David spaart Saul

1 Samuël 24 en 26 vertellen twee keer hoe David zijn vervolger koning Saul in zijn macht heeft en hem laat leven. David was al door Samuël gezalfd (zie David wordt gezalfd), maar Saul was nog koning. Na de overwinning op Goliath was Saul David gaan wantrouwen; twee keer had hij met zijn spies naar hem geworpen (1 Samuël 18:11; 19:10). Sindsdien leefde David als vluchteling, met ongeveer zeshonderd man (1 Samuël 23:13).

Wat gebeurde er tussen David en Saul in de grot?

David verbleef in de vestingen van En-gedi. Saul hoorde het, nam drieduizend uitgelezen mannen uit heel Israël mee en zocht hem op de rotsen der steenbokken. Bij de schaapskooien aan de weg ging Saul een spelonk binnen, zonder te weten dat David en zijn mannen daar aan de zijden van de spelonk zaten. De mannen zagen hun kans. Zij zeiden dat dit de dag was waarop de HEERE Davids vijand in zijn hand gaf (1 Samuël 24:5). Een eerdere belofte met die woorden vermeldt de Bijbel niet; het is hun uitleg van wat er gebeurde. David stond op en sneed stilletjes een slip van Sauls mantel af.

Waarom sloeg Davids hart hem?

Daarna gebeurde er iets in David: "dat Davids hart hem sloeg, omdat hij de slip van Saul afgesneden had" (1 Samuël 24:6). Hij zei tegen zijn mannen dat de HEERE het ver van hem moest houden zijn hand tegen Saul uit te steken, "want hij is de gezalfde des HEEREN" (1 Samuël 24:7). Met woorden hield hij zijn mannen tegen, en Saul verliet ongedeerd de spelonk.

Toen ging David naar buiten en riep de koning na. Hij boog zich ter aarde en liet de afgesneden slip zien als bewijs: hij had Saul kunnen doden en had het niet gedaan. Hij vroeg waarom Saul luisterde naar mensen die zeiden dat David zijn kwaad zocht. En hij legde de zaak bij God neer: "De HEERE zal richten tussen mij en tussen u" (1 Samuël 24:13). Saul begon te wenen. Hij erkende dat David rechtvaardiger was dan hij, en dat David koning zou worden. Hij liet David zweren dat hij zijn nakomelingen niet zou uitroeien. David zwoer het. Saul ging naar huis, en David trok met zijn mannen terug naar de vesting.

Hoe spaarde David Saul voor de tweede keer?

Later verraadden de Zifieten opnieuw waar David zich verborg, en weer trok Saul uit met drieduizend man, nu naar de woestijn Zif. David liet verspieders gaan en zag waar Saul lag, in de wagenburg, met zijn legeroverste Abner en het volk om zich heen. In de nacht sloop David met Abisai, de broer van Joab, het kamp binnen. Saul sliep, zijn spies in de aarde bij zijn hoofd. Abisai wilde hem met één stoot doden. David weigerde: "Verderf hem niet; want wie heeft zijn hand aan den gezalfde des HEEREN gelegd, en is onschuldig gebleven"? (1 Samuël 26:9). De HEERE zou Saul Zelf slaan, of zijn dag zou komen, of hij zou in een strijd omkomen. David nam alleen de spies en de waterfles mee. Niemand werd wakker, "want er was een diepe slaap des HEEREN op hen gevallen" (1 Samuël 26:12).

Hoe liep het af tussen David en Saul?

Van een bergtop aan de overkant riep David Abner aan: hij had zijn heer de koning niet bewaakt, en de spies was weg. Saul herkende Davids stem. David vroeg wat hij misdaan had dat de koning hem bleef najagen. Toen zei Saul: "Ik heb gezondigd" (1 Samuël 26:21), en hij beloofde David geen kwaad meer te doen. David zei dat een van de jongemannen de spies kon komen halen, en vertrouwde zich toe aan de HEERE, Die ieder vergeldt naar zijn trouw. Saul zegende hem, en zij gingen uiteen. Daarna vertelt de Bijbel geen ontmoeting meer tussen hen. David bleef op zijn hoede en week uit naar het land der Filistijnen (1 Samuël 27:1).

En-gedi ligt aan de westkant van de Dode Zee, in een rotsachtig gebied met veel grotten. De woestijn Zif ligt in het heuvelland van Juda, ten zuidoosten van Hebron. Twee psalmen noemen in hun opschrift de spelonk waarin David zich verborg: Psalm 57:1 en Psalm 142:1. Welke spelonk precies bedoeld is, zeggen ze niet.

