Hosea in de Bijbel

Levensverhaal

Hosea, zoon van Beeri, was de eerste van de zogenoemde kleine profeten en vermoedelijk de enige schrijvende profeet die zelf uit het noordelijke tienstammenrijk Israël kwam en daar ook profeteerde. Hosea 1:1 plaatst zijn optreden in de dagen van Uzzia, Jotham, Achaz en Hizkia, koningen van Juda, en van Jerobeam II, koning van Israël. Zijn bediening besloeg daarmee waarschijnlijk zo'n veertig jaar (ca. 755-715 v.Chr.) en liep parallel met die van Jesaja en Micha in Juda en aan het begin met die van zijn oudere tijdgenoot Amos. Hosea leefde in een van de meest turbulente periodes van Israëls geschiedenis: na de lange, welvarende maar geestelijk lege regering van Jerobeam II volgde een chaotische tijd waarin vier van de laatste zes koningen door moord werden afgezet. Baaldienst, sociaal onrecht en politieke allianties met Egypte en Assyrië bepaalden het beeld, totdat de koning van Assyrië in 722 v.Chr. na een beleg van drie jaar Samaria innam en het noordrijk wegvoerde (2 Koningen 17:5-6). Wie van de Assyrische koningen de stad precies innam, Salmaneser V of zijn opvolger Sargon II, is onder historici omstreden. De naam Hosea betekent redding of heil. Dezelfde naam droeg Jozua, de zoon van Nun, voordat Mozes hem een nieuwe naam gaf: "en Mozes noemde Hosea, den zoon van Nun, Jozua" (Numeri 13:16). Jozua betekent: de HEERE is redding, en van die naam is ook de naam Jezus afgeleid (Mattheüs 1:21). Ook de laatste koning van het noordrijk heette Hosea, de zoon van Ela (2 Koningen 17:1); hij is een andere persoon dan de profeet. De naam past bij de boodschap van het boek: redding komt niet van Assur, van paarden of van zelfgemaakte goden, maar van de HEERE, bij Wie een wees ontfermd wordt (Hosea 14:4). Wat Hosea uniek maakt onder de profeten is dat God hem riep om zijn eigen huwelijk te laten worden tot een levend profetisch teken. Gods allereerste woord aan Hosea was even schokkend als symbolisch: "Ga henen, neem u een vrouw der hoererijen, en kinderen der hoererijen; want het land hoereert ganselijk van achter den HEERE" (Hosea 1:2). Hosea gehoorzaamde en trouwde met Gomer, een dochter van Diblaim. Uit dit huwelijk werden drie kinderen geboren, en elk kind kreeg een symbolische naam die door God werd voorgeschreven: Jizreel (God zaait), een herinnering aan het bloedbad dat Jehu in Jizreel aanrichtte en een aankondiging van het oordeel over het huis van Jehu; Lo-Ruchama (niet ontfermd), want God zou Zich niet meer over het huis Israëls ontfermen; en Lo-Ammi (niet Mijn volk), een pijnlijke omkering van de verbondsformule (Hosea 1:4-9). Ontfermen betekent in de Statenvertaling: zich over iemand erbarmen en hem genade bewijzen; Lo-Ruchama zegt dus dat dit erbarmen werd ingetrokken, en Hosea 1:12 keert dat later om tot Ruchama, ontfermd. In deze drie kindernamen werd de hele oordeelsboodschap aan het noordrijk samengevat en elke dag uitgesproken in Hosea's eigen gezin. Over wie Gomer precies was, lopen de uitleggingen uiteen. Sommigen denken dat zij al voor het huwelijk een losbandig leven leidde, anderen dat zij pas later ontrouw werd; de tekst noemt haar een vrouw der hoererijen en vertelt verder weinig. Hosea 2 en 3 laten vermoeden dat zij haar man verliet en bij