De roeping van Samuël

De roeping van Samuël staat in 1 Samuël 3, aan het eind van de tijd van de richters. Het heiligdom van Israël stond in Silo, en de oude priester Eli diende er. De geschiedenis volgt op het gebed van Hanna, die de HEERE om een zoon had gevraagd en had beloofd hem aan de HEERE te geven voor zijn hele leven (1 Samuël 1:11).

Hoe kwam Samuël bij Eli in Silo terecht?

De HEERE gaf Hanna een zoon, en zij noemde hem Samuël, omdat zij hem van de HEERE gebeden had (1 Samuël 1:20). Toen het kind gespeend was, bracht zij hem naar het huis van de HEERE in Silo en liet hem daar bij Eli. Hoe dat gebed verhoord werd, leest u bij Hanna. Samuël groeide op in het heiligdom. Hij diende de HEERE in een linnen lijfrok, en zijn moeder maakte hem van jaar tot jaar een kleine rok (1 Samuël 2:18-19).

In hetzelfde heiligdom dienden de zonen van Eli, Hofni en Pinehas. Zij waren priesters, maar zij kenden de HEERE niet (1 Samuël 2:12). Van elk offer namen zij voor zichzelf, desnoods met geweld, en zo kwam het dat het volk het offer van de HEERE ging verachten (1 Samuël 2:13-17). Eli sprak hen erop aan, maar zij luisterden niet. Daarna kwam er een man Gods naar Eli om het oordeel over zijn huis aan te kondigen (1 Samuël 2:27-36). In die tijd was het woord van de HEERE dierbaar, dat is: zeldzaam. Er was geen openbaring die aan het volk bekend werd gemaakt (1 Samuël 3:1).

Hoe werd Samuël door God geroepen?

Op een nacht lag Eli op zijn plaats. Zijn ogen begonnen donker te worden, zodat hij niet kon zien. Ook Samuël was gaan liggen, in het heiligdom waar de ark van God was, nog voordat de lamp van God werd uitgedaan (1 Samuël 3:2-3). Toen riep de HEERE Samuël, en hij antwoordde: "Zie, hier ben ik" (1 Samuël 3:4). Hij liep naar Eli, omdat hij dacht dat Eli hem geroepen had. Eli stuurde hem terug. Dat gebeurde een tweede keer. De tekst legt uit waarom Samuël het niet begreep: hij kende de HEERE nog niet, want het woord van de HEERE was nog niet aan hem geopenbaard (1 Samuël 3:7).

Na de derde keer verstond Eli dat de HEERE de jongen riep. Hij zei tegen Samuël dat hij weer moest gaan liggen, en als hij opnieuw geroepen werd, moest hij zeggen: "Spreek, HEERE, want Uw knecht hoort" (1 Samuël 3:9).

Wat betekent "Spreek, HEERE, want Uw knecht hoort"?

Toen kwam de HEERE, stelde Zich daar en riep zoals de vorige keren Samuël tweemaal bij zijn naam. Nu antwoordde Samuël met de woorden van Eli, op één punt na: "Spreek, want Uw knecht hoort" (1 Samuël 3:10). De Naam HEERE laat hij weg. De tekst zegt niet waarom. Een knecht is een dienaar die klaarstaat voor zijn heer, en horen betekent in de Bijbel vaak ook gehoorzamen. Samuël stelt zich beschikbaar voordat hij weet wat er komt. Zo’n dubbele roep bij de naam, met het antwoord "Zie, hier ben ik", kent de Bijbel ook bij Abraham, toen de Engel des HEEREN hem riep (Genesis 22:11), en bij Mozes, die God uit het braambos riep (Exodus 3:4).

Wat zei God tegen Samuël over Eli?

De eerste boodschap die Samuël ontving, was zwaar. De HEERE zei: "Zie, Ik doe een ding in Israel, dat al wie het horen zal, dien zullen zijn beide oren klinken" (1 Samuël 3:11). Hij zou over Eli brengen wat Hij al tegen zijn huis gesproken had. De reden noemt God Zelf: Eli wist dat zijn zonen zich vervloekt maakten, en hij had hen niet eens streng aangekeken (1 Samuël 3:13). De HEERE zwoer dat de ongerechtigheid van het huis van Eli niet verzoend zou worden door slachtoffer of spijsoffer (1 Samuël 3:14).

Hoe reageerde Eli op de boodschap van Samuël?

Samuël bleef liggen tot de morgen en deed de deuren van het huis van de HEERE open. Hij was bang om Eli te vertellen wat hij gezien en gehoord had. Maar Eli riep hem en drong erop aan dat hij niets zou verbergen. Toen vertelde Samuël alles en verzweeg niets. Eli antwoordde: "Hij is de HEERE; Hij doe, wat goed is in Zijn ogen" (1 Samuël 3:18).

Hoe werd Samuël een profeet voor heel Israël?

Het slot van het hoofdstuk kijkt vooruit: "Samuel nu werd groot; en de HEERE was met hem, en liet niet een van al Zijn woorden op de aarde vallen" (1 Samuël 3:19). Heel Israël, van Dan in het noorden tot Berseba in het zuiden, wist dat Samuël een profeet van de HEERE was (1 Samuël 3:20). De HEERE verscheen weer in Silo en openbaarde Zich aan Samuël door Zijn woord. Waar het woord eerst zeldzaam was, kwam het woord van Samuël nu tot heel Israël (1 Samuël 4:1). Later kwam het oordeel over Eli uit: in de strijd tegen de Filistijnen stierven Hofni en Pinehas en werd de ark genomen (1 Samuël 4:11). Toen Eli dat hoorde, viel hij van zijn stoel en stierf (1 Samuël 4:18). Wie het hoofdstuk vers voor vers wil lezen, vindt de uitleg bij 1 Samuël 3.

