Wie zegt dat iets de wet van Meden en Perzen is, bedoelt een regel waar niet aan te tornen valt. De uitdrukking komt uit twee bijbelboeken met geschiedenissen aan het hof van de koningen van Medië en Perzië: Daniël 6 en het boek Esther. In beide boeken legt zo'n onherroepelijke wet onrecht vast, en in beide boeken laat God zien dat Zijn hand verder reikt dan het besluit van een koning. Juist die onherroepelijkheid maakt de geschiedenis van Daniël en Esther zo spannend.
Waar komt de wet van Meden en Perzen vandaan?
De bekendste plaats is Daniël 6. Daniël was een van de hoogste bestuurders van koning Darius. Zijn collega's waren jaloers, maar ze konden niets tegen hem vinden, omdat hij trouw was en er geen misdaad in hem gevonden werd (Daniël 6:5). Daarom bedachten ze een list. Ze vroegen de koning een gebod te tekenen dat niemand dertig dagen lang iets mocht vragen van enige god of mens, behalve van de koning. Het moest een schrift zijn 'dat niet veranderd worde, naar de wet der Meden en der Perzen, die niet mag wederroepen worden' (Daniël 6:9).
Daniël bleef drie keer per dag bidden bij zijn open vensters, zoals hij altijd gedaan had (Daniël 6:11). Toen de koning begreep wat er gebeurd was, wilde hij Daniël redden en deed hij daar tot zonsondergang moeite voor. Maar de mannen hielden hem zijn eigen wet voor: 'Weet, o koning! dat der Meden en der Perzen wet is, dat geen gebod noch ordonnantie, die de koning verordend heeft, mag veranderd worden' (Daniël 6:16). Daniël werd in de leeuwenkuil geworpen. Het verhaal zelf leest u bij Daniël in de leeuwenkuil; de uitleg van Daniël 6 gaat vers voor vers door het hoofdstuk.
Wat staat er in Esther over de wetten der Perzen en Meden?
In het boek Esther komt dezelfde gedachte twee keer terug. Als koningin Vasthi weigert te verschijnen, raden de wijzen van koning Ahasveros een besluit aan 'hetwelk geschreven worde in de wetten der Perzen en Meden, en dat men het niet overtrede' (Esther 1:19). Let op de volgorde: hier staan de Perzen eerst, in Daniël de Meden.
Later laat Haman in naam van de koning een bevel uitgaan om alle Joden op één dag te doden (Esther 3:12-13). Als Esther de koning om genade smeekt, kan hij dat bevel niet intrekken. Hij zegt: 'het schrift, dat in des konings naam geschreven, en met des konings ring verzegeld is, is niet te wederroepen' (Esther 8:8). Daarom laat hij een tweede brief schrijven, die de Joden toestaat zich te verdedigen (Esther 8:11). Het eerste besluit bleef staan, maar werd door een tweede onschadelijk gemaakt. Hoe het afliep, leest u in het verhaal Esther redt haar volk.
Wat betekende een onherroepelijke wet?
Uit de Bijbel blijkt dit: een besluit dat in naam van de koning was geschreven en met zijn ring verzegeld, kon niet meer worden teruggedraaid, zelfs niet door de koning zelf. Daarin zat de tragiek. Darius was koning over een groot rijk en kon toch zijn eigen woord niet breken. De kanttekeningen bij de Statenvertaling merken op dat er in het Chaldeeuws letterlijk staat: die niet passeert, of voorbijgaat; dat is: die niet veranderd wordt. Ze vergelijken die manier van spreken met het woord van Jezus: 'De hemel en de aarde zullen voorbijgaan, maar Mijn woorden zullen geenszins voorbijgaan' (Mattheüs 24:35).
Hoe het Perzische recht verder in elkaar zat, vertelt de Bijbel niet. Wat de boeken Daniël en Esther laten zien, is genoeg: een menselijke wet kan heel vast zijn en tegelijk heel onrechtvaardig. De wet die Daniël trof, was bedacht om een trouw man uit de weg te ruimen. De wet die de Joden trof, kwam voort uit de haat van Haman. De profeet Jesaja had al gezegd: 'Wee dengenen, die ongerechte inzettingen inzetten' (Jesaja 10:1).
Wat betekent de wet van Meden en Perzen in het Nederlands?
In de spreektaal is iets de wet van Meden en Perzen als het vastligt en niet meer ter discussie staat: een traditie in de familie, een vaste gewoonte op het werk, een regel die niemand durft te veranderen. Vaak klinkt er wat spot in mee, over regels die star worden toegepast.
De Bijbel wijst in een andere richting. Het punt van Daniël 6 is niet dat regels onwrikbaar moeten zijn. Het punt is dat God boven de wetten van mensen staat. De koning kon zijn wet niet herroepen, maar God sloot de muil van de leeuwen. Daniël zei de volgende morgen: 'Mijn God heeft Zijn engel gezonden, en Hij heeft den muil der leeuwen toegesloten' (Daniël 6:23). Daarna liet Darius aan alle volken schrijven dat de God van Daniël de levende God is.
Wat werkelijk onveranderlijk is, is God Zelf. Hij zegt door Maleachi: 'Want Ik, de HEERE, word niet veranderd; daarom zijt gij, o kinderen Jakobs! niet verteerd' (Maleachi 3:6). Dat is geen starheid, maar trouw: Zijn beloften staan vast, ook als mensen wetten maken tegen Zijn volk.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
Daniël was een trouw dienaar van de koning en weigerde toch het gebod te gehoorzamen. Dat spanningsveld beschrijven ook de belijdenissen. In Zondag 39 van de Heidelbergse Catechismus leert de kerk eer en gehoorzaamheid aan allen die over ons gesteld zijn, 'aangezien het Gode belieft ons door hun hand te regeren' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 39, vraag 104).
Artikel 36 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt dat God de overheid heeft ingesteld, en dat iedereen haar onderdanig moet zijn en gehoorzamen in alle dingen die niet tegen Gods Woord ingaan. Daar ligt de grens die Daniël bewaarde. Hij bleef de koning eren, ook vanuit de leeuwenkuil, maar hij liet zich het gebed tot zijn God niet verbieden. De apostelen zeiden later hetzelfde: men moet God meer gehoorzaam zijn dan de mensen (Handelingen 5:29).
'want Hij is de levende God, en bestendig in eeuwigheden, en Zijn koninkrijk is niet verderfelijk' (Daniël 6:27)