Paulus op de Areopagus

Handelingen 17 vertelt hoe Paulus op zijn tweede reis door Macedonië en Griekenland trok. Na de gevangenis in Filippi verkondigde hij het Woord in Thessalonica en in Berea, maar in beide steden kwam er verzet. De broeders in Berea stuurden hem weg, en wie hem begeleidden, brachten hem tot Athene. Silas en Timotheüs bleven nog achter; zij moesten zo spoedig mogelijk naar hem toe komen (Handelingen 17:14-15). Wat er in Athene gebeurde, staat in Handelingen 17:16-34.

Wat zag Paulus in de stad Athene?

Terwijl Paulus op zijn helpers wachtte, zag hij hoe de stad eruitzag. Lukas schrijft dat "zijn geest in hem ontstoken" werd, "ziende, dat de stad zo zeer afgodisch was" (Handelingen 17:16). Overal stonden heiligdommen en altaren. Paulus zweeg er niet over. Hij sprak in de synagoge met de Joden en met hen die godsdienstig waren, heidenen die de God van Israël dienden, en op de markt sprak hij elke dag met wie hij maar tegenkwam (Handelingen 17:17).

Waarom brachten de wijsgeren Paulus naar de Areopagus?

Op de markt kwam Paulus in gesprek met Epicurische en Stoïsche wijsgeren, aanhangers van twee bekende Griekse scholen. Sommigen keken op hem neer: "Wat wil toch deze klapper zeggen"? (Handelingen 17:18). Anderen meenden dat hij vreemde goden verkondigde, omdat hij hun over Jezus en de opstanding vertelde. Zij namen hem mee naar de plaats die Areopagus heette, en vroegen wat die nieuwe leer was waarover hij sprak (Handelingen 17:19-20). Lukas voegt eraan toe dat de Atheners en de vreemdelingen in de stad hun tijd aan niets anders besteedden dan aan iets nieuws zeggen en horen (Handelingen 17:21).

Wat zei Paulus over de onbekende God op de Areopagus?

Paulus ging in het midden staan en sprak de mannen van Athene aan. Hij zei dat zij in alles zeer godsdienstig waren. Toen hij door de stad liep en hun heiligdommen bekeek, had hij zelfs een altaar gevonden met het opschrift "DEN ONBEKENDEN GOD". Daarop sloot hij aan: "Dezen dan, Dien gij niet kennende dient, verkondig ik ulieden" (Handelingen 17:23).

Daarna sprak hij over die God. Hij heeft de wereld gemaakt en alles wat daarin is, en Hij is de Heere van hemel en aarde. Hij woont niet in tempels die door mensenhanden gemaakt zijn. Hij heeft de dienst van mensen niet nodig, want Hij geeft Zelf aan allen het leven, de adem en alle dingen (Handelingen 17:24-25). Uit één bloed heeft Hij alle volken gemaakt en hun tijden en grenzen bepaald, opdat zij Hem zouden zoeken. En toch is Hij niet ver van ieder van ons: "Want in Hem leven wij, en bewegen ons, en zijn wij" (Handelingen 17:28). Paulus haalde zelfs hun eigen dichters aan, die gezegd hadden dat wij Zijn geslacht zijn. Daarom mag niemand denken dat God lijkt op goud, zilver of steen, door de kunst van mensen gesneden (Handelingen 17:29).

Waarom riep Paulus de Atheners op tot bekering?

Toen kwam Paulus bij de kern. God heeft de tijden van de onwetendheid overzien, maar Hij "verkondigt nu allen mensen alom, dat zij zich bekeren" (Handelingen 17:30). Hij heeft namelijk een dag vastgesteld waarop Hij de wereld rechtvaardig zal oordelen door een Man Die Hij daartoe heeft aangesteld. Van die Man heeft God aan allen de zekerheid gegeven: Hij heeft Hem uit de doden opgewekt (Handelingen 17:31). Paulus noemt Zijn Naam hier niet, maar zijn hoorders wisten al dat hij Jezus en de opstanding verkondigde.

Hoe reageerden de Atheners op Paulus?

Bij de woorden over de opstanding van de doden liep het gesprek vast. Sommigen spotten ermee. Anderen zeiden dat zij hem hierover nog eens wilden horen (Handelingen 17:32). Zo ging Paulus uit hun midden weg. Toch bleef het Woord niet zonder vrucht. Sommige mannen sloten zich bij hem aan en kwamen tot geloof. Onder hen was Dionysius, de Areopagiet, en een vrouw die Damaris heette, en nog anderen met hen (Handelingen 17:34). Daarna vertrok Paulus naar Korinthe (Handelingen 18:1).

