Samuël en de steen Eben-Haëzer

De geschiedenis van de steen Eben-Haëzer staat in 1 Samuël 7:2-17. Ze volgt op de ark bij de Filistijnen en speelt in de tijd dat Samuël Israël richtte, vóór er een koning was.

Waarom klaagde Israël de HEERE achterna?

De ark van de HEERE stond in het huis van Abinadab in Kirjath-Jearim, en de dagen werden twintig jaren. In die tijd gebeurde er iets in Israël: "het ganse huis van Israel klaagde den HEERE achterna" (1 Samuël 7:2). Uitleggers verstaan dat meestal als een verlangend klagen: Israël merkte dat de HEERE Zich had teruggetrokken en zocht Hem weer. Samuël sprak het hele volk aan: "Indien gijlieden u met uw ganse hart tot den HEERE bekeert, zo doet de vreemde goden uit het midden van u weg, ook de Astharoths; en richt uw hart tot den HEERE, en dient Hem alleen" (1 Samuël 7:3). Dan zou de HEERE hen uit de hand van de Filistijnen rukken. Klagen alleen was niet genoeg; bij bekering hoorde dat de afgoden weggingen. Dat gebeurde: Israël deed de Baäls en de Astharoths weg en diende de HEERE alleen (1 Samuël 7:4).

Wat gebeurde er bij Mizpa?

Samuël riep heel Israël bijeen in Mizpa en zei: "ik zal den HEERE voor u bidden" (1 Samuël 7:5). Daar schepten zij water en goten het uit voor het aangezicht van de HEERE. Zij vastten die dag en beleden: "Wij hebben tegen den HEERE gezondigd" (1 Samuël 7:6). Zo richtte Samuël de Israëlieten in Mizpa. Wat het uitgieten van het water betekende, legt de tekst niet uit.

Hoe hielp de HEERE Israël tegen de Filistijnen?

De Filistijnen hoorden van de samenkomst, en hun oversten trokken op tegen Israël. Het volk werd bang en zei tegen Samuël: "Zwijg niet van onzentwege, dat gij niet zoudt roepen tot den HEERE, onzen God, opdat Hij ons verlosse uit de hand der Filistijnen" (1 Samuël 7:8). In 1 Samuël 4 hadden de oudsten de ark gehaald, "opdat zij ons verlosse" (1 Samuël 4:3). Nu vroeg het volk om gebed. Samuël offerde een melklam als brandoffer en riep tot de HEERE voor Israël, en de HEERE verhoorde hem (1 Samuël 7:9).

Terwijl Samuël het offer bracht, kwamen de Filistijnen aan om te strijden. Toen greep de HEERE Zelf in. Hij "donderde te dien dage met een groten donder over de Filistijnen, en Hij verschrikte hen, zodat zij verslagen werden voor het aangezicht van Israel" (1 Samuël 7:10). Pas daarna trokken de mannen van Israël uit Mizpa. Zij vervolgden de Filistijnen en sloegen hen tot onder Beth-kar.

Waarom zette Samuël de steen Eben-Haëzer neer?

Na de overwinning nam Samuël een steen en zette die tussen Mizpa en Sen. Hij noemde hem Eben-Haëzer, "en hij zeide: Tot hiertoe heeft de HEERE ons geholpen" (1 Samuël 7:12). De steen gaf de eer niet aan het leger en niet aan Samuël, maar aan de HEERE. Zo’n steen was een gedenkteken, zoals de twaalf stenen die Jozua bij de Jordaan liet oprichten, opdat de kinderen later zouden vragen wat die stenen betekenden (Jozua 4:6-7).

Hoe ging het verder in de dagen van Samuël?

De Filistijnen werden vernederd en kwamen niet meer binnen de grenzen van Israël, "want de hand des HEEREN was tegen de Filistijnen al de dagen van Samuel" (1 Samuël 7:13). De steden van Ekron tot Gath kwamen terug aan Israël, en er was vrede met de Amorieten. Samuël richtte Israël zijn hele leven. Elk jaar trok hij rond langs Bethel, Gilgal en Mizpa. Daarna keerde hij terug naar Rama, waar zijn huis was, en daar bouwde hij een altaar voor de HEERE (1 Samuël 7:15-17).

