Ga naar hoofdinhoud
Oude Testament~587 v.Chr.

Ebed-melech in de Bijbel

Ebed-melech (עֶבֶד־מֶלֶךְ, Hebreeuws) - “Knecht van de koning”

Wie was Ebed-melech?

Ebed-melech was een Moorman en kamerling aan het hof van koning Zedekia. Toen de vorsten Jeremia in een modderkuil hadden geworpen, pleitte hij bij de koning en haalde de profeet met dertig mannen omhoog. God beloofde hem redding bij de val van Jeruzalem, omdat hij op Hem vertrouwde (Jeremia 39:18).

Ebed-melech komt alleen voor in het boek Jeremia, in Jeremia 38:7-13 en Jeremia 39:15-18. De Statenvertaling noemt hem "Ebed-melech, de Moorman, een der kamerlingen, die toen in des konings huis was" (Jeremia 38:7). Meer weten wij niet over zijn afkomst of zijn familie. Zijn geschiedenis valt in de zwaarste maanden van het beleg van Jeruzalem. De vorsten wilden Jeremia dood hebben, omdat zijn woorden de soldaten moedeloos zouden maken (Jeremia 38:4). Koning Zedekia gaf hem aan hen over, en zij lieten hem met touwen zakken in een kuil waarin geen water was, maar slijk. Ebed-melech ging toen naar de koning, die in de poort van Benjamin zat, en zei openlijk: "Mijn heer koning! deze mannen hebben kwalijk gehandeld in alles, wat zij gedaan hebben aan den profeet Jeremia" (Jeremia 38:9). De koning gaf hem mannen mee, en Jeremia werd uit de kuil gehaald. Het tweede deel van zijn verhaal is een woord van God aan hem persoonlijk. Terwijl Jeremia nog in het voorhof der bewaring zat, moest hij Ebed-melech zeggen dat hij gered zou worden als de stad viel (Jeremia 39:15-18). De reden die God noemt, is niet zijn moed, maar zijn vertrouwen. De geschiedenis van de kuil zelf wordt uitvoeriger verteld bij het verhaal van Jeremia in de put. Ebed-melech is niet te verwarren met de Moorman uit Handelingen 8, de kamerling van de koningin der Moren die door Filippus werd gedoopt. Die leefde zes eeuwen later.

Historische context

De gebeurtenissen spelen tijdens het laatste beleg van Jeruzalem door Nebukadnezar. Dat beleg begon in het negende jaar van Zedekia (Jeremia 39:1) en eindigde in zijn elfde jaar met de val van de stad, die meestal wordt gedateerd op 586 voor Christus. De redding van Jeremia valt dus rond 587, toen de nood in de stad al groot was. Ebed-melech zegt zelf dat Jeremia in de kuil zou sterven "vanwege den honger, dewijl geen brood meer in de stad is" (Jeremia 38:9). Eerder had Jeremia dagelijks een brood gekregen, "totdat al het brood van de stad op was" (Jeremia 37:21). Het woord Moorman is de vertaling van het Hebreeuwse woord voor iemand uit Kusj, het land ten zuiden van Egypte, ongeveer in het gebied van het huidige Soedan. Jeremia gebruikt het woord ook in zijn beeldspraak: "Zal ook een Moorman zijn huid veranderen?" (Jeremia 13:23). De Bijbel noemt Moren elders als krijgslieden (2 Kronieken 12:3; 2 Kronieken 14:9); dat een Moorman een plaats aan het hof van Juda had, is dus niet vreemd. De kanttekeningen noemen hem bij Jeremia 38:7 een vreemdeling, maar vromer dan Jeremia's eigen landslieden. Het woord kamerling kan een gesnedene aanduiden, maar ook in het algemeen een hoge beambte aan het hof. Of Ebed-melech een eunuch was, valt uit de tekst niet met zekerheid op te maken. Zijn naam betekent knecht van de koning; sommige uitleggers denken dat het eerder een titel was dan een geboortenaam, maar de tekst gebruikt het als naam. De koning zat in de poort van Benjamin, waarschijnlijk aan de noordkant, aan de weg naar het land van Benjamin, waar Jeremia eerder was opgepakt (Jeremia 37:12-13). Een stadspoort was in die tijd ook de plaats waar recht gesproken werd. De kuil waarin Jeremia zat, was de kuil van Malchia, de zoon van Hammelech, in het voorhof der bewaring (Jeremia 38:6). Waarschijnlijk was het een uitgehouwen regenbak, die tijdens het beleg geen water meer bevatte.

