Hanna bidt om een zoon

De geschiedenis van Hanna staat aan het begin van 1 Samuël, in de laatste jaren van de richters. Israël had nog geen koning, en het heiligdom van de HEERE stond in Silo. Daar zou God de profeet laten opgroeien die later de eerste koningen zalfde.

Waarom was Hanna zo verdrietig?

Elkana, een man uit Ramathaïm-Zofim in het gebergte van Efraïm, had twee vrouwen: Hanna en Peninna. Peninna had zonen en dochters, maar Hanna had geen kinderen. De tekst zegt het twee keer: de HEERE had haar baarmoeder toegesloten (1 Samuël 1:5-6). Elk jaar trok Elkana met zijn gezin naar Silo om te aanbidden en te offeren aan de "HEERE der heirscharen" (1 Samuël 1:3). Bij de offermaaltijd gaf Elkana aan Hanna een aanzienlijk deel, want hij had haar lief. Maar Peninna, haar tegenpartijdige, tergde haar jaar op jaar, tot Hanna weende en niet meer at (1 Samuël 1:6-7). Elkana vroeg: "Ben ik u niet beter dan tien zonen" (1 Samuël 1:8)?

Wat beloofde Hanna aan de HEERE in Silo?

Na de maaltijd stond Hanna op. De priester Eli zat op een stoel bij een post van de tempel van de HEERE. Hanna was bitter bedroefd, bad tot de HEERE en weende zeer. Zij deed een gelofte: als de HEERE haar ellende zou aanzien en haar een zoon zou geven, dan zou zij hem "den HEERE geven al de dagen zijns levens, en er zal geen scheermes op zijn hoofd komen" (1 Samuël 1:11).

Zij bleef lang bidden, in haar hart. Alleen haar lippen bewogen; haar stem werd niet gehoord. Daarom hield Eli haar voor dronken en sprak haar bestraffend aan. Hanna antwoordde dat zij geen wijn of sterke drank had gedronken: "maar ik heb mijn ziel uitgegoten voor het aangezicht des HEEREN" (1 Samuël 1:15). Toen zei Eli: "Ga heen in vrede, en de God Israëls zal uw bede geven, die gij van Hem gebeden hebt" (1 Samuël 1:17). Hanna ging weg en at weer, en haar gezicht stond niet meer zo bedroefd.

Hoe kreeg Hanna haar zoon Samuël?

De volgende morgen aanbaden zij voor het aangezicht van de HEERE en keerden terug naar huis in Rama. Dan volgt de kern: "de HEERE gedacht aan haar" (1 Samuël 1:19). Na verloop van tijd werd Hanna zwanger en kreeg zij een zoon. Zij noemde hem Samuël, want zij zei: "ik heb hem van de HEERE gebeden" (1 Samuël 1:20).

Waarom bracht Hanna Samuël naar Eli?

Toen Elkana weer naar Silo ging voor het jaarlijkse offer, bleef Hanna thuis. Zij wilde hem eerst spenen en daarna brengen, om voorgoed voor het aangezicht van de HEERE te blijven. Elkana stemde in: "de HEERE bevestige naar Zijn woord" (1 Samuël 1:23). Toen het kind gespeend was, bracht Hanna hem naar het huis van de HEERE in Silo, met drie varren, een efa meel en een fles wijn. Het jongetje was nog zeer jong. Na het offer brachten zij hem bij Eli, en Hanna zei: "Ik bad om deze jongeling, en de HEERE heeft mij mijn bede gegeven, die ik van Hem gebeden heb" (1 Samuël 1:27). Daarom gaf zij hem aan de HEERE over, al de dagen van zijn leven.

Waarvoor dankte Hanna de HEERE?

Dan volgt de lofzang van Hanna (1 Samuël 2:1-10). Zij begint: "Mijn hart springt van vreugde op in den HEERE" (1 Samuël 2:1). Zij roemt niet in haar kind, maar in God: niemand is heilig zoals de HEERE, en er is geen rotssteen zoals onze God. Hij doodt en maakt levend, Hij maakt arm en maakt rijk, Hij vernedert en verhoogt. De onvruchtbare krijgt kinderen, en wie vele kinderen had, wordt krachteloos. Het lied eindigt bij een koning die er nog niet was: de HEERE "zal Zijn Koning sterkte geven, en den hoorn Zijns Gezalfden verhogen" (1 Samuël 2:10). Daarna ging Elkana terug naar Rama, maar de jongen diende de HEERE in Silo, voor het aangezicht van de priester Eli (1 Samuël 2:11). Zie verder de uitleg bij 1 Samuël 1 en bij 1 Samuël 2. Hoe de HEERE de jongen later riep, staat in de roeping van Samuël.

