Nieuwe Testament~1e eeuw n.Chr.

Matteüs in de Bijbel

Matthaios (Grieks, van Hebreeuws Mattitjahu) - “Gave van de HEERE”

Wie was Matteüs?

Mattheüs, ook Levi genoemd, was een tollenaar in Kapernaüm die Jezus met twee woorden riep: Volg Mij (Mattheüs 9:9). Hij liet alles achter en werd een van de twaalf apostelen. De vroege kerk schreef het evangelie naar Mattheüs aan hem toe, het eerste boek van het Nieuwe Testament.

Mattheüs was een van de twaalf apostelen van Jezus. Op deze pagina schrijven wij zijn naam ook als Matteüs; in de Statenvertaling en in de titel van het eerste evangelie staat Mattheüs, en veel mensen zoeken hem als Mattheus of Matteus. Het gaat om dezelfde persoon. Voor zijn roeping was hij tollenaar. In het evangelie naar Mattheüs staat: "En Jezus, van daar voortgaande, zag een mens in het tolhuis zitten, genaamd Mattheus; en zeide tot hem: Volg Mij. En hij opstaande, volgde Hem" (Mattheüs 9:9). Markus en Lukas vertellen dezelfde roeping, maar noemen hem Levi: "Levi, den zoon van Alfeus" (Markus 2:14). Levi was dus zijn oorspronkelijke naam, of in elk geval de naam waaronder men hem als tollenaar kende; Mattheüs is de naam waaronder hij als apostel bekend werd. Het tolhuis stond in of bij Kapernaüm, aan het Meer van Galilea, waar Jezus in die tijd woonde. Tollenaars inden belasting voor de machthebbers en verdienden daarbij vaak aan wat zij meer vroegen. Zij werden daarom met zondaars op één lijn gesteld. Dat Jezus juist zo iemand riep, maakte indruk. Mattheüs richtte daarna een grote maaltijd aan in zijn huis, met veel tollenaars en zondaars aan tafel. Op de kritiek van de Farizeeën antwoordde Jezus: "want Ik ben niet gekomen om te roepen rechtvaardigen, maar zondaars tot bekering" (Mattheüs 9:13). Mattheüs staat in alle vier de lijsten van de apostelen. Alleen in zijn eigen evangelie heet hij "Mattheus, de tollenaar" (Mattheüs 10:3). Na de hemelvaart wordt hij nog genoemd onder de apostelen in de opperzaal (Handelingen 1:13). Daarna zwijgt de Bijbel over hem. Het evangelie dat zijn naam draagt, noemt zelf geen schrijver, maar de vroege kerk schreef het eenstemmig aan hem toe.

Niet te verwarren met Levi, de zoon van Jakob en stamvader van de Levieten; Mattheüs heet in Markus 2:14 ook Levi.

Historische context

Mattheüs leefde in Galilea in de eerste helft van de eerste eeuw. Galilea werd in die tijd geregeerd door Herodes Antipas, een vazalvorst van Rome. Tollen en heffingen op goederen werden verpacht: wie het recht kocht om ze te innen, mocht er zelf aan verdienen. Dat leidde tot misbruik. Johannes de Doper zei tegen tollenaars: "Eist niet meer, dan hetgeen u gezet is" (Lukas 3:13), en Zacheüs beloofde terug te geven wat hij door bedrog had ontvreemd (Lukas 19:8). Kapernaüm lag aan het Meer van Galilea en aan een belangrijke handelsroute. Een tolhuis daar inde waarschijnlijk heffingen op goederen die over de weg of het meer kwamen. Een tollenaar moest kunnen lezen, schrijven en rekenen, en had geregeld met Griekssprekende handelaren te maken. Vrome Joden meden de omgang met tollenaars. De evangeliën noemen hen telkens in één adem met zondaars (Mattheüs 9:10-11), en tegenstanders noemden Jezus spottend een Vriend van tollenaren en zondaren (Mattheüs 11:19). Daardoor viel het extra op dat een tollenaar een van de twaalf werd. Twee mannen in de apostelkring worden zoon van Alfeus genoemd: Levi (Markus 2:14) en Jakobus (Mattheüs 10:3). Of zij broers waren, zegt de Bijbel niet; Alfeus was geen zeldzame naam. Ook mag deze Levi niet verward worden met Levi, de derde zoon van Jakob, naar wie de stam Levi heet. Over het latere leven van Mattheüs vertellen alleen kerkelijke overleveringen. Die spreken van prediking onder de Joden en van zending naar Ethiopië of Perzië, maar ze zijn onderling niet eensgezind. De vroege kerk was het er wel over eens dat het eerste evangelie van hem is. Dat evangelie begint bij Abraham en David, en laat steeds zien hoe het Oude Testament in Jezus vervuld wordt.