Karaktereigenschappen

+Positieve eigenschappen

  • Moedig: sprak de koning openlijk aan in de poort, terwijl de machtige vorsten de dood van Jeremia wilden (Jeremia 38:8-9)
  • Rechtvaardig: noemde het onrecht bij de naam en zei dat deze mannen kwalijk hadden gehandeld (Jeremia 38:9)
  • Zorgzaam: gaf Jeremia oude lappen om onder zijn oksels te leggen, zodat de touwen hem niet zouden verwonden (Jeremia 38:12)
  • Gelovig: vertrouwde op de HEERE, zoals God Zelf van hem getuigt (Jeremia 39:18)

Theologische betekenis

Het opvallendste aan Ebed-melech is wat God over hem zegt. Zijn daad wordt niet geprezen als moed of menslievendheid, maar als geloof: "Want Ik zal u zekerlijk bevrijden, en gij zult door het zwaard niet vallen; maar gij zult uw ziel tot een buit hebben, omdat gij op Mij vertrouwd hebt, spreekt de HEERE" (Jeremia 39:18). De Bijbel zegt niet wanneer en hoe dat vertrouwen ontstond. Wel wordt duidelijk dat zijn optreden voor de profeet de vrucht ervan was. De uitdrukking "zijn ziel tot een buit hebben" komt vaker voor bij Jeremia. Zij betekent dat iemand alleen het naakte leven redt, zoals een buit uit een strijd. Dezelfde belofte kregen wie zich aan de Chaldeeën overgaven (Jeremia 21:9; Jeremia 38:2) en Baruch, de schrijver van Jeremia (Jeremia 45:5). Ebed-melech kreeg geen belofte van rijkdom of aanzien, maar van leven, midden in het oordeel over de stad. Er is ook een scherpe tegenstelling. De vorsten van Juda, die Gods woord hadden moeten eren, wilden Jeremia doden. De koning gaf hem over met de woorden: "Ziet, hij is in uw hand" (Jeremia 38:5). Een vreemdeling uit Kusj kwam voor hem op. Veel uitleggers zien hierin een voorafschaduwing van wat later in het Nieuwe Testament breed zichtbaar wordt: mensen uit de volken die God vrezen, terwijl Zijn eigen volk de boodschap afwijst. De Psalmen spreken al van een tijd waarin "Morenland zal zich haasten zijn handen tot God uit te strekken" (Psalm 68:32). Tot slot laat Jeremia 39 zien dat God in een tijd van algemeen oordeel ook de enkeling ziet. Midden tussen de verwoesting van de stad en de wegvoering van het volk staat een persoonlijk woord voor één kamerling.

Naamsbetekenis

Oorspronkelijke naam

Ebed-melech (עֶבֶד־מֶלֶךְ, Hebreeuws)

Betekenis

Knecht van de koning

Sleutelmomenten

1

Hij hoort wat er met Jeremia gebeurd is

In het paleis hoort de kamerling Ebed-melech dat de vorsten Jeremia in de kuil hebben gedaan. De koning zit op dat moment in de poort van Benjamin.

Jeremia 38:7

2

Pleidooi bij de koning

Ebed-melech gaat het paleis uit en spreekt de koning aan. Hij zegt dat de mannen kwalijk hebben gehandeld en dat Jeremia in de kuil van honger zal sterven, omdat er geen brood meer in de stad is.

