Athalia in de Bijbel
Athaljahu (עֲתַלְיָהוּ, Hebreeuws) - “Mogelijk: de HEERE is verheven”
Wie was Athalia?
Athalia was de dochter van koning Achab van Israël en de moeder van koning Ahazia van Juda. Na de dood van haar zoon liet zij de koninklijke familie ombrengen en regeerde zij zes jaar over Juda, de enige vrouw die dat deed. Zij werd gedood toen Joas gekroond werd (2 Koningen 11:1-20).
Athalia staat in de Bijbel in 2 Koningen 8 en 11 en in 2 Kronieken 21 tot en met 24. De Statenvertaling schrijft haar naam als Athalia; in andere vertalingen en naslagwerken komt ook Atalja voor. Zij is niet dezelfde als de mannen die in de Statenvertaling Athalja heten (1 Kronieken 8:26 en Ezra 8:7). Zij was een dochter van Achab, de koning van Israël, en behoorde tot het huis van Omri. Zij trouwde met Joram, de kroonprins en later koning van Juda. Over hem staat dat hij wandelde in de weg van de koningen van Israël, "want de dochter van Achab was hem ter vrouw geworden" (2 Koningen 8:18). Zo bracht dit huwelijk de dienst van Baal, die in Samaria al aan het hof leefde, ook naar Jeruzalem. Na de dood van Joram werd haar zoon Ahazia koning. Kronieken zegt over hem: "zijn moeder was zijn raadgeefster, om goddelooslijk te handelen" (2 Kronieken 22:3). Ahazia regeerde maar één jaar. Hij bezocht zijn oom Joram van Israël in Jizreël, juist toen Jehu tegen het huis van Achab opstond, en kwam daarbij om (2 Koningen 9:16 en 2 Koningen 9:27). Toen Athalia zag dat haar zoon dood was, "maakte zij zich op, en bracht al het koninklijke zaad om" (2 Koningen 11:1). Zij nam zelf de macht en regeerde zes jaar. Zij is daarmee de enige vrouw in de Bijbel die als vorst over Juda heerste. Eén kleinzoon ontkwam: Joseba, een zuster van Ahazia, stal het kind Joas weg en verborg hem met zijn voedster in het huis van de HEERE. In het zevende jaar liet de priester Jojada de jongen in de tempel tot koning kronen. Athalia hoorde het gejuich, kwam naar de tempel, scheurde haar klederen en riep: "Verraad, verraad!" (2 Koningen 11:14). Zij werd naar buiten geleid en bij het huis van de koning gedood. Wie meer wil lezen over het leven van de geredde koning, vindt dat bij Joas.
Historische context
Athalia leefde in de negende eeuw voor Christus. Haar regering valt in de meeste handboeken ongeveer tussen 841 en 835 voor Christus, met enkele jaren speling. Het beginpunt is de opstand van Jehu, die in dezelfde dagen Joram van Israël en Ahazia van Juda doodde (2 Koningen 9:24-28). Het rijk was toen al ongeveer een eeuw verdeeld. In het noorden regeerde het huis van Omri vanuit Samaria; Omri's zoon Achab was getrouwd met Izebel, een prinses uit Sidon, en onder hen kreeg Baal een plaats aan het hof. In het zuiden regeerde in Jeruzalem het huis van David. Koning Josafat van Juda zocht toenadering tot het noorden: hij "verzwagerde zich aan Achab" (2 Kronieken 18:1). Het huwelijk van zijn zoon Joram met Athalia was vermoedelijk de bezegeling van dit bondgenootschap. De familieverhoudingen zijn verwarrend, omdat dezelfde namen in beide koningshuizen voorkomen. Athalia had een broer Ahazia en een broer Joram, die na elkaar koning van Israël waren. Haar man heette ook Joram (soms Jehoram) en haar zoon ook Ahazia; zij waren koningen van Juda. Zij heet "de dochter van Achab" (2 Koningen 8:18) en ook "de dochter van Omri, den koning van Israel" (2 Koningen 8:26), waar dochter in de zin van nakomeling of kleindochter staat. Wie haar moeder was, zegt de tekst niet. Veel uitleggers denken aan Izebel. Het koningshuis van Juda was in deze jaren al sterk uitgedund. Joram had bij zijn troonsbestijging al zijn broers gedood (2 Kronieken 21:4). Later voerden Filistijnen en Arabieren zijn zonen weg, zodat alleen de jongste overbleef (2 Kronieken 21:16-17). Jehu doodde tweeënveertig verwanten van Ahazia, die de Schrift zijn broederen noemt; Kronieken spreekt van "de zonen der broederen van Ahazia" (2 Koningen 10:13-14 en 2 Kronieken 22:8). Toen Athalia de overgebleven erfgenamen liet ombrengen, waren er dus nog maar weinig erfgenamen van David over. Een kleine tekstvraag: 2 Koningen 