Het woord ziel komt in de Bijbel steeds terug: in de Psalmen, in de woorden van de Heere Jezus en bij sterfbedden. Vandaag betekent het voor de een een stemming, voor de ander een onzichtbare kern los van het lichaam. Op deze pagina leest u wat de woorden in de grondtekst betekenen, hoe ziel en geest zich tot elkaar verhouden, of de ziel onsterfelijk is en wat de kerk daarover belijdt.
Wat is de ziel volgens de Bijbel?
De Bijbel begint bij de schepping: 'En de HEERE God had den mens geformeerd uit het stof der aarde, en in zijn neusgaten geblazen de adem des levens; alzo werd de mens tot een levende ziel' (Genesis 2:7). Het lichaam is uit de aarde genomen, het leven komt van God. Ziel betekent hier eerst de mens als levend wezen. In de uitleg van Genesis 2 leest u hoe God de mens vormde en hem Zelf de adem des levens inblies; dat wordt van geen dier gezegd.
Tegelijk spreekt de Schrift over de ziel als het innerlijk van de mens: de plaats waar hij verlangt, treurt, God liefheeft en God zoekt. Het grote gebod vraagt dat de mens God liefheeft met heel zijn hart, zijn ziel en zijn verstand (Mattheüs 22:37). De dichter van Psalm 42 zegt dat zijn ziel dorst naar de levende God (Psalm 42:3). Ook de Heere Jezus had een echte menselijke ziel. In Gethsemane zei Hij dat Zijn ziel geheel bedroefd was tot de dood toe (Mattheüs 26:38).
De ziel is volgens de Bijbel dus drie dingen tegelijk: de mens als levend wezen, het innerlijk dat zich naar God richt, en wat van de mens overblijft wanneer het lichaam sterft.
Wat betekenen nefesj en psyche?
Het Hebreeuwse woord dat de Statenvertaling meestal met ziel weergeeft, is nefesj. In het Nieuwe Testament staat het Griekse woord psyche. Beide woorden hebben een brede betekenis: leven, levend wezen en persoon, en daarnaast het innerlijk van de mens.
- Levend wezen: ook de dieren heten in Genesis 1 levende zielen (Genesis 1:20 en 24), met dezelfde Hebreeuwse uitdrukking als bij de mens in Genesis 2:7.
- Persoon: op de Pinksterdag werden er omtrent drie duizend zielen toegedaan (Handelingen 2:41), en het huis van Jakob telde zeventig zielen toen het naar Egypte kwam (Genesis 46:27).
- Leven: in Mattheüs 16:25 vertaalt de Statenvertaling psyche met leven, in het volgende vers met ziel. Ook de goede Herder stelt Zijn leven, Zijn psyche, voor de schapen (Johannes 10:11).
Wie wil, kan in de woordstudie met Strong’s-nummers de vindplaatsen van nefesj (H5315) en psyche (G5590) naast elkaar leggen. Het woord alleen onderscheidt mens en dier dus niet. Dat verschil ligt in wat de Schrift er verder over zegt: alleen de mens schiep God naar Zijn beeld (Genesis 1:27), en alleen hem blies Hij Zelf de adem des levens in.
Wat is het verschil tussen ziel en geest?
Naast ziel gebruikt de Bijbel het woord geest (Hebreeuws roeach, Grieks pneuma). Alle bijbelgetrouwe christenen erkennen dat de mens meer is dan zijn lichaam. Over de vraag of ziel en geest twee aparte delen zijn, lopen de meningen uiteen.
Driedeling. Een deel van de evangelische beweging leert, onder anderen in navolging van Watchman Nee, dat de mens uit lichaam, ziel en geest bestaat. De ziel is dan het verstand, het gevoel en de wil; de geest is het deel waarmee de mens God kent. Zij wijzen op de zegenbede van Paulus: 'en uw geheel oprechte geest, en ziel, en lichaam worde onberispelijk bewaard in de toekomst van onzen Heere Jezus Christus' (1 Thessalonicenzen 5:23). En op Hebreeën: 'Want het Woord Gods is levend en krachtig, en scherpsnijdender dan enig tweesnijdend zwaard, en gaat door tot de verdeling der ziel, en des geestes' (Hebreeën 4:12).
