Malta in de Bijbel

Malta, in de Statenvertaling Melite genoemd, is een klein eiland in het midden van de Middellandse Zee, ongeveer negentig kilometer ten zuiden van Sicilië. In Handelingen 27 en 28 lijdt Paulus er schipbreuk op weg naar Rome. De meeste uitleggers houden Melite voor het huidige Malta; de overlevering wijst de Sint-Paulusbaai aan de noordoostkust aan als plaats waar het schip vastliep.

Paulus werd als gevangene naar Rome gebracht, omdat hij zich op de keizer had beroepen (Handelingen 25:11). Bij Kreta raakte het schip in een storm die veertien dagen duurde. Uiteindelijk liep het vast voor de kust van een onbekend eiland, dat Melite bleek te heten. Alle tweehonderdzesenzeventig opvarenden bereikten behouden het land (Handelingen 27:37-44).

De Statenvertaling schrijft Melite: het eiland Melite (Handelingen 28:1); in andere bijbels en boeken staat ook Melita. De herkomst van de naam is onzeker. Sommigen verbinden haar met een Fenicisch woord voor toevlucht of haven, anderen met het Griekse woord meli, honing, waarvoor het eiland in de oudheid bekend was. Geen van beide verklaringen is zeker.

Dat is de gangbare en waarschijnlijke identificatie, maar niet onomstreden. De Adriatische zee van Handelingen 27:27 was toen een ruime naam voor de zee tussen Griekenland, Italië en Sicilië, dus dat sluit Malta niet uit. Enkele onderzoekers denken aan het eiland Mljet in de huidige Adriatische Zee of aan Kefalonia. De route daarna, via Syrakuse op Sicilië naar Italië (Handelingen 28:11-13), past goed bij Malta.

Lukas noemt de bewoners barbaren (Handelingen 28:2). In die tijd betekende dat woord: mensen die geen Grieks spraken, zonder de negatieve lading die het nu heeft. De bevolking van Malta sprak waarschijnlijk een Punische taal, verwant aan het Fenicisch. Lukas zegt juist iets goeds over hen: zij bewezen de schipbreukelingen geen gemene, dat is geen gewone, vriendelijkheid.

Lukas beschrijft de plek, maar noemt geen naam. De schepelingen zagen "een zekeren inham, die een oever had" (Handelingen 27:39), en het schip liep vast op "een plaats, die de zee aan beide zijden had" (Handelingen 27:41). De overlevering wijst de Sint-Paulusbaai aan de noordoostkust aan, met de kleine Sint-Paulseilanden ervoor. Andere baaien zijn ook voorgesteld. Zeker is de plek niet.

Publius wordt in Handelingen 28:7 de voornaamste van het eiland genoemd. Waarschijnlijk was hij de hoogste Romeinse bestuurder op Malta. Hij had landhoeven bij de plaats van de schipbreuk en herbergde Paulus en zijn reisgenoten drie dagen. Paulus genas zijn vader, die met koortsen en de rode loop te bed lag, door gebed en handoplegging (Handelingen 28:8).

Paulus bleef drie maanden op Malta, tot het weer veilig genoeg was om verder te varen. Daarna vertrok het gezelschap op een schip uit Alexandrië dat op het eiland had overwinterd en Kastor en Pollux als teken had. Via Syrakuse en Regium kwamen zij in Puteoli in Italië aan, en van daar ging het naar Rome (Handelingen 28:11-14).

De Bijbel noemt geen plaatsen op het eiland. Naast de Sint-Paulusbaai, de traditionele plaats van de schipbreuk, wijst de overlevering vooral een grot in Rabat aan als plaats waar Paulus zou hebben verbleven; daarboven staat een kerk die naar hem genoemd is. Malta heeft een sterke christelijke traditie en vereert Paulus als grondlegger van het christendom op het eiland. Dat zijn overleveringen; Lukas vermeldt geen gemeentestichting.

God had Paulus gezegd dat hij voor de keizer moest staan, en geen storm kon dat verhinderen (Handelingen 27:24). Paulus zei: "want ik geloof Gode, dat het alzo zijn zal" (Handelingen 27:25). De schipbreuk bracht hem op een eiland waar mensen Gods macht en goedheid zagen in zijn bewaring en in de genezing van zieken. Veel uitleggers zien in de bewaring bij de adder een vervulling van de belofte van Lukas 10:19. Wat een omweg leek, was een weg die God Zelf koos.