Wie een kind laat dopen, krijgt vaak de vraag: wie worden de peetouders? In katholieke families is dat een vanzelfsprekend gebruik, in protestantse kerken veel minder. Sommigen hebben van doopgetuigen gehoord, anderen kennen het woord alleen uit oude doopboeken. Op deze pagina leest u wat een doopgetuige of peetouder is, wat de Bijbel over de verantwoordelijkheid voor gedoopte kinderen zegt, hoe het reformatorische doopformulier hierover spreekt en waar christenen verschillen.
Wat is een doopgetuige?
Een doopgetuige is iemand die bij de doop van een kind aanwezig is als getuige en die belooft mee te helpen het kind in het christelijk geloof op te voeden. Het woord peetouder (peetoom en peettante, in Vlaanderen peter en meter) wordt vooral in de Rooms-Katholieke Kerk gebruikt. De taak is in grote lijnen dezelfde: naast de ouders staan, voor het kind bidden en het helpen opgroeien in de kennis van God.
Het is goed om meteen te zeggen dat de Bijbel geen doopgetuigen of peetouders voorschrijft. Het Nieuwe Testament noemt bij geen enkele doop een getuige die iets belooft. Het gaat om een kerkelijk gebruik dat in de loop van de geschiedenis is ontstaan. Wat de Bijbel wel duidelijk zegt, is wie verantwoordelijk is voor de geloofsopvoeding van kinderen.
Wat zegt de Bijbel over de opvoeding van gedoopte kinderen?
De eerste verantwoordelijkheid ligt bij de ouders. Na het grote gebod om God lief te hebben zegt Mozes: 'En gij zult ze uw kinderen inscherpen, en daarvan spreken, als gij in uw huis zit, en als gij op den weg gaat, en als gij nederligt, en als gij opstaat' (Deuteronomium 6:7). Geloofsopvoeding gebeurt in het gewone leven, thuis en onderweg. In de uitleg van Deuteronomium 6 leest u dit hoofdstuk in zijn verband.
Paulus richt zich in het bijzonder tot de vaders: 'voedt hen op in de lering en vermaning des Heeren' (Efeze 6:4). Maar ook het hele volk heeft een taak. In Psalm 78 belooft de gemeente: 'Wij zullen het niet verbergen voor hun kinderen, voor het navolgende geslacht, vertellende de loffelijkheden des HEEREN' (Psalm 78:4). Kinderen groeien op in een gemeente die Gods werken aan hen doorvertelt.
Soms spelen anderen dan de ouders een grote rol. Paulus herinnert Timotheüs aan het ongeveinsde geloof dat eerst in zijn grootmoeder Loïs en zijn moeder Eunice woonde (2 Timotheüs 1:5). Een doopgetuige of peetouder kan in die lijn een zegen zijn, maar is nooit een vervanging van wat God aan ouders en gemeente opdraagt.
Hoe spreekt het doopformulier over getuigen?
In reformatorische kerken wordt de kinderdoop bediend met het Formulier om de Heilige Doop aan de kleine kinderen te bedienen. Dat formulier richt de vermaning tot de ouders en tot hen die met hen ten doop komen. In de derde doopvraag wordt degene die vader of getuige is van het kind gevraagd of hij belooft het kind in de leer naar zijn vermogen te onderwijzen of te helpen onderwijzen. Het formulier rekent er dus mee dat er naast de ouders ook getuigen bij de doop kunnen staan.
In de meeste reformatorische gemeenten van nu beantwoorden de ouders zelf de doopvragen, en zijn er geen aparte doopgetuigen. De gemeente is erbij als getuige: zij hoort de beloften, bidt voor het kind en neemt de verantwoordelijkheid mee om het te omringen met het Woord. Bijbelteksten bij deze gelegenheid vindt u bij wat de Bijbel zegt over de doop van een kind.
Waarom worden kinderen eigenlijk gedoopt? Petrus zei op de Pinksterdag: 'Want u komt de belofte toe, en uw kinderen' (Handelingen 2:39). De doop is in de eerste plaats Gods teken bij Zijn belofte; de beloften van mensen komen daarna. De doopvragen en eventuele getuigen staan in dienst van die belofte.
Waar christenen verschillen
Alle christenen die kinderen dopen, zijn het erover eens dat een gedoopt kind christelijk opgevoed moet worden. Over de vraag wie dat bij de doop belooft, lopen de gewoonten uiteen:
- Rooms-Katholieke Kerk: bij de doop wordt waar mogelijk een peter of een meter gegeven (of beiden), die zelf katholiek en gevormd is en een zekere leeftijd heeft. De peetouder spreekt mee de doopbeloften uit en wordt gezien als geestelijke begeleider van het kind. De Rooms-Katholieke Kerk ziet de doop daarbij als het middel waardoor de erfzonde wordt afgewassen, wat het gewicht van dit moment nog groter maakt.
- Lutherse en sommige andere protestantse kerken: daar kunnen naast de ouders doopgetuigen of peetouders meebeloven, vaak familieleden of vrienden die zelf belijdend lid zijn.
- Reformatorische kerken: de ouders beantwoorden de doopvragen, als eersten verantwoordelijk voor de opvoeding; de gemeente is getuige. Getuigen zijn volgens het formulier mogelijk, maar worden weinig gevraagd.
- Baptisten en evangelische gemeenten: zij dopen geen kinderen, maar alleen wie zelf zijn geloof belijdt. Peetouders zijn er daarom niet; wel worden kinderen in veel gemeenten in een dienst aan God opgedragen.
De reformatorische lijn is dat de kerk geen geboden moet opleggen die de Bijbel niet geeft. Ouders die graag een doopgetuige willen, of die vragen hebben over een katholieke familietraditie, kunnen dat het beste met hun predikant of kerkenraad bespreken. Het verschil tussen de Rooms-Katholieke en de protestantse leer over de doop leest u bij de vraag naar het verschil tussen protestant en katholiek, en over de doop van kinderen zelf bij de vraag kinderdoop of volwassendoop.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De belijdenisgeschriften spreken niet over doopgetuigen, wel over de reden waarom kinderen gedoopt worden. In Zondag 27 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 74) is het antwoord dat de jonge kinderen gedoopt moeten worden, 'want mitsdien zij alzowel als de volwassenen in het verbond Gods en in Zijn gemeente begrepen zijn' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 27, vraag 74). Het kind hoort bij de gemeente, en daarom draagt de gemeente mee.
Artikel 34 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt dat de kinderen van gelovigen gedoopt en met het teken van het verbond verzegeld moeten worden, zoals de kinderen in Israël besneden werden. Wie bij die doop ook belooft, ouders of getuigen, belooft geen eigen prestatie, maar neemt de taak op zich om het kind te wijzen op wat God in de doop belooft.
'Laat de kinderkens tot Mij komen, en verhindert ze niet; want derzulken is het Koninkrijk Gods' (Markus 10:14)