8:26 noemt Ahazia tweeëntwintig jaar oud bij zijn troonsbestijging, 2 Kronieken 22:2 tweeënveertig. De meeste uitleggers houden het tweede getal voor een afschrijffout in de overlevering. Bij de koningen van Juda noemt de schrijver gewoonlijk de leeftijd, de duur, de naam van de moeder en een oordeel. Bij Athalia ontbreekt dat; er staat alleen: "Athalia regeerde over het land" (2 Koningen 11:3). Veel uitleggers zien daarin dat de schrijver haar niet als wettige vorst erkende. Tijdens haar bewind stond er in Jeruzalem een huis van Baal met een eigen priester, Mattan (2 Koningen 11:18). Buiten de Bijbel wordt Athalia niet genoemd. De Tel Dan-inscriptie (gevonden in 1993 en 1994) bevat wel de woorden van een Aramese koning, meestal als Hazaël geduid, die zegt een koning van Israël en een koning van het huis van David te hebben gedood. Veel onderzoekers lezen daarin Joram en Ahazia, maar die namen zijn grotendeels gereconstrueerd.
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
- Wist zich zes jaar te handhaven als enige vrouw op de troon van Juda (2 Koningen 11:3)
- Krachtige persoonlijkheid met grote invloed op haar zoon, al gebruikte zij die ten kwade (2 Kronieken 22:3)
- Ging zelf op het rumoer in de tempel af in plaats van zich te verbergen (2 Koningen 11:13)
−Zwakke kanten
- Bracht het koninklijke zaad om, ook haar eigen kleinkinderen, om de troon te krijgen (2 Koningen 11:1)
- Zette haar zoon aan tot goddeloosheid als zijn raadgeefster (2 Kronieken 22:3)
- Onder haar goddeloos bewind braken haar zonen het huis van God open en besteedden zij de geheiligde dingen aan de Baals (2 Kronieken 24:7)
Theologische betekenis
De geschiedenis van Athalia draait om de belofte aan David. De HEERE had gezegd: "uw huis zal bestendig zijn, en uw koninkrijk tot in eeuwigheid" (2 Samuël 7:16). Juist bij het huwelijk van Joram met de dochter van Achab herinnert de schrijver daaraan: de HEERE wilde Juda niet verderven, omdat Hij David had gezegd dat Hij hem "te allen tijde voor zijn zonen een lamp zou geven" (2 Koningen 8:19). Kronieken spreekt hier van het verbond met David (2 Kronieken 21:7). Athalia bracht die belofte aan de rand van de afgrond. Toen zij de erfgenamen van de troon liet ombrengen, bleef er van de koningslijn van David nog één kind over, verborgen in het huis van de HEERE. Toch was dit verborgen kind genoeg. Jojada zei bij het verbond dat aan de kroning voorafging: "Ziet, de zoon des konings zal koning zijn, gelijk als de HEERE van de zonen van David gesproken heeft" (2 Kronieken 23:3). De kroning was dus geen gewone machtswisseling maar een daad van trouw aan het woord van God. Veel uitleggers zien in deze geschiedenis een schakel in de strijd tussen het zaad van de slang en het zaad van de vrouw (Genesis 3:15). Uit het huis van David moest de Messias komen; wie die lijn wilde uitroeien, keerde zich in feite tegen de belofte zelf. In het Nieuwe Testament keert dat patroon terug, wanneer Herodes de kinderen van Bethlehem laat ombrengen en het Kind toch gespaard blijft (Mattheüs 2:16). De tekst zelf legt dat verband niet; wij trekken zulke lijnen daarom met mate. Er zit ook een wrange kant aan. Athalia was via haar zoon Ahazia zelf de grootmoeder van Joas, en dus een voormoeder van de latere koningen van Juda. Haar bloed liep door in de koningslijn die zij wilde uitroeien. Mattheüs 1:8 slaat drie koningen uit deze tijd over: na Joram volgt meteen Ozias (Uzzia), zonder Ahazia, Joas en Amazia. Waarom, zegt de tekst niet. Sommige uitleggers verbinden het met de verbintenis met het huis van Achab, anderen met de indeling in driemaal veertien geslachten (Mattheüs 1:17). Ten slotte is het einde van Athalia een herstel van het verbond. Jojada maakte een verbond "dat het den HEERE tot een volk zou zijn" (2 Koningen 11:17), het huis van Baal werd afgebroken en de nieuwe koning ontving de getuigenis, wat veel uitleggers verbinden met het afschrift van de wet dat een koning moest bezitten (Deuteronomium 17:18-19). Gods volk werd niet alleen van een tirannie bevrijd, maar teruggeroepen tot de dienst van de HEERE.