Jeremia 38:8-9

3

Opdracht van Zedekia

Dezelfde koning die Jeremia aan de vorsten had overgegeven, geeft Ebed-melech nu het bevel om met dertig mannen de profeet op te halen, eer dat hij sterft.

Jeremia 38:10

4

Oude lappen en zelen

Ebed-melech haalt onder de schatkamer van het paleis oude, versleten lompen en laat ze aan touwen naar Jeremia zakken. Jeremia legt ze onder zijn oksels, en zo wordt hij uit de kuil getrokken. Hij blijft daarna in het voorhof der bewaring.

Jeremia 38:11-13

5

Gods belofte aan Ebed-melech

Terwijl Jeremia nog gevangen zit, krijgt hij een woord voor Ebed-melech. God zal de stad ten kwade bezoeken, maar Ebed-melech zal niet vallen door het zwaard en niet overgegeven worden in de hand van de mannen voor wie hij vreest, omdat hij op de HEERE heeft vertrouwd.

Jeremia 39:15-18

Belangrijke bijbelteksten

De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Ebed-melech beter te begrijpen.

Jeremia 38:7

“Als nu Ebed-melech, de Moorman, een der kamerlingen, die toen in des konings huis was, hoorde, dat zij Jeremia in den kuil gedaan hadden (de koning nu zat in de poort van Benjamin);”

De enige beschrijving die de Bijbel van hem geeft: een Moorman en een kamerling in het paleis.

Jeremia 38:9

“Mijn heer koning! deze mannen hebben kwalijk gehandeld in alles, wat zij gedaan hebben aan den profeet Jeremia, dien zij in den kuil geworpen hebben; daar hij toch in zijn plaats zou gestorven zijn vanwege den honger, dewijl geen brood meer in de stad is.”

Ebed-melech spreekt de koning openlijk aan en noemt het onrecht van de vorsten bij de naam.

Jeremia 38:11

“Alzo nam Ebed-melech de mannen onder zijn hand, en ging in des konings huis tot onder de schatkamer, en nam van daar enige oude verscheurde en oude versleten lompen; en hij liet ze met zelen af tot Jeremia in den kuil.”

Hij voert de opdracht zorgvuldig uit en denkt aan de man in de kuil.

Jeremia 38:12

“En Ebed-melech, de Moorman, zeide tot Jeremia: Leg nu deze oude verscheurde en versleten lompen onder de oksels uwer armen, van onder aan de zelen. En Jeremia deed alzo.”

Volgens de kanttekeningen deed hij dit opdat Jeremia zich aan de touwen niet zou kwetsen; zij merken op dat de Schrift dit werk ter ere van Ebed-melech zo omstandig beschrijft.

Jeremia 39:17

“Maar Ik zal u te dien dage redden, spreekt de HEERE; en gij zult niet overgegeven worden in de hand der mannen, voor welker aangezicht gij vreest.”

God kent de angst van Ebed-melech en belooft hem bescherming op de dag dat de stad valt.

Jeremia 39:18

“Want Ik zal u zekerlijk bevrijden, en gij zult door het zwaard niet vallen; maar gij zult uw ziel tot een buit hebben, omdat gij op Mij vertrouwd hebt, spreekt de HEERE.”

De reden van zijn redding: niet zijn daad als zodanig, maar zijn vertrouwen op de HEERE.

Tijdperiode

~587 v.Chr.

Ebed-melech leefde in de tijd van het Oude Testament.