Silo lag in het bergland van Efraïm, ten noorden van Bethel (Richteren 21:19). Daar had Israël na de intocht in Kanaän de tent der samenkomst opgericht (Jozua 18:1). In 1 Samuël heet het heiligdom "het huis des HEEREN" en het had deuren (1 Samuël 3:15). Waarschijnlijk stond er rond de tabernakel dus een vaster gebouw dan alleen een tent. De tempel van Salomo in Jeruzalem bestond nog niet. Later verliet de HEERE Silo vanwege de zonde van het volk (Psalm 78:60; Jeremia 7:12).

De lamp van God is de lamp op de gouden kandelaar in het heiligdom. Die moest branden "van den avond tot den morgen" (Exodus 27:21). Dat de lamp nog niet uitgedaan was, betekent dus dat het nog nacht was, tegen de morgen. Sommige uitleggers zien er ook een beeld in: het licht van Gods woord in Israël was zwak geworden, maar nog niet gedoofd.

Samuël lag "in den tempel des HEEREN, waar de ark Gods was" (1 Samuël 3:3). Dat betekent niet dat hij naast de ark sliep. De ark stond in het heilige der heiligen, achter het voorhangsel, waar niemand dan de hogepriester mocht komen (Leviticus 16:2). Uitleggers denken daarom aan een slaapplaats in een vertrek bij het heiligdom. Hoe oud Samuël was, zegt de Bijbel niet. De tekst noemt hem een jongeling. De Joodse geschiedschrijver Flavius Josephus schrijft dat hij twaalf jaar was (Joodse oudheden 5.10.4), maar dat is latere overlevering. Eli was toen al oud: bij zijn dood was hij achtennegentig jaar (1 Samuël 4:15).

In 1 Samuël 3 is de HEERE Degene Die handelt. Hij roept, Hij komt en stelt Zich daar, Hij spreekt, en Hij laat geen van Zijn woorden vallen. Samuël zoekt de HEERE niet op; hij weet niet eens Wie hem roept. Het begin ligt helemaal bij God. In een tijd waarin Zijn woord zeldzaam was, gaat Hij opnieuw spreken. Hij doet dat door een jongen die in het heiligdom opgroeide als antwoord op het gebed van zijn moeder. Gods roeping gaat aan het antwoord van de mens vooraf.

De eerste boodschap is een oordeel, en dat maakt deze roeping ernstig. God had het huis van Eli eerder gewaarschuwd: "die Mij eren, zal Ik eren, maar die Mij versmaden, zullen licht geacht worden" (1 Samuël 2:30). Eli eerde zijn zonen meer dan God (1 Samuël 2:29) en liet hun zonde gaan. Het oordeel is dus niet willekeurig: de reden staat in de tekst zelf (1 Samuël 3:13). God is heilig, en wie Zijn dienst en Zijn offers veracht, krijgt met Hem te doen. Dat Zijn woord uitkomt, blijkt in 1 Samuël 4 en nog generaties later, toen Salomo Abjathar wegzond "om te vervullen het woord des HEEREN, hetwelk Hij over het huis van Eli te Silo gesproken had" (1 Koningen 2:27).

Over het antwoord van Eli denken uitleggers verschillend. Velen horen er onderwerping in: Eli erkent dat God rechtvaardig is en buigt zich onder Zijn oordeel. Anderen horen ook berusting: Eli aanvaardt het oordeel, maar de tekst vertelt niet dat hij daarna zijn zonen alsnog tot de orde riep. Beide trekken zijn in de tekst te herkennen, en het is verstandig er niet meer van te maken dan er staat.

Samuël staat aan het begin van een rij. Petrus spreekt van "al de profeten, van Samuel aan" (Handelingen 3:24), die de dagen van Christus hebben aangekondigd. De brief aan de Hebreeën zegt dat God vroeger op vele manieren tot de vaderen sprak door de profeten, maar "in deze laatste dagen tot ons gesproken door den Zoon" (Hebreeën 1:1). Zo wijst de roeping van Samuël vooruit naar Christus: de God Die Samuël bij zijn naam riep, heeft ten volle gesproken in Zijn Zoon. Meer over het verdere leven van Samuël staat bij Samuël.

God spreekt, ook als Zijn woord zeldzaam lijkt. In de dagen van Eli was het stil, en toch riep de HEERE. Hij is niet afhankelijk van een bloeiende kerk of een sterke voorganger. Wie leeft in een tijd waarin weinig van God gehoord wordt, mag weten dat Hij Zijn woord niet laat ophouden. Hij spreekt nu door de Schrift, en het geloof is "uit het gehoor, en het gehoor door het Woord Gods" (Romeinen 10:17).

De HEERE roept geduldig. Drie keer liep Samuël naar de verkeerde, en drie keer riep God opnieuw. Wie de HEERE nog niet kent, hoeft Hem niet eerst zelf te vinden: Hij roept bij de naam. Het antwoord dat daarbij past, is dat van Samuël: Spreek, want Uw knecht hoort. Dat is geen techniek om een stem te horen, maar de houding van een dienaar die de Bijbel opent om te luisteren en te doen wat God zegt.

Gods woord vraagt eerlijkheid. Samuël was bang, maar verborg niets voor Eli. Wie Gods woord doorgeeft, als ouder, leerkracht of voorganger, geeft ook de moeilijke delen door. En de HEERE neemt het ernstig wanneer wij zonde in ons eigen huis laten begaan. De man Gods verweet Eli dat hij zijn zonen meer eerde dan God (1 Samuël 2:29). Dat raakt ouders en opvoeders nog steeds. Maar dezelfde God Die het oordeel aankondigde, gaf Samuël als antwoord op het gebed van een moeder, en liet Zijn woord weer klinken in Israël.