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Athaljahu (עֲתַלְיָהוּ, Hebreeuws)
Betekenis
Mogelijk: de HEERE is verheven
Betekenis van de naam Athalia: grondwoord, uitspraak en wie de naam droegen
Sleutelmomenten
Huwelijk met Joram van Juda
Joram, de zoon van koning Josafat, krijgt de dochter van Achab tot vrouw. Hij wandelt in de weg van de koningen van Israël, gelijk het huis van Achab, en doet wat kwaad is in de ogen van de HEERE.
2 Koningen 8:16-18
Raadgeefster van haar zoon
Na de dood van Joram wordt haar zoon Ahazia koning. Hij wandelt in de wegen van het huis van Achab, omdat zijn moeder zijn raadgeefster is om goddeloos te handelen.
2 Kronieken 22:2-4
Ahazia gedood
Wanneer Jehu Joram van Israël heeft gedood, vlucht Ahazia. Jehu laat hem achtervolgen; hij wordt op zijn wagen getroffen bij de opgang naar Gur en sterft in Megiddo. Zijn knechten begraven hem in de stad van David.
2 Koningen 9:27-28
Het koninklijke zaad omgebracht
Wanneer Athalia ziet dat haar zoon dood is, maakt zij zich op en brengt al het koninklijke zaad om. Daarmee treft zij ook haar eigen kleinkinderen.
2 Koningen 11:1
Joas verborgen, Athalia regeert
Jozabath (Joseba), de dochter van koning Joram en de vrouw van de priester Jojada, steelt Joas weg uit het midden van de zonen van de koning. Zes jaar blijft hij verborgen in het huis van God, terwijl Athalia over het land regeert.
2 Kronieken 22:11-12
Joas gekroond
In het zevende jaar maakt Jojada een verbond met de oversten van honderd en toont hun de zoon van de koning. Hij stelt wachten op rond de tempel, zet Joas de kroon op en geeft hem de getuigenis. Het volk roept: De koning leve!
2 Koningen 11:4-12
Verraad, verraad!
Athalia hoort het gejuich en komt naar het huis van de HEERE. Zij ziet de koning bij zijn pilaar staan, verscheurt haar klederen en roept: Verraad, verraad! Op bevel van Jojada wordt zij naar buiten geleid en bij de Paardenpoort gedood.
2 Kronieken 23:12-15
Verbond en stilte in de stad
Jojada maakt een verbond tussen de HEERE, de koning en het volk. Het volk breekt het huis van Baal af en doodt Mattan, de priester van Baal. Joas zit op de troon, en de stad wordt stil.
2 Koningen 11:17-20
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Athalia beter te begrijpen.
2 Koningen 8:18
“En hij wandelde op den weg der koningen van Israel, gelijk als het huis van Achab deed; want de dochter van Achab was hem ter vrouw geworden; en hij deed dat kwaad was in de ogen des HEEREN.”
Over Joram van Juda: zijn huwelijk met Athalia, de dochter van Achab, bracht de weg van het huis van Achab naar Jeruzalem.
2 Koningen 8:19
“Doch de HEERE wilde Juda niet verderven, om Davids Zijns knechts wil; gelijk als Hij hem gezegd had, dat Hij hem te allen tijde voor zijn zonen een lamp zou geven.”
Direct na het huwelijk met Athalia herinnert de schrijver aan Gods belofte aan David, die de hele geschiedenis van Athalia overspant.
2 Koningen 8:26
“Twee en twintig jaren was Ahazia oud, als hij koning werd, en regeerde een jaar te Jeruzalem; en de naam zijner moeder was Athalia, de dochter van Omri, den koning van Israel.”
Hier wordt Athalia bij naam genoemd. Dochter van Omri wordt doorgaans gelezen als kleindochter, omdat Omri de vader van Achab was.
2 Kronieken 22:3
“Hij wandelde ook in de wegen van het huis van Achab; want zijn moeder was zijn raadgeefster, om goddelooslijk te handelen.”