Silo lag in het bergland van Efraïm, ten noorden van Bethel (Richteren 21:19). Daar had Israël na de intocht in Kanaän de tent der samenkomst opgericht (Jozua 18:1). In 1 Samuël 1 heet het heiligdom "het huis des HEEREN" en "den tempel des HEEREN", met een post waarbij Eli zat (1 Samuël 1:9). Het was dus niet de tempel van Salomo in Jeruzalem, die pas veel later gebouwd werd. In deze geschiedenis noemt de Bijbel God voor het eerst de HEERE der heirscharen (1 Samuël 1:3).

Dat Elkana twee vrouwen had, vertelt de Bijbel zonder het goed te keuren. Net als bij Abraham en bij Jakob brengt het jaloezie en verdriet in het gezin. Gods bedoeling bij de schepping was één man en één vrouw (Genesis 2:24).

De gelofte dat er geen scheermes op het hoofd van het kind zou komen, doet denken aan de nazireeër, die zich voor een tijd aan de HEERE afzonderde (Numeri 6:5). Bij Samuël gold het voor zijn hele leven, zoals bij Simson (Richteren 13:5). Spenen gebeurde in die tijd waarschijnlijk pas na enkele jaren; de tekst noemt geen leeftijd. Een efa is een inhoudsmaat voor meel of graan.

De hoofdpersoon van 1 Samuël 1 is niet Hanna, maar de HEERE. Hij had haar baarmoeder toegesloten, Hij gedacht aan haar, en Hij gaf haar de zoon om wie zij bad. De tekst zet die woorden niet naast elkaar om een raadsel op te lossen, maar om te laten zien dat alles in Gods hand is: het gemis en ook de gave. Hanna zegt het zelf in haar lied: "De HEERE maakt arm en maakt rijk; Hij vernedert, ook verhoogt Hij" (1 Samuël 2:7).

Daarom is dit meer dan de geschiedenis van een vrome moeder. Israël was in de dagen van de richters diep gezonken; zelfs de zonen van de priester kenden de HEERE niet (1 Samuël 2:12). In die tijd begint God iets nieuws, en Hij begint bij een vrouw die zelf niets aan haar gemis kon doen. Zo deed Hij het vaker: bij Sara, bij Rebekka, bij Rachel, bij de moeder van Simson en later bij Elisabeth. De Psalm zegt het in één zin: de HEERE is het "Die de onvruchtbare doet wonen met een huisgezin, een blijde moeder van kinderen" (Psalm 113:9).

Het gebed van Hanna wordt soms gelezen als een ruil, alsof zij een kind kocht met een belofte. De tekst wijst een andere kant op. Zij legt haar ellende voor Gods aangezicht, zij vraagt of Hij aan haar wil gedenken, en zij geeft terug wat zij ontvangt. Ook de naam Samuël verbindt de tekst met het bidden en het antwoord van God.

Het lied van Hanna kijkt verder dan haar eigen huis. Het eindigt met Gods Koning en Zijn Gezalfde, terwijl Israël nog geen koning had. Door Samuël zou de HEERE later Saul en David zalven. Zo wijst het lied vooruit naar de Gezalfde bij uitstek, Christus. Eeuwen later zong Maria in dezelfde toon: "Hij heeft machtigen van de tronen afgetrokken, en nederigen heeft Hij verhoogd" (Lukas 1:52).

Verdriet mag naar God toe. Hanna bleef niet weg van het huis van de HEERE, ook al werd zij daar elk jaar getergd. Zij goot haar ziel uit voor Zijn aangezicht. De Psalm nodigt daar iedereen toe uit: "Stort ulieder hart uit voor Zijn aangezicht; God is ons een Toevlucht" (Psalm 62:9). Wie stil bidt, in het hart, met alleen bewegende lippen, wordt door God gehoord, ook als mensen het verkeerd begrijpen.

God geeft niet altijd wat wij vragen, en deze geschiedenis is geen belofte dat elk gebed om een kind zo verhoord wordt. Er zijn ouders die tevergeefs wachten. De troost van 1 Samuël 1 ligt dieper: de HEERE ziet de ellende van wie tot Hem roepen, en Hij is het Die vernedert en verhoogt. Bij Hem is ook het gemis niet vergeten.

Wat God geeft, mogen wij aan Hem teruggeven. Hanna zei van haar zoon: "hij is van den HEERE gebeden" (1 Samuël 1:28). Kinderen zijn geen bezit van hun ouders: "Ziet, de kinderen zijn een erfdeel des HEEREN" (Psalm 127:3). En wie zoveel ontvangen heeft als Hanna, eindigt niet bij de gave, maar bij de Gever: "Er is niemand heilig, gelijk de HEERE" (1 Samuël 2:2).