Tweedeling. De reformatorische kerken spreken met de Schrift van lichaam en ziel. Ziel en geest zijn dan twee namen voor hetzelfde innerlijk. De Bijbel wisselt de woorden ook af. Maria zingt: 'Mijn ziel maakt groot den Heere' (Lukas 1:46), en in de volgende regel verheugt haar geest zich in God (Lukas 1:47). Van de Heere Jezus staat dat Zijn ziel ontroerd was (Johannes 12:27) en even later dat Hij ontroerd werd in de geest (Johannes 13:21). Bij het sterven gaat de ziel uit (Genesis 35:18) of geeft iemand de geest (Lukas 23:46).
Hoe lezen zij dan 1 Thessalonicenzen 5:23 en Hebreeën 4:12? Paulus bidt dat God de gemeente geheel en al heiligt, door en door. In Hebreeën 4:12 worden ook de samenvoegselen en het merg genoemd. Het vers laat zien hoe diep Gods Woord doordringt, zonder de mens in onderdelen te verdelen. Wie een andere indeling aanhoudt, is daarom geen dwaalleraar; het gaat om de uitleg van enkele teksten.
Is de ziel onsterfelijk?
De Heere Jezus leert duidelijk dat de ziel de dood van het lichaam overleeft: 'En vreest u niet voor degenen, die het lichaam doden, en de ziel niet kunnen doden; maar vreest veel meer Hem, Die beide ziel en lichaam kan verderven in de hel' (Mattheüs 10:28). Prediker beschrijft het sterven als een scheiding: het stof keert terug tot de aarde 'en de geest weder tot God keert, Die hem gegeven heeft' (Prediker 12:7). In Openbaring roepen de zielen van de martelaren onder het altaar tot God (Openbaring 6:9-10). Zij bestaan dus, en bewust.
Toch is de ziel niet uit zichzelf goddelijk of eeuwig. Paulus zegt van God dat Hij alleen onsterfelijkheid heeft (1 Timotheüs 6:16). De ziel is geschapen en blijft bestaan omdat God haar in stand houdt. Ook is de ziel geen gevangene in een minderwaardig lichaam, zoals de Griekse filosoof Plato leerde in zijn Phaedo. God schiep het lichaam goed, en de laatste hoop van de gelovige is niet een ziel zonder lichaam, wel de opstanding.
Tussen sterven en opstanding is de ziel van de gelovige bij Christus (Lukas 23:43, Filippenzen 1:23). Meer daarover leest u bij wat er na de dood gebeurt. De reformatorische kerken hebben de leer van de zielenslaap afgewezen, die zegt dat de ziel tot de jongste dag onbewust is. Calvijn schreef daar al vroeg een boek tegen, de Psychopannychia.
Waarom noemt de Bijbel de ziel zo kostbaar?
De Heere Jezus vraagt: 'Want wat baat het een mens, zo hij de gehele wereld gewint, en lijdt schade zijner ziel?' (Mattheüs 16:26). Wat iemand bezit, blijft achter bij het graf; de ziel gaat verder, en daarmee de vraag hoe de mens voor God staat.
Daarom is het groot dat Christus voor de ziel van zondaren kwam. Jesaja profeteerde dat de Knecht des HEEREN Zijn ziel tot een schuldoffer zou stellen (Jesaja 53:10). En Hij nodigt vermoeide mensen uit om tot Hem te komen, met de belofte dat zij rust zullen vinden voor hun zielen (Mattheüs 11:28-29). De onrust van de ziel vindt haar rust niet in zichzelf, wel bij Hem.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
Al in de eerste vraag van de Heidelbergse Catechismus belijdt de gelovige dat hij met lichaam en ziel, in leven en sterven, het eigendom is van Jezus Christus (Zondag 1, vraag 1). In Zondag 22 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 57) belijdt de gelovige als troost 'dat niet alleen mijn ziel na dit leven terstond tot Christus, haar Hoofd, zal opgenomen worden' (vraag 57). Maar ook het lichaam wordt opgewekt, met de ziel verenigd en aan het heerlijke lichaam van Christus gelijkvormig gemaakt (Filippenzen 3:21).
De Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt in artikel 14 dat God de mens uit het stof der aarde schiep en hem maakte naar Zijn beeld en gelijkenis, goed, rechtvaardig en heilig. In artikel 37 belijdt zij dat bij de wederkomst de zielen van alle gestorvenen weer verenigd worden met het eigen lichaam waarin zij geleefd hebben. Zo vat de kerk samen wat Genesis 2 begint: de mens is een eenheid van lichaam en ziel, door God gemaakt en voor God bestemd.
'Loof den HEERE, mijn ziel, en al wat binnen in mij is, Zijn heiligen Naam' (Psalm 103:1)