De ark bij de Filistijnen

De geschiedenis van de ark bij de Filistijnen staat in 1 Samuël 4 tot 6, kort na de roeping van Samuël. Daar had de HEERE het oordeel over het huis van Eli aangekondigd (1 Samuël 3:11-14); hier komt het uit.

Waarom haalde Israël de ark uit Silo?

Israël verloor bij Eben-Haëzer een eerste slag tegen de Filistijnen. De oudsten vroegen waarom de HEERE hen geslagen had, en zeiden: "Laat ons van Silo tot ons nemen de ark des verbonds des HEEREN, en laat die in het midden van ons komen, opdat zij ons verlosse" (1 Samuël 4:3). Hofni en Pinehas, de zonen van Eli, kwamen met de ark mee uit Silo. Het leger juichte, maar de Filistijnen vochten. Israël verloor dertigduizend man, de ark werd genomen en Hofni en Pinehas stierven (1 Samuël 4:10-11).

Wat gebeurde er in Silo toen het bericht kwam?

De oude, blinde Eli zat langs de weg, want zijn hart beefde om de ark. Toen een bode uit de strijd de ark noemde, viel Eli achterover van zijn stoel en stierf (1 Samuël 4:18). Zijn schoondochter, de vrouw van Pinehas, beviel bij het bericht en stierf. Zij noemde haar zoon Ikabod en zei: "De eer is gevankelijk weggevoerd uit Israël, want de ark Gods is genomen" (1 Samuël 4:22).

Wat gebeurde er met Dagon in Asdod?

De Filistijnen zetten de ark in Asdod in het huis van Dagon, hun god. De volgende morgen "was Dagon op zijn aangezicht ter aarde gevallen voor de ark des HEEREN" (1 Samuël 5:3). Zij zetten hem terug. De morgen daarna lag hij er weer, met zijn hoofd en handpalmen afgehouwen op de drempel (1 Samuël 5:4). Toen sloeg de HEERE de inwoners met spenen (waarschijnlijk pijnlijke gezwellen). Zij zeiden: "Zijn hand is hard over ons, en over Dagon, onzen god" (1 Samuël 5:7). Ook in Gath en Ekron sloeg Zijn hand.

Hoe kwam de ark terug in Israël?

Na zeven maanden stuurden de Filistijnen de ark terug met een schuldoffer: vijf gouden spenen en vijf gouden muizen, naar het aantal vorsten. Zo moesten zij "den God van Israel de eer" geven (1 Samuël 6:5). Zij spanden twee zogende koeien voor een nieuwe wagen en hielden de kalveren thuis. Gingen de koeien toch naar Beth-Semes in Israël, dan had de HEERE hen geslagen. De koeien liepen loeiend rechtdoor.

Waarom sloeg God de mannen van Beth-Semes?

In Beth-Semes verblijdde het volk zich, en de koeien werden als brandoffer geofferd. Maar de HEERE sloeg de mannen van Beth-Semes, "omdat zij in de ark des HEEREN gezien hadden" (1 Samuël 6:19). Toen zeiden zij: "Wie zou kunnen bestaan voor het aangezicht van de HEERE, dezen heiligen God" (1 Samuël 6:20)? De ark kwam in het huis van Abinadab in Kirjath-Jearim; na twintig jaar klaagde Israël de HEERE achterna (1 Samuël 7:1-2). Pas David bracht haar naar Jeruzalem (David danst voor de ark).

De Filistijnen woonden in de zuidwestelijke kustvlakte van Kanaän, met vijf vorsten over vijf steden: Asdod, Gaza, Askelon, Gath en Ekron (1 Samuël 6:17). Dagon was hun god; ook in Gaza had hij een huis (Richteren 16:21-30). Vaak wordt gezegd dat Dagon een visgod was. De Bijbel noemt een hoofd en handpalmen, en zegt: "alleenlijk was Dagon daarop overgebleven" (1 Samuël 5:4). Veel oudere uitleggers lazen daarin het visachtige deel van het beeld; anderen verbinden de naam met het Hebreeuwse woord voor koren. De tekst zelf beslist het niet. Spenen zijn waarschijnlijk builen of gezwellen. Omdat de Filistijnen ook gouden muizen maakten, "die het land verderven" (1 Samuël 6:5), denken veel uitleggers aan een muizenplaag. Het getal in 1 Samuël 6:19 lezen uitleggers verschillend; sommigen houden het op zeventig mannen. Meer per vers staat in de uitleg bij 1 Samuël 5.

In 1 Samuël 4 tot 6 is de HEERE Degene Die handelt, ook als Zijn ark in handen van de vijand is. Israël behandelde de ark als een middel om God mee te nemen naar de strijd: als de kist er is, volgt de overwinning. Maar God laat Zich niet gebruiken. Psalm 78 zegt dat Hij het Zelf deed: "Dies verliet Hij den tabernakel te Silo", en "Hij gaf Zijn sterkte in de gevangenis" (Psalm 78:60-61). Het oordeel over het huis van Eli kwam uit zoals het was aangekondigd: "die Mij eren, zal Ik eren, maar die Mij versmaden, zullen licht geacht worden" (1 Samuël 2:30).

Tegelijk verdedigt God Zijn eigen eer. Israël had verloren, maar de HEERE niet. Veel uitleggers zien in de val van Dagon de houding van een knecht die buigt voor zijn heer. De hand van de HEERE lag zwaar op de steden van de Filistijnen, tot zij zelf de God van Israël de eer moesten geven. Wat Hij later door Jesaja zei, is hier al te zien: "Mijn eer zal Ik geen anderen geven, noch Mijn lof den gesneden beelden" (Jesaja 42:8).

In Beth-Semes blijkt dat Gods heiligheid ook voor Zijn eigen volk geldt. Zelfs de Levieten die de heilige dingen droegen, mochten die niet zien (Numeri 4:20). De vraag van 1 Samuël 6:20 blijft staan: wie kan bestaan voor deze heilige God? Christus is "door Zijn eigen bloed, eenmaal ingegaan in het heiligdom" (Hebreeën 9:12), en daarom hebben wij vrijmoedigheid "om in te gaan in het heiligdom door het bloed van Jezus" (Hebreeën 10:19). Zo wijst deze geschiedenis vooruit naar Christus.

God is geen hulpmiddel. De oudsten wilden de ark in hun midden om gered te worden. Dat gevaar is niet verdwenen. Ook een kerkgang, een bijbeltekst of een vroom gebruik kan iets worden wat ons moet beschermen, terwijl het hart ver van God blijft. De HEERE wil Zelf gezocht en gediend worden. Samuël zei later tegen het volk: "richt uw hart tot den HEERE, en dient Hem alleen" (1 Samuël 7:3).

God houdt Zijn eer in eigen hand. Toen in Israël geklaagd werd dat de eer weggevoerd was, bleef de HEERE Zelf de Heere, ook in het huis van Dagon. Dat geeft rust in tijden waarin de kerk zwak lijkt en Gods Naam wordt bespot. Hij is niet afhankelijk van onze overwinningen.

Gods heiligheid vraagt eerbied. De mensen van Beth-Semes verblijdden zich over de ark, maar zagen erin wat zij niet mochten zien. Blijdschap en ontzag horen bij elkaar. Wie de vraag van Beth-Semes eerlijk stelt, komt uit bij Christus, door Wie zondaars tot de heilige God mogen naderen.