Karaktereigenschappen

+Positieve eigenschappen

Gehoorzaam: hij stond op en volgde Jezus direct (Mattheüs 9:9)
Bereid alles los te laten (Lukas 5:28)
Gastvrij: hij bracht zijn oude kring met Jezus in contact (Lukas 5:29)
Nederig: in zijn eigen evangelie blijft hij Mattheus, de tollenaar (Mattheüs 10:3)

−Zwakke kanten

Zijn beroep stond bekend om afpersing, en de evangeliën rekenen tollenaars tot de zondaars (Mattheüs 9:10-11)

Theologische betekenis

De roeping van Mattheüs is een prediking op zichzelf. Jezus riep geen schriftgeleerde of priester, maar een tollenaar, iemand die zijn eigen volk tot last was en door vrome mensen werd gemeden. Jezus legt zelf uit waarom: Die gezond zijn hebben den medicijnmeester niet van node, maar die ziek zijn (Mattheüs 9:12). Hij haalt daarbij Hosea 6:6 aan: "Ik wil barmhartigheid, en niet offerande" (Mattheüs 9:13). In de gereformeerde traditie wordt deze roeping vaak genoemd als voorbeeld van de vrije genade van God. Mattheüs had niets dat hem geschikt maakte, en toch werd hij geroepen. Zijn antwoord was even kort als de roeping: hij stond op en volgde. Geloof is hier geen lange overweging, maar gehoorzaamheid aan het woord van Christus. Het evangelie dat zijn naam draagt, heeft een eigen accent. Het begint met "Het boek des geslachts van JEZUS CHRISTUS, den Zoon van David, den zoon van Abraham" (Mattheüs 1:1) en laat telkens zien dat in Jezus vervuld wordt wat de profeten gezegd hebben. Jezus is de beloofde Koning uit het huis van David. Het evangelie bevat ook de Bergrede en eindigt met de opdracht om alle volken tot discipelen te maken (Mattheüs 28:19). Wie in de vroege kerk dit evangelie aan Mattheüs toeschreef, zag daarin de hand van een Jood die de Schriften van zijn volk goed kende. Of Mattheüs de schrijver is, kan uit het boek zelf niet bewezen worden; het noemt geen naam. Papias, een kerkvader uit het begin van de tweede eeuw, schreef dat Mattheüs de woorden van de Heere in de Hebreeuwse taal had samengesteld. Wat hij daar precies mee bedoelde, is onder uitleggers omstreden.

Naamsbetekenis

Oorspronkelijke naam

Matthaios (Grieks, van Hebreeuws Mattitjahu)

Betekenis

Gave van de HEERE

Betekenis van de naam Mattheüs: grondwoord, uitspraak en wie de naam droegen

Sleutelmomenten

Geroepen bij het tolhuis

Jezus ziet Mattheüs in het tolhuis zitten en zegt: Volg Mij. Hij staat op en volgt Hem.

Mattheüs 9:9

Alles verlaten

Lukas voegt toe dat Levi alles verliet. Hij gaf daarmee zijn inkomen en zijn plaats als tollenaar op.

Lukas 5:27-28

Een maaltijd met tollenaars en zondaars

Mattheüs richt een grote maaltijd aan in zijn huis. Op de kritiek van de Farizeeën zegt Jezus dat Hij gekomen is om zondaars tot bekering te roepen.

Mattheüs 9:10-13

Een van de twaalf apostelen

Jezus geeft de twaalf macht over de onreine geesten en zendt hen uit. In de lijst staat Mattheus, de tollenaar.

Mattheüs 10:1-4

In de opperzaal na de hemelvaart

Mattheüs wordt genoemd onder de apostelen die in Jeruzalem eendrachtig bij elkaar blijven en bidden.