andere minnaars terechtkwam. De pijn daarvan moet Hosea diep geraakt hebben. Juist in dat menselijke verdriet liet God Zijn eigen pijn zien: zo diep als Hosea leed onder de ontrouw van zijn vrouw, zo diep leed God onder Israëls afgoderij en baaldienst. Het opmerkelijke is wat volgt: God beval Hosea niet om haar te verstoten, maar om haar opnieuw lief te hebben: "Ga wederom henen, bemin een vrouw, die, bemind zijnde van haar vriend, nochtans overspel doet; gelijk de HEERE de kinderen Israels bemint, maar zij zien om, naar andere goden" (Hosea 3:1). Hosea kocht haar voor vijftien zilverlingen en anderhalve homer gerst (Hosea 3:2). Hosea 3 noemt de vrouw niet bij naam, maar de meeste uitleggers nemen aan dat het om Gomer gaat. Waaruit hij haar loskocht, zegt de tekst niet; veel uitleggers denken aan slavernij. Als de gerst ongeveer evenveel waard was als het zilver, kwam het bedrag in de buurt van de dertig zilverlingen die Exodus 21:32 voor een slaaf noemt, maar dat blijft een schatting. Christelijke uitleggers zien in deze terugkoop een beeld van de verlossing die God later in Christus zou bewerken voor een ontrouwe bruid. De theologische kern van Hosea's boek draait om het Hebreeuwse woord chesed: verbondstrouw, goedertierenheid, standvastige liefde. De Statenvertaling geeft het in Hosea vaak weer met weldadigheid. God klaagt dat er in het land geen trouw, geen weldadigheid en geen kennis van God is (Hosea 4:1), en Hij zegt: "Want Ik heb lust tot weldadigheid, en niet tot offer; en tot de kennis Gods, meer dan tot brandofferen" (Hosea 6:6). Door alle hoofdstukken heen schildert Hosea Gods liefde in de tederste termen. Hij vergelijkt God met een geliefde, een bruidegom en een vader. Het elfde hoofdstuk is een van de tederste passages in het Oude Testament: "Als Israel een kind was, toen heb Ik hem liefgehad, en Ik heb Mijn zoon uit Egypte uitgeroepen" (Hosea 11:1). En verder: "Ik nochtans leerde Efraim gaan; Hij nam ze op Zijn armen, maar zij bekenden niet, dat Ik ze genas. Ik trok ze met mensenzelen, met touwen der liefde" (Hosea 11:3-4). Dan klinkt de goddelijke worsteling: "Hoe zou Ik u overgeven, o Efraim? u overleveren, o Israel?" en "Mijn hart is in Mij omgekeerd, al Mijn berouw is te zamen ontstoken" (Hosea 11:8). Hier zien wij de diepste paradox van Gods heilig hart: volmaakte rechtvaardigheid verenigd met onwrikbare liefde. Ondanks alle waarschuwingen bekeerde Israël zich niet. In 722 v.Chr. viel Samaria en werd de bevolking van het noordrijk weggevoerd in Assyrische ballingschap (2 Koningen 17:6), het oordeel waarvoor Hosea had gewaarschuwd. Maar zijn boek eindigt niet in wanhoop. Het laatste hoofdstuk is een oproep tot bekering en een belofte van herstel: "Bekeer u, o Israel! tot den HEERE, uw God, toe; want gij zijt gevallen om uw ongerechtigheid" (Hosea 14:2). En God antwoordt met een van de mooiste genadebeloften in de Schrift: "Ik zal hunlieder afkering genezen, Ik zal hen vrijwilliglijk liefhebben; want Mijn toorn is van hem gekeerd. Ik zal Israel zijn als de dauw; hij zal bloeien als de lelie, en hij zal zijn wortelen uitslaan als de Libanon" (Hosea 14:5-6). Over het einde van Hosea's leven vertelt de Bijbel niets; of hij de val van Samaria nog meemaakte, weten wij niet.