Dat Saul de spelonk inging "om zijn voeten te dekken" (1 Samuël 24:4), is een beleefde omschrijving die ook in Richteren 3:24 voorkomt; uitleggers verstaan het als: zijn behoefte doen. Dat Saul in de grot sliep, staat er dus niet. De slaap hoort bij het tweede verhaal. Een wagenburg is het midden van het legerkamp, waar ook de bagage stond.

De versnummering van 1 Samuël 24 wijkt in de Statenvertaling één vers af van veel andere, ook Engelse, bijbels: vers 1 hier is daar het laatste vers van hoofdstuk 23. Wie verzen vergelijkt, ziet daarom bijvoorbeeld 24:6 waar elders 24:5 staat.

In beide hoofdstukken handelt de HEERE achter de schermen. David zegt het zelf: "de HEERE had u heden in mijn hand gegeven" (1 Samuël 26:23). In het kamp van Saul is het de HEERE Die Saul, Abner en het hele volk een diepe slaap geeft. Toch leest David die gelegenheid niet als een opdracht. Wat God laat gebeuren, is niet hetzelfde als wat God wil dat wij doen.

De sleutel ligt in het woord gezalfde. Saul was door de HEERE als koning aangewezen (1 Samuël 10:1). Hij was verworpen, maar God had hem nog niet weggenomen, en dat bleef aan God. Daarom noemt David drie wegen waarop Saul zou sterven, en geen daarvan is Davids hand (1 Samuël 26:10). Saul viel later in de strijd tegen de Filistijnen (1 Samuël 31:4-6). Veel uitleggers zien in de afgesneden slip een teken van het koningschap (1 Samuël 15:27-28); dat zou verklaren waarom Davids hart hem sloeg, al zegt de tekst het niet.

David laat het recht aan God: "De HEERE zal richten tussen mij en tussen u" (1 Samuël 24:13). Dat is geen berusting, want hij spreekt Saul openlijk aan op zijn onrecht. Het is vertrouwen dat God rechtvaardig oordeelt en Zijn belofte Zelf waarmaakt. Paulus schrijft later: "Wreekt uzelven niet, beminden, maar geeft den toorn plaats" (Romeinen 12:19). Dit wijst vooruit naar Christus, van Wie Petrus zegt dat Hij, als Hij leed, "niet dreigde; maar gaf het over aan Dien, Die rechtvaardiglijk oordeelt" (1 Petrus 2:23).

Sauls tranen en zijn "Ik heb gezondigd" klinken als berouw, maar ze veranderen zijn weg niet; dezelfde woorden sprak hij al tegen Samuël (1 Samuël 15:24). Davids eed aan Saul (1 Samuël 24:22) en zijn verbond met Jonathan (1 Samuël 20:15) krijgen later een vervolg in David en Mefiboseth, waar David weldadigheid doet "om Jonathans wil" (2 Samuël 9:1). Meer over het tweede hoofdstuk leest u in de uitleg bij 1 Samuël 26.

De HEERE oordeelt rechtvaardig, en daarom hoeven wij geen wraak te nemen. Dat is geen zwakte. David noemde het onrecht bij de naam, maar hij liet de vergelding aan God. Wie onrecht lijdt, mag dat bij de HEERE neerleggen in plaats van het zelf recht te zetten. "Vergeldt niemand kwaad voor kwaad" (Romeinen 12:17).

Niet elke kans komt met Gods goedkeuring. Davids mannen zagen een gelegenheid en noemden die Gods wil. Ook wij zeggen soms dat iets zo moest zijn omdat het zo uitkwam. Gods wil leren wij uit Zijn Woord, niet uit de omstandigheden alleen. Davids hart sloeg hem al om een stukje mantel; een geweten dat door God gevormd is, waarschuwt voordat het verder gaat.

God maakt Zijn beloften waar in Zijn tijd. David was gezalfd, maar hij hoefde zijn koningschap niet te grijpen. Het vergde jaren van vluchten en wachten. Wie op de HEERE wacht, mag het moeilijke van vandaag in Zijn hand laten, met geduld en zonder bitterheid. Zo kon David bidden: "Gij zijt mijn Toevlucht, mijn Deel in het land der levenden" (Psalm 142:6).

Ook gezag dat faalt, blijft door God gegeven. David bleef Saul eren als de gezalfde des HEEREN en sprak hem toch eerlijk aan. Dat vraagt van ons respect voor wie gezag over ons heeft, ook als wij het niet met hen eens zijn.