Gerelateerde personen

Jeremia

De HEERE verheft / De HEERE heeft aangesteld

Zedekia

Gerechtigheid van de HEERE

De Ethiopische kamerling

Ethiopische hofbeambte (geen eigennaam)

Baruch

Gezegend

Lessen voor vandaag

Ebed-melech laat zien dat God let op het vertrouwen achter een daad. Hij zei niet: omdat u Jeremia gered hebt, maar: "omdat gij op Mij vertrouwd hebt" (Jeremia 39:18). Wie op God vertrouwt, durft soms iets wat anderen laten liggen. "De siddering des mensen legt een strik; maar die op den HEERE vertrouwt, zal in een hoog vertrek gesteld worden" (Spreuken 29:25). Zijn verhaal leert ook dat opkomen voor een ander niet groots hoeft te zijn. Ebed-melech had niet de macht van de vorsten; hij was een buitenlandse hofdienaar. Hij ging naar de koning, zei wat er mis was en haalde oude lappen uit een opslagplaats. Juist die zorg voor de kleine dingen maakt zijn geschiedenis zo menselijk. Verder mogen wij weten dat God de enkeling niet uit het oog verliest. Midden in de val van een hele stad sprak Hij een persoonlijk woord tot één man, die zelf bang was (Jeremia 39:17). Ook wie zich klein of vreemd voelt in de gemeente of in de samenleving, is bij God bekend. Tot slot herinnert Ebed-melech ons eraan dat dienaars van Gods woord soms hulp nodig hebben van gewone gelovigen. De Heere Jezus zegt dat wie een profeet ontvangt in de naam van een profeet, het loon van een profeet zal ontvangen, en dat zelfs een beker koud water niet onbeloond blijft (Mattheüs 10:41-42).

