10). Op enkele plaatsen heet zij de achterste zee (Deuteronomium 11:24, 34:2, Joël 2:20, Zacharia 14:8), omdat het westen achter iemand lag die naar het oosten keek. Exodus 23:31 spreekt van de zee der Filistijnen. Vaak staat er alleen de zee.
Wat is de grote zee in de Bijbel?
De grote zee is in de Bijbel de Middellandse Zee. Zo heet zij vooral bij de grenzen van het land: "tot aan de grote zee, tegen den ondergang der zon, zal ulieder landpale zijn" (Jozua 1:4). Ook in het visioen van Ezechiël is de grote zee de westgrens (Ezechiël 47:20). In Daniël 7:2-3 komen de vier dieren op uit de grote zee; veel uitleggers zien daarin een beeld van de wereld van de volken.
Waren de Israëlieten zeevaarders?
Nauwelijks. De kust van Israël heeft weinig natuurlijke havens en was grotendeels in handen van de Filistijnen en de Feniciërs. Voor hout en schepen werkte Salomo samen met Hiram van Tyrus, die ook scheepslieden zond (1 Koningen 5:9, 9:27). Zijn eigen vloot naar Ofir vertrok van Ezeon-Geber aan de Schelfzee, niet van de Middellandse Zee (1 Koningen 9:26). Ook de schepen die Josafat liet bouwen, braken daar (1 Koningen 22:49).
Over welke zee vluchtte Jona?
Jona ging te Jafo aan boord van een schip naar Tarsis (Jona 1:3). Jafo, ook Joppe genoemd, lag aan de Middellandse Zee, dus de storm in Jona 1 woedde op die zee. Waar Tarsis lag, is niet zeker; men zoekt het meestal ver in het westen. Jona wilde zo ver mogelijk weg van Nineve, maar "de HEERE wierp een groten wind op de zee" (Jona 1:4).
Welke zeereizen maakte Paulus op de Middellandse Zee?
Op zijn eerste reis voer Paulus met Barnabas van Seleucië naar Cyprus en vandaar naar Perge (Handelingen 13:4, 13). Op de tweede reis stak hij van Troas over naar Macedonië (Handelingen 16:11). Na de derde reis voer hij langs Kos en Rhodus naar Tyrus (Handelingen 21:1-3). Als gevangene reisde hij langs Kreta naar Rome en leed schipbreuk bij Malta (Handelingen 27 en 28).
Wat is de Adriatische zee in Handelingen 27?
Handelingen 27:27 zegt over de veertiende nacht: "alzo wij in de Adriatische zee herwaarts en derwaarts gedreven werden". In de oudheid gebruikte men die naam niet alleen voor de zee tussen Italië en de Balkan, maar ook voor het deel van de Middellandse Zee tussen Kreta, Griekenland, Sicilië en Malta. Het gaat dus om de open zee waar het schip na de storm dreef.
Wat betekent dat de zee niet meer was in Openbaring 21?
Johannes zag een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, "en de zee was niet meer" (Openbaring 21:1). Dat gaat niet over de Middellandse Zee in het bijzonder. In de Schrift staat de zee vaak voor onrust, dreiging en scheiding, en Daniël 7:2-3 wordt vaak gelezen als beeld van de wereld van de volken. Veel uitleggers zien in de woorden dat al die dreiging in de nieuwe schepping voorbij is.
Gerelateerde plaatsen
Joppe
Joppe is het oude Jaffa, in het Hebreeuws Yafo, nu het zuidelijke deel van de stad Tel Aviv-Jaffa in Israël; de identificatie is zeker
Tyrus
Tyrus is zeker geïdentificeerd: het is de stad Sur in het zuiden van Libanon
Kreta
Schonehavens is de baai die nog altijd Kali Limenes heet, aan de zuidkust van het Griekse eiland Kreta; de resten van Lasea worden daar vlakbij gezocht
Malta
Malta is vandaag een zelfstandige eilandrepubliek en lid van de Europese Unie
Tarsis
De ligging van Tarsis is onbekend
Filistea
Het gebied ligt nu in het zuiden van de Israëlische kustvlakte en in de Gazastrook
Bijbelse personen verbonden aan de Middellandse Zee
Leer meer over de Middellandse Zee met AI BijbelAssistent
Wilt u dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van de Middellandse Zee? Onze AI-assistent helpt u verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden aan de Middellandse Zee.
Bijbelse tijdlijn
Plaats de Middellandse Zee in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over de Middellandse Zee.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over de Middellandse Zee.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met de Middellandse Zee.