Athene was in de tijd van Paulus politiek niet meer machtig, maar nog altijd een beroemde stad van wijsbegeerte, kunst en godsdienst. Paulus kwam er op zijn tweede reis, waarschijnlijk rond het jaar 50. Een tijd lang was hij er alleen. Aan de gemeente in Thessalonica schreef hij later dat hij bereid was geweest "te Athene alleen gelaten" te worden (1 Thessalonicenzen 3:1).

De Areopagus, de heuvel van Ares, lag ten noordwesten van de Akropolis. Naar die heuvel heette ook de oude raad van de stad, die onder meer over godsdienst oordeelde. Of Paulus voor die raad stond of alleen op de heuvel sprak, maken de woorden "de plaats, genaamd Areopagus" (Handelingen 17:19) niet uit; uitleggers lezen het verschillend. Dat Dionysius de Areopagiet heet, wijst er wel op dat een lid van die raad erbij was.

Altaren voor onbekende goden waren in Griekenland niet onbekend. De reisschrijver Pausanias vermeldt bij Athene altaren voor goden die Onbekend genoemd werden (Beschrijving van Griekenland I, 1, 4). Waarom het altaar dat Paulus zag er stond, zegt de tekst niet.

In deze geschiedenis staat God Zelf in het middelpunt: Wie Hij is en wat Hij doet. Paulus begint niet bij Israël en de profeten, want zijn hoorders kenden de Schrift niet. Hij begint bij de Schepper, zoals de Bijbel zelf begint: "In den beginne schiep God den hemel en de aarde" (Genesis 1:1; zie de schepping). Deze God is van niemand afhankelijk. Al bij de inwijding van de tempel zei Salomo dat "de hemel der hemelen" God niet kan bevatten (1 Koningen 8:27). Het is andersom: de mensen hangen voor leven en adem van Hem af.

Paulus erkent dat de schepping van God getuigt. Gods eeuwige kracht en Goddelijkheid worden "uit de schepselen verstaan en doorzien" (Romeinen 1:20). Toch stond er in Athene een altaar voor een onbekende God, want "de wereld God niet heeft gekend door de wijsheid" (1 Korinthe 1:21). Daarom maakt God Zich bekend door de prediking. Het altaar is voor Paulus een aanknopingspunt, geen goedkeuring: hij noemt die dienst onwetend en roept tot bekering.

Het hart van de rede is de opstanding. God zal de wereld oordelen door een Man, en Hij heeft daarvan de verzekering gegeven door Hem uit de doden op te wekken. Zo wijst de rede naar Christus: de Gekruisigde Die opgestaan is, is ook de Rechter. Juist dat was voor de Grieken onaanvaardbaar; Paulus schreef later dat de prediking van Christus voor hen "een dwaasheid" is (1 Korinthe 1:23).

Uitleggers verschillen over de vraag hoe deze rede zich verhoudt tot Korinthe, waar Paulus niets anders wilde weten "dan Jezus Christus, en Dien gekruisigd" (1 Korinthe 2:2). Sommigen zien daarin een les die hij in Athene leerde. Anderen wijzen erop dat Paulus ook hier bij de opgewekte Christus uitkwam en dat Lukas geen kritiek op de rede geeft, maar vertelt dat er mensen tot geloof kwamen.

God is niet ver weg. Hij geeft ons elke dag het leven en de adem; in Hem leven wij. Daarmee is Hij geen onbekende achter de horizon, maar de God aan Wie wij alles te danken hebben. Wie dat beseft, kan niet blijven leven alsof Hij er niet is. Het eeuwige leven is dat wij Hem kennen: "U kennen, den enigen waarachtigen God, en Jezus Christus, Dien Gij gezonden hebt" (Johannes 17:3).

God roept alle mensen overal tot bekering. Geen volk en geen cultuur valt buiten die roep, en niemand kan zich verschuilen achter onwetendheid nu het evangelie verkondigd wordt. De reden staat erbij: er komt een dag van het oordeel, en Christus is opgestaan. Dat maakt bekering dringend, maar ook mogelijk, want de Rechter is Dezelfde Die zondaars roept.

De Heere zendt Zijn Woord ook in een stad vol goden, en Hij brengt er mensen tot geloof. Daarom mag de gemeente spreken waar mensen veel geloven of niets geloven, zoals Paulus deed op de markt: luisterend naar wat mensen bezighoudt, maar altijd met de boodschap van de opgewekte Christus. Petrus schreef dat gelovigen altijd bereid moeten zijn tot verantwoording "van de hoop, die in u is, met zachtmoedigheid en vreze" (1 Petrus 3:15). De vrucht is niet aan ons. In Athene spotten sommigen, sommigen stelden het uit, en sommigen geloofden.