Bijbelse plaatsen

jeruzalem

Bekijk deze bijbelse plaats

Veelgestelde vragen over Ebed-melech

Wie was Ebed-melech in de Bijbel?
Ebed-melech was een Moorman en een kamerling aan het hof van koning Zedekia in Jeruzalem (Jeremia 38:7). Tijdens het laatste beleg van de stad hadden de vorsten de profeet Jeremia in een kuil vol slijk laten zakken. Ebed-melech ging naar de koning, zei dat zij kwalijk hadden gehandeld en haalde Jeremia met dertig mannen en oude lappen uit de kuil. Daarna beloofde God hem dat hij bij de val van de stad gered zou worden, omdat hij op de HEERE vertrouwde (Jeremia 39:15-18).
Wat betekent de naam Ebed-melech?
Ebed-melech betekent knecht van de koning, of dienaar van de koning; de naam bestaat uit twee gewone Hebreeuwse woorden. Omdat hij een dienaar aan het hof was, denken sommige uitleggers dat het eerder een titel of een hofnaam was dan zijn geboortenaam. De Bijbel gebruikt het als zijn naam en legt er verder geen betekenis in.
Waar staat Ebed-melech in de Bijbel?
Ebed-melech komt alleen voor in het boek Jeremia. In Jeremia 38:7-13 staat hoe hij de profeet Jeremia uit de kuil liet halen. In Jeremia 39:15-18 staat het woord dat God hem door Jeremia liet brengen: hij zou bij de val van Jeruzalem gered worden. Daarbuiten wordt hij in de Bijbel niet genoemd. In de Statenvertaling wordt zijn naam geschreven als Ebed-melech, met een koppelteken.
Waarom heet Ebed-melech een Moorman?
Ebed-melech heet een Moorman omdat hij uit Kusj kwam (Jeremia 38:7). In de Statenvertaling is een Moorman iemand uit Kusj, het land ten zuiden van Egypte, ongeveer het gebied van het huidige Soedan. Het Hebreeuwse woord duidt een man uit dat land aan. Jeremia gebruikt het ook in een bekende vraag: "Zal ook een Moorman zijn huid veranderen?" (Jeremia 13:23). Ebed-melech was dus een buitenlander aan het hof van Juda, die toch een vaste plaats in het paleis had en de koning kon aanspreken.
Was Ebed-melech een eunuch?
Dat is niet zeker. De Statenvertaling noemt hem "een der kamerlingen" (Jeremia 38:7). Het Hebreeuwse woord daarachter kan een gesnedene aanduiden, maar werd ook gebruikt voor hoge beambten aan een hof, zonder die betekenis. Uit de tekst valt niet op te maken welke betekenis hier geldt. Wel is duidelijk dat hij een vaste plaats in het paleis had en direct toegang kreeg tot de koning.
Waarom kwam Ebed-melech op voor Jeremia?
De tekst noemt twee dingen. Ebed-melech vond dat de vorsten onrecht hadden gedaan: "deze mannen hebben kwalijk gehandeld in alles, wat zij gedaan hebben aan den profeet Jeremia" (Jeremia 38:9). En hij zag dat Jeremia in de kuil van honger zou sterven, omdat er geen brood meer in de stad was. God noemt daarna de diepere reden: hij had op de HEERE vertrouwd (Jeremia 39:18). Zijn moed kwam voort uit geloof.
Wat beloofde God aan Ebed-melech?
God liet hem door Jeremia zeggen dat Hij de stad ten kwade zou bezoeken, maar dat Ebed-melech die dag gered zou worden. Hij zou niet overgegeven worden in de hand van de mannen voor wie hij vreesde en niet door het zwaard vallen: "gij zult uw ziel tot een buit hebben, omdat gij op Mij vertrouwd hebt" (Jeremia 39:18). Dat betekent dat hij het leven zou behouden. Wie de mannen waren voor wie hij bang was, de vorsten van Juda of de Chaldeeën, zegt de tekst niet.
Is Ebed-melech dezelfde als de Ethiopische kamerling?
Nee. Ebed-melech leefde aan het hof van koning Zedekia in Jeruzalem, tijdens het laatste beleg van de stad (Jeremia 38:7). Hij haalde Jeremia uit de kuil en kreeg van God de belofte dat hij bij de val van Jeruzalem gered zou worden (Jeremia 39:15-18). Beiden heten in de Statenvertaling Moorman en kamerling, maar de Ethiopische kamerling uit Handelingen 8, die door Filippus gedoopt werd, leefde zes eeuwen later.
Wat gebeurde er later met Ebed-melech?
De Bijbel vertelt niet wat er na de val van Jeruzalem met hem gebeurde. Wel staat er de belofte dat God hem zou bevrijden en dat hij niet door het zwaard zou vallen (Jeremia 39:17-18). Omdat Gods woorden aan Jeremia in deze tijd allemaal uitkwamen, gaan uitleggers ervan uit dat ook deze belofte vervuld is.
Wat kunnen wij leren van Ebed-melech?
Ebed-melech leert ons dat vertrouwen op God zichtbaar wordt in daden. Hij kwam op voor de profeet toen de machtigen zwegen of meededen, en hij deed dat met zorg, tot de oude lappen aan toe (Jeremia 38:11-12). God noemde dat vertrouwen op Hem (Jeremia 39:18). Ook leren wij dat God de enkeling ziet, ook een vreemdeling aan de rand van het verhaal, en dat Hij wie op Hem vertrouwt niet vergeet, juist in tijden van oordeel.

Stel een vraag over Ebed-melech

Wilt u meer weten over Ebed-melech? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.

Stel een vraag over Ebed-melech

Bijbelverhalen rond Ebed-melech

Jeremia in de put

Het bijbelverhaal waarin Ebed-melech een rol speelt.

Verdiep u verder

Bijbelse tijdlijn

Bekijk Ebed-melech in de context van de bijbelse geschiedenis.

Bijbelse onderwerpen

Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Ebed-melech.

Lees de Bijbel

Lees het verhaal van Ebed-melech in de Bijbel.

Bijbeluitleg

Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Ebed-melech.

AI BijbelAssistent

Stel uw vragen over Ebed-melech aan onze AI-assistent.

Woordstudie

Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.

Heidelbergse Catechismus

Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.