Antiochië in Pisidië in de Bijbel

Antiochië in Pisidië lag op de hoogvlakte van Klein-Azië, ten noorden van het Taurusgebergte, in het grensgebied van Frygië en Pisidië. De resten liggen bij Yalvaç in de Turkse provincie Isparta. Paulus en Barnabas kwamen er vanuit Perge aan de zuidkust (Handelingen 13:14). De identificatie van de plaats is zeker.

Nee. Het zijn twee steden met dezelfde naam, allebei genoemd naar een koning Antiochus. Antiochië in Pisidië lag honderden kilometers ten noordwesten van Antiochië in Syrië, op de hoogvlakte van Klein-Azië. In Handelingen 14 staan ze vlak na elkaar: op de terugweg keerden de apostelen naar Lystra, Ikonium en Antiochië in Pisidië (Handelingen 14:21), en daarna scheepten zij af naar Antiochië in Syrië, vanwaar zij uitgezonden waren (Handelingen 14:26). Ook in Handelingen 14:19 en 2 Timotheüs 3:11 gaat het om de stad in Pisidië.

Antiochië, in het Grieks Antiocheia, betekent stad van Antiochus. Koningen uit het Seleucidische huis, de opvolgers van Alexander de Grote in Syrië, droegen vaak die naam en stichtten meerdere steden die zo heetten. De toevoeging in Pisidië is nodig om deze stad te onderscheiden van de andere. In Handelingen 13:14 noemt Lukas haar zelf een stad in Pisidië.

De Statenvertaling schrijft Antiochie en Pisidie, zonder trema: Paulus en Barnabas kwamen "te Antiochie, een stad in Pisidie" (Handelingen 13:14). Dezelfde spelling Antiochie wordt ook voor de stad in Syrië gebruikt. Alleen het verband maakt duidelijk welke stad bedoeld is. De gangbare spelling is Antiochië in Pisidië.

Op de eerste zendingsreis preekte Paulus op de sabbat in de synagoge over Jezus als de beloofde Zaligmaker (Handelingen 13:16-41). Een week later kwam bijna de hele stad luisteren. Toen een deel van de Joden tegensprak, keerden Paulus en Barnabas zich tot de heidenen, van wie velen geloofden. Daarna werden de apostelen verdreven, maar op de terugreis versterkten zij de gemeente en stelden zij ouderlingen aan (Handelingen 14:21-23).

Paulus en Barnabas zeiden dat het Woord Gods eerst tot de Joden gesproken moest worden. Omdat een deel van hen het verstootte, keerden zij zich tot de heidenen (Handelingen 13:46). Zij beriepen zich op het woord uit Jesaja 49:6, dat zij als opdracht van de Heere aanhaalden (Handelingen 13:47). Dat betekende niet dat zij de Joden voortaan voorbijgingen: in Ikonium begonnen zij weer in de synagoge (Handelingen 14:1).

Bij Yalvaç zijn de resten van de Romeinse kolonie opgegraven: een tempel voor keizer Augustus op een plein, een theater, straten met poorten, baden en een aquaduct. Ook ligt er een grote kerk uit de vroegchristelijke tijd. Een overlevering verbindt die kerk met de synagoge waar Paulus preekte, maar dat is niet bewezen. Brokstukken van het verslag van Augustus over zijn eigen daden, de Res Gestae Divi Augusti, zijn hier gevonden.

De stad staat vooral in Handelingen 13:14-52: de aankomst, de preek van Paulus in de synagoge, de keer naar de heidenen en de verdrijving. Handelingen 14:19 noemt Joden uit Antiochië die in Lystra de menigte opzetten, en Handelingen 14:21-23 de terugkeer, waarbij ouderlingen werden aangesteld. Paulus herinnert Timotheüs later aan de vervolgingen in Antiochië, Ikonium en Lystra (2 Timotheüs 3:11).

In de tijd van Paulus wel, als deel van de Romeinse provincie Galatië, die ook Ikonium, Lystra en Derbe omvatte. Of de brief aan de Galaten aan deze steden gericht was, is onder uitleggers omstreden. Volgens de Zuid-Galatiëtheorie wel; volgens de Noord-Galatiëtheorie schreef Paulus aan gemeenten in het oude stamgebied van de Galaten rond het huidige Ankara. Zekerheid is er niet.