Kronieken legt uitdrukkelijk de verantwoordelijkheid voor het kwaad van Ahazia mede bij zijn moeder.
2 Koningen 11:1
“Toen nu Athalia, de moeder van Ahazia, zag, dat haar zoon dood was, zo maakte zij zich op, en bracht al het koninklijke zaad om.”
Met deze daad greep Athalia de macht en bracht zij de koningslijn van David in gevaar.
2 Kronieken 22:11
“Maar Jozabath, de dochter des konings, nam Joas, den zoon van Ahazia, en stal hem uit het midden van des konings zonen, die gedood werden, en zette hem en zijn voedster in een slaapkamer; zo verborg hem Jozabath, de dochter van den koning Joram, de huisvrouw van den priester Jojada (want zij was de zuster van Ahazia), voor Athalia, dat zij hem niet doodde.”
De moed van één vrouw bewaarde het enige overgebleven kind van de koninklijke lijn.
2 Kronieken 23:3
“En die ganse gemeente maakte een verbond in het huis Gods, met den koning; en hij zeide tot hen: Ziet, de zoon des konings zal koning zijn, gelijk als de HEERE van de zonen van David gesproken heeft.”
Jojada beroept zich, bij het verbond dat aan de kroning van Joas voorafgaat, op het woord van de HEERE over de zonen van David.
2 Koningen 11:14
“En zij zag toe, en ziet, de koning stond bij den pilaar, naar de wijze, en de oversten en de trompetten bij den koning; en al het volk des lands was blijde, en blies met trompetten. Toen verscheurde Athalia haar klederen, en zij riep: Verraad, verraad!”
Athalia ziet de wettige koning op zijn plaats staan en noemt verraad wat in feite het herstel van de koningslijn van David was.
2 Koningen 11:20
“En al het volk des lands was blijde, en de stad werd stil, nadat zij Athalia met het zwaard gedood hadden bij des konings huis.”
Het slot van haar geschiedenis: blijdschap in het land en rust in de stad na zes jaar tirannie.
Tijdperiode
~840 v.Chr.
Athalia leefde in de tijd van het Oude Testament.
Gerelateerde personen
Lessen voor vandaag
Athalia laat zien hoe ver machtshonger een mens kan brengen. Om de troon te krijgen liet zij de erfgenamen van David ombrengen, haar eigen kleinkinderen niet uitgezonderd. Begeerte naar macht of positie begint zelden zo grof, maar kan ons hart even zeker beheersen. De Schrift roept ons op die begeerte te herkennen en te weerstaan. Wie macht boven alles stelt, verliest uiteindelijk ook wat hij wilde behouden, zoals Athalia haar troon en haar leven verloor. Haar geschiedenis leert ons ook iets over invloed. Kronieken noemt haar de raadgeefster van haar zoon om goddeloos te handelen. Ouders, grootouders en ieder die gezag heeft, geven richting aan anderen, ten goede of ten kwade. Wij mogen ons afvragen in welke richting onze raad de mensen om ons heen stuurt. Daartegenover staat de stille trouw van Joseba en Jojada. Zij namen een groot risico om één kind te redden en zes jaar verborgen te houden. Hun moed was niet zichtbaar, maar wel beslissend. Ook vandaag werkt God vaak door mensen die in stilte trouw zijn, zonder dat anderen het zien. Het belangrijkste is wat dit verhaal over God zegt. Zijn belofte aan David hing aan één verborgen kind, en toch viel zij niet. Wie zich zorgen maakt over de toekomst van de kerk of van het geloof in onze tijd, mag zich hieraan vasthouden: wat God belooft, bewaart Hij, ook wanneer het er voor het oog hopeloos uitziet.
Bijbelse plaatsen
Veelgestelde vragen over Athalia
Wie was Athalia in de Bijbel?
Wat betekent de naam Athalia?
Waar staat Athalia in de Bijbel?
Was Athalia de enige vrouw die over Juda regeerde?
Was Izebel de moeder van Athalia?
Waarom bracht Athalia het koninklijke zaad om?
Hoe werd Joas gered van Athalia?
Hoe lang regeerde Athalia?
Hoe kwam Athalia aan haar einde?
Is Athalia een voorouder van Jezus?
Is Athalia dezelfde als Atalja of Athalja?
Wat kunnen wij leren van Athalia?
Stel een vraag over Athalia
Wilt u meer weten over Athalia? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over AthaliaBijbelverhalen rond Athalia
Verdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk Athalia in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Athalia.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van Athalia in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Athalia.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over Athalia aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.