De aanloop staat in 1 Samuël 4. Israël legerde zich bij Eben-Haëzer en verloor van de Filistijnen. Daarna haalden de oudsten de ark uit Silo, en ook die slag ging verloren. De ark werd genomen, Hofni en Pinehas sneuvelden, en hun vader Eli stierf toen hij het bericht hoorde (1 Samuël 4:18). Volgens 1 Samuël 5:1 brachten de Filistijnen de ark "van Eben-Haezer" naar Asdod. De plaats heet in hoofdstuk 4 en 5 dus al zo, terwijl Samuël de steen pas in hoofdstuk 7 die naam geeft. Of het om dezelfde plek gaat, is onzeker. Meer per vers staat in de uitleg bij 1 Samuël 7.

In 1 Samuël 7 is de HEERE Degene Die helpt. De overwinning kwam niet uit Israëls kracht: het volk was bang, en de HEERE donderde en verschrikte de vijand. De mannen van Israël vervolgden een leger dat Hij al had verslagen. Dat doet denken aan de lofzang van Hanna, die van de HEERE zei: "Hij zal in den hemel over hen donderen" (1 Samuël 2:10).

De weg naar die hulp liep langs bekering. In 1 Samuël 4 wilde Israël de ark gebruiken om gered te worden; van bekering of gebed lezen we daar niets. In 1 Samuël 7 doen zij de vreemde goden weg, belijden hun zonde en vragen om gebed. Dat maakt de bekering geen verdienste: Samuël bracht een brandoffer, en God verhoorde. Zo roept ook Joël later: "bekeert u tot den HEERE, uw God; want Hij is genadig en barmhartig" (Joël 2:13).

Samuël staat hier als voorbidder. Psalm 99 noemt hem naast Mozes en Aäron: "zij riepen tot den HEERE, en Hij verhoorde hen" (Psalm 99:6). Later zei hij tegen het volk dat het verre van hem was "dat ik zou aflaten voor ulieden te bidden" (1 Samuël 12:23). Samuëls voorbede wijst vooruit naar de grotere Voorbidder, Christus, Die "altijd leeft om voor hen te bidden" (Hebreeën 7:25).

De woorden "Tot hiertoe heeft de HEERE ons geholpen" zijn een belijdenis van wat achter Israël lag: een nederlaag, twintig jaar van klagen, en nu een redding die zij niet zelf bewerkt hadden. Na zo’n geschiedenis zet Samuël geen steen die van Israëls trouw spreekt, maar een steen die van Gods hulp spreekt.

God helpt een volk dat terugkeert. Israël klaagde twintig jaar, maar de wending kwam toen het woord van Samuël klonk en de afgoden weggedaan werden. Klagen over wat wij missen is nog geen bekering. De HEERE vraagt een hart dat zich tot Hem richt en Hem alleen dient (1 Samuël 7:3). Ook vandaag kan dat betekenen dat iets weg moet wat Zijn plaats heeft ingenomen. Ook die bekering is Zijn werk. Daarom mogen wij bidden: "HEERE, bekeer ons tot U, zo zullen wij bekeerd zijn" (Klaagliederen 5:21).

God hoort gebed. Het volk zocht zijn hulp niet meer in een voorwerp, maar vroeg Samuël om tot de HEERE te roepen. Wij mogen weten dat Christus voor de Zijnen bidt, en dat wij in Zijn Naam tot God mogen gaan: "Onze hulp is in den Naam des HEEREN, Die hemel en aarde gemaakt heeft" (Psalm 124:8).

Gods hulp mag gedacht worden. Samuël zette een steen neer, zoals Jozua stenen liet oprichten bij de doortocht door de Jordaan. De woorden van Eben-Haëzer worden vaak uitgesproken bij een jaarwisseling, een jubileum of een afscheid. Dat is goed, als de eer bij de HEERE blijft en niet bij wat wij bereikten. Ook Paulus zei aan het eind van zijn weg: "hulp van God verkregen hebbende, sta ik tot op dezen dag" (Handelingen 26:22).