Handelingen 1:13-14

Belangrijke bijbelteksten

De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Matteüs beter te begrijpen.

Mattheüs 9:9

“En Jezus, van daar voortgaande, zag een mens in het tolhuis zitten, genaamd Mattheus; en zeide tot hem: Volg Mij. En hij opstaande, volgde Hem.”

De roeping van Mattheüs, in zijn eigen evangelie.

Markus 2:14

“En voorbijgaande zag Hij Levi, den zoon van Alfeus, zitten in het tolhuis, en zeide tot hem: Volg Mij. En hij opstaande, volgde Hem.”

Markus vertelt dezelfde roeping en noemt hem Levi, de zoon van Alfeus.

Lukas 5:28

“En hij, alles verlatende, stond op en volgde Hem.”

Lukas benadrukt dat Levi alles achterliet.

Mattheüs 9:13

“Doch gaat heen en leert, wat het zij: Ik wil barmhartigheid, en niet offerande; want Ik ben niet gekomen om te roepen rechtvaardigen, maar zondaars tot bekering.”

Het antwoord van Jezus op de kritiek op de maaltijd in het huis van Mattheüs.

Mattheüs 10:3

“Filippus en Bartholomeus; Thomas en Mattheus, de tollenaar; Jakobus, de zoon van Alfeus, en Lebbeus, toegenaamd Thaddeus;”

In de apostellijst van zijn eigen evangelie draagt hij de toevoeging de tollenaar.

Handelingen 1:13

“En als zij ingekomen waren, gingen zij op in de opperzaal, waar zij bleven, namelijk Petrus en Jakobus, en Johannes en Andreas, Filippus en Thomas, Bartholomeus en Mattheus, Jakobus, de zoon van Alfeus, en Simon Zelotes, en Judas, de broeder van Jakobus.”

De laatste vermelding van Mattheüs bij naam, na de hemelvaart van Jezus.

Tijdperiode

~1e eeuw n.Chr.

Matteüs leefde in de tijd van het Nieuwe Testament.

Gerelateerde personen

Jezus Christus

De HEERE redt / Gezalfde

Petrus

Rots / Steen

Zacheüs

Mogelijk rein, zuiver

Thomas

Tweeling

Jakobus, zoon van Alfeüs

Hielgrijper (naar Genesis 25:26)

Levi

Waarschijnlijk: verbonden, aangehecht

Simon de Zeloot

Simon: gehoord; Zeloot: ijveraar

De hoofdman van Kapernaüm

Hoofdman over honderd (titel, geen naam)

Lessen voor vandaag

Mattheüs laat zien dat niemand te ver weg is voor de roepstem van Christus. Wie denkt dat zijn verleden hem voor altijd buitensluit, mag horen dat Jezus juist bij het tolhuis bleef staan. De roeping vroeg geen voorafgaande verbetering, maar een opstaan en volgen. Hij laat ook zien dat navolging iets kost. Een tollenaar die zijn post opgaf, kon niet zomaar terug. Mattheüs liet zijn zekerheid los omdat hij een betere Meester had gevonden. Zijn maaltijd laat zien dat bekering niet betekent dat iemand zijn oude vrienden de rug toekeert. Hij nodigde hen juist uit om Jezus te ontmoeten. Ook nu kan een gewone maaltijd een plek zijn waar mensen iets van het evangelie horen. En ten slotte bleef hij zijn afkomst noemen: Mattheus, de tollenaar. Wie genade ontvangen heeft, hoeft zijn verleden niet te verbergen, omdat het juist laat zien hoe groot de genade is.

Bijbelse plaatsen

kapernaum

Bekijk deze bijbelse plaats

meer-van-galilea

Bekijk deze bijbelse plaats

galilea

Bekijk deze bijbelse plaats

Veelgestelde vragen over Matteüs

Wie was Mattheüs in de Bijbel?

Mattheüs was een tollenaar uit Kapernaüm die een van de twaalf apostelen van Jezus werd. Jezus zag hem in het tolhuis zitten en zei: Volg Mij. Hij stond op en volgde Hem (Mattheüs 9:9). Daarna gaf hij een maaltijd voor tollenaars en zondaars. De vroege kerk schreef het eerste evangelie aan hem toe. Markus en Lukas noemen hem Levi.

