Jeremia in de put

De geschiedenis van Jeremia in de put staat in Jeremia 37 en 38. Zij speelt in de laatste jaren van het koninkrijk Juda, toen het leger van Babel Jeruzalem belegerde. Koning Zedekia was door Nebukadnezar op de troon gezet, maar hij, zijn knechten en het volk luisterden niet naar de woorden die de HEERE sprak door de profeet Jeremia (Jeremia 37:1-2).

Wat ging er vooraf aan Jeremia in de put?

Toch liet Zedekia Jeremia vragen om voor hen tot de HEERE te bidden. Het leger van Farao was uit Egypte opgetrokken, en de Chaldeeën (de Babyloniërs) waren voor een tijd van Jeruzalem weggetrokken (Jeremia 37:3-5). De HEERE antwoordde dat het leger van Egypte naar huis zou gaan, en de Chaldeeën zouden terugkomen, de stad innemen en met vuur verbranden. "Bedriegt uw zielen niet", zei de HEERE (Jeremia 37:9).

In die tijd wilde Jeremia naar het land van Benjamin gaan. In de poort greep de wachtmeester Jerija hem en zei dat hij naar de Chaldeeën wilde overlopen. Jeremia antwoordde: "Het is vals, ik wil niet tot de Chaldeen vallen" (Jeremia 37:14). Toch sloegen de vorsten hem en sloten hem op in het huis van Jonathan, de schrijver. Na veel dagen liet Zedekia hem in het geheim halen en vroeg: "Is er ook een woord van den HEERE" (Jeremia 37:17)? Het antwoord was dat de koning in de hand van de koning van Babel gegeven zou worden. Op zijn smeking liet Zedekia hem overbrengen naar het voorhof der bewaring. Daar kreeg hij elke dag een bol brood, totdat het brood in de stad op was (Jeremia 37:21).

Hoe kwam Jeremia in de modderput?

Ook vanuit het voorhof gaf Jeremia het woord van de HEERE door: wie in de stad bleef, zou sterven door het zwaard, de honger of de pest, maar wie naar de Chaldeeën uitging, zou leven (Jeremia 38:2). Vier vorsten hoorden het. Zij zeiden tegen de koning dat Jeremia gedood moest worden, omdat hij de handen van de soldaten en van het hele volk slap maakte (Jeremia 38:4). Zedekia gaf toe: "Ziet, hij is in uw hand; want de koning zou geen ding tegen u vermogen" (Jeremia 38:5).

Zij namen Jeremia en wierpen hem in de kuil van Malchia, de zoon van Hammelech, in het voorhof der bewaring. Ze lieten hem zakken met zelen, dat zijn touwen. En dan staat er: "in den kuil nu was geen water, maar slijk; en Jeremia zonk in het slijk" (Jeremia 38:6).

Hoe redde Ebed-Melech Jeremia?

Ebed-Melech, een Moorman en kamerling in het paleis, hoorde het. Hij ging naar de koning, die in de poort van Benjamin zat, en zei: "Mijn heer koning! deze mannen hebben kwalijk gehandeld in alles, wat zij gedaan hebben aan den profeet Jeremia" (Jeremia 38:9). Er was geen brood meer in de stad, en Jeremia zou in de kuil van honger sterven. Nu gaf de koning een ander bevel. Ebed-Melech moest dertig mannen meenemen en de profeet ophalen, "eer dat hij sterft" (Jeremia 38:10).

Ebed-Melech haalde onder de schatkamer van het paleis oude, verscheurde en versleten lompen en liet die aan de zelen naar Jeremia zakken. Jeremia moest ze onder zijn oksels leggen, tussen zijn armen en de touwen. Zo trokken zij hem omhoog; daarna bleef hij in het voorhof der bewaring (Jeremia 38:11-13).

Wat zei Jeremia in het geheim tegen Zedekia?

Zedekia liet Jeremia opnieuw halen, bij de derde ingang van het huis van de HEERE. Pas toen Zedekia had gezworen dat hij hem niet zou doden, sprak Jeremia (Jeremia 38:14-16). Jeremia bracht het woord van de HEERE: als de koning uitging naar de vorsten van de koning van Babel, zou hij leven en zou de stad niet verbrand worden. Zedekia antwoordde dat hij bang was voor de Joden die al waren overgelopen (Jeremia 38:19). Jeremia drong aan: "wees toch gehoorzaam aan de stem des HEEREN, naar dewelke ik tot u spreek" (Jeremia 38:20).

Zedekia vroeg alleen het gesprek geheim te houden voor de vorsten. Jeremia bleef in het voorhof der bewaring "tot op den dag, dat Jeruzalem werd ingenomen" (Jeremia 38:28).