Wat was de oorspronkelijke naam van de apostel Mattheüs?

Markus en Lukas noemen de tollenaar die Jezus riep Levi: "Levi, den zoon van Alfeus" (Markus 2:14), en "een tollenaar, met name Levi" (Lukas 5:27). Het evangelie naar Mattheüs noemt hem bij dezelfde gebeurtenis Mattheus. Daarom wordt aangenomen dat Levi zijn oorspronkelijke naam was en dat hij als apostel Mattheüs heette, zoals Simon ook Petrus werd genoemd. De Bijbel vertelt niet wanneer hij die naam kreeg.

Schrijf je Mattheüs, Matteüs of Mattheus?

Alle drie de vormen komen voor en bedoelen dezelfde apostel. De Statenvertaling en de gangbare naam van het bijbelboek gebruiken Mattheüs, met th en een trema op de u; in de bijbeltekst van de SV staat Mattheus. Nieuwere vertalingen schrijven Matteüs, zonder h. Zonder trema of h zoeken veel mensen hem als Mattheus of Matteus.

Wat betekent de naam Mattheüs?

Mattheüs komt van de Hebreeuwse naam Mattitjahu en betekent gave van de HEERE. De naam paste bij een man die door genade werd geroepen. Zijn andere naam, Levi, is dezelfde naam als die van de derde zoon van Jakob. Of de naam Mattheüs hem door Jezus werd gegeven, zegt de Bijbel niet.

Wat deed een tollenaar zoals Mattheüs?

Een tollenaar inde tol en heffingen op goederen en reizigers. Dat recht werd verpacht, en wie het had, mocht zelf verdienen aan wat hij meer vroeg. Johannes de Doper zei tegen tollenaars dat zij niet meer moesten eisen dan hun gezet was (Lukas 3:13). Omdat zij met de machthebbers samenwerkten en vaak te veel vroegen, werden zij door vrome Joden gemeden en met zondaars gelijkgesteld.

Is Levi de tollenaar dezelfde als Levi de zoon van Jakob?

Nee. Levi de tollenaar leefde in de tijd van Jezus en werd de apostel Mattheüs. Levi de zoon van Jakob en Lea leefde vele eeuwen eerder; naar hem is de stam Levi genoemd, waaruit de priesters en Levieten kwamen. De tollenaar droeg dezelfde naam, wat in Israël vaker gebeurde.

Heeft Mattheüs het evangelie naar Mattheüs geschreven?

Het evangelie zelf noemt geen schrijver, maar de vroege kerk schreef het eenstemmig aan de apostel Mattheüs toe. Al in de tweede eeuw schreef Papias dat Mattheüs de woorden van de Heere in de Hebreeuwse taal had samengesteld. Het boek past bij een Joodse schrijver die voor Joodse lezers schreef: het begint bij Abraham en David en laat vaak zien hoe de profeten vervuld zijn.

Waarom at Jezus bij Mattheüs met tollenaars en zondaars?

Na zijn roeping gaf Mattheüs een grote maaltijd in zijn huis, waar veel tollenaars en zondaars met Jezus aanzaten. De Farizeeën vroegen waarom Jezus met hen at. Jezus antwoordde dat niet de gezonden een geneesheer nodig hebben, maar de zieken, en: "Ik ben niet gekomen om te roepen rechtvaardigen, maar zondaars tot bekering" (Mattheüs 9:13).

Hoe is de apostel Mattheüs gestorven?

Dat vertelt de Bijbel niet. De laatste vermelding van Mattheüs is in de opperzaal na de hemelvaart (Handelingen 1:13). Latere kerkelijke overleveringen noemen prediking in Judea, Ethiopië of Perzië en soms een marteldood, maar zij spreken elkaar tegen en zijn niet te controleren.

Wat kunnen wij leren van Mattheüs?

Mattheüs leert ons dat de genade van Christus ook mensen roept die door anderen zijn afgeschreven. Hij laat zien dat navolging betekent opstaan en loslaten wat ons vasthoudt. En zijn maaltijd laat zien dat wie Jezus heeft leren kennen, anderen met Hem in contact wil brengen.

Stel een vraag over Matteüs

Wilt u meer weten over Matteüs? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.

Stel een vraag over Matteüs