Het beleg van Jeruzalem begon in het negende jaar van Zedekia en duurde tot het elfde jaar, toen de stad werd doorgebroken (Jeremia 39:1-2). Volgens de gangbare berekening is dat ongeveer 588 tot 586 voor Christus; de Bijbel zelf geeft geen jaartal. In die maanden raakte het brood in de stad op.

De kuil was waarschijnlijk een uitgehouwen regenbak, waarin water werd opgevangen voor de droge tijd. De tekst zegt alleen dat er geen water in was, maar slijk. Hammelech betekent in het Hebreeuws de koning; daarom denken sommige uitleggers dat Malchia een zoon van de koning was.

Ebed-Melech betekent dienaar van de koning. Een Moorman kwam uit Kusj, het land ten zuiden van Egypte. Het woord kamerling kan een gesnedene aanduiden, maar ook een hoge beambte aan het hof. Veel lezers denken bij hem aan de Moorman uit Filippus en de kamerling (Handelingen 8:27). De Bijbel legt zelf geen verband tussen die twee.

In Jeremia 38 staat de HEERE in het midden, ook al spreekt Hij vooral door Zijn profeet. Zijn woord verandert niet onder druk. Tegen het volk en in twee geheime gesprekken met de koning zegt Jeremia hetzelfde: de stad en de koning komen in de hand van de koning van Babel (Jeremia 37:17, Jeremia 38:2-3 en Jeremia 38:17-18). Dat oordeel is geen willekeur. Het volk had niet geluisterd naar de woorden van de HEERE (Jeremia 37:2), en Zedekia "verootmoedigde zich niet voor het aangezicht van den profeet Jeremia, sprekende uit den mond des HEEREN" (2 Kronieken 36:12). Toch klinkt er ook in het oordeel een weg ten leven: wie uitging, zou leven (Jeremia 38:2).

De HEERE houdt Zijn belofte. Bij zijn roeping had Hij tegen Jeremia gezegd: "Vrees niet voor hun aangezicht, want Ik ben met u, om u te redden, spreekt de HEERE" (Jeremia 1:8). Die belofte hield Jeremia niet buiten de gevangenis en niet buiten de kuil. Wel kwam hij eruit, en overleefde hij de val van de stad (Jeremia 39:11-14). Zijn knecht Jeremia bewaarde God niet voor het lijden, maar Hij liet hem er niet in vergaan.

De redder is een vreemdeling, terwijl vorsten van Juda de profeet wilden doden. God zegt Zelf wat Hij in Ebed-Melech zag: hij zou gered worden, "omdat gij op Mij vertrouwd hebt" (Jeremia 39:18). Veel uitleggers zien zijn pleidooi bij de koning als een vrucht van dat vertrouwen. Daartegenover staat Zedekia, die zei: "Ik ben bevreesd voor de Joden" (Jeremia 38:19).

Jeremia staat in de lange rij van profeten die door hun eigen stad werden verworpen. De Heere Jezus klaagde over Jeruzalem: "gij, die de profeten doodt, en stenigt, die tot u gezonden zijn" (Mattheüs 23:37). Die rij wijst vooruit naar Hem, de Zoon Die Zelf werd verworpen: "Hij is gekomen tot het Zijne, en de Zijnen hebben Hem niet aangenomen" (Johannes 1:11).

God laat Zijn woord niet afzwakken om het aangenamer te maken. Zedekia vroeg wel of er een woord van de HEERE was, maar deed er niets mee. Wij lezen Gods Woord niet alleen om te weten wat Hij zegt, maar om Hem te geloven en te gehoorzamen, ook als dat iets kost. De oproep van Jeremia geldt ook ons: "wees toch gehoorzaam aan de stem des HEEREN" (Jeremia 38:20).

De HEERE ziet wie op Hem vertrouwt, ook als het een onbekende vreemdeling aan het hof is. Ebed-Melech sprak, terwijl de koning Jeremia had overgegeven en de vorsten hem wilden doden. "De siddering des mensen legt een strik; maar die op den HEERE vertrouwt, zal in een hoog vertrek gesteld worden" (Spreuken 29:25). Wie bang is voor wat anderen zeggen of doen, mag die angst bij God brengen en leren op Hem te vertrouwen.

God gebruikt gewone middelen. Oude, versleten lompen uit een opslagruimte werden het middel waarmee Hij Zijn profeet uit het slijk haalde. Een kleine daad van barmhartigheid voor iemand die vastzit, is in Gods hand niet te gering. En wie zelf in het slijk zit, mag weten dat de HEERE ook daar Zijn knechten niet vergeet.