Wie in een reformatorische gemeente meeleeft, hoort het woord kerkenraad bijna elke week: de kerkenraad heeft besloten, de kerkenraad nodigt uit, de kerkenraad komt binnen. In het nieuws gaat het soms over een classis of een synode. Maar wat doen die vergaderingen eigenlijk, en waar staat dat in de Bijbel? Hieronder leest u wat een kerkenraad is en doet, wat een classis en een synode zijn, hoe kerken daarin verschillen en wat de belijdenis erover zegt.
Wat is een kerkenraad?
Een kerkenraad is de vergadering van de ambtsdragers van een plaatselijke gemeente: de predikant of predikanten, de ouderlingen en de diakenen. Samen leiden zij de gemeente in de naam van Christus. In veel kerken vergaderen predikant en ouderlingen geregeld samen over het opzicht en het pastoraat, en schuiven de diakenen aan voor zaken die de hele gemeente raken. Die grotere vergadering heet dan vaak de brede kerkenraad.
Het Nieuwe Testament kent zo'n college van oudsten al. Paulus herinnert Timotheüs aan de gave die hem gegeven was 'met oplegging der handen des ouderlingschaps' (1 Timotheüs 4:14). Het gaat dus om ambtsdragers die samen verantwoordelijkheid dragen, zonder één leider die alles alleen bepaalt. Wat een ouderling zelf doet, leest u bij de vraag wat doet een ouderling.
Wat doet de kerkenraad?
De kerkenraad ontleent zijn gezag aan de opdracht van Christus, het Hoofd van de kerk; eigen macht heeft hij niet. Zijn taken liggen in vier richtingen:
- Het Woord en de sacramenten. De kerkenraad zorgt dat er zuiver gepreekt wordt, regelt de erediensten en de bediening van doop en avondmaal, en ziet toe op het catechetisch onderwijs.
- Het opzicht over leer en leven. Ouderlingen en predikant bezoeken de gemeente, bemoedigen, vermanen en bidden. Waar het nodig is, oefent de kerkenraad kerkelijke tucht uit, altijd met de terugkeer van de zondaar als doel.
- De zorg voor de ambten. De kerkenraad stelt kandidaten voor ouderling en diaken voor, leidt de verkiezing en bevestigt de gekozenen. Is de gemeente vacant, dan leidt hij het beroepingswerk; hoe dat gaat, leest u bij hoe een predikant beroepen wordt.
- De barmhartigheid. De diakenen zorgen voor wie in nood is, binnen en buiten de gemeente.
Paulus geeft één regel mee voor dit alles: 'Laat alle dingen eerlijk en met orde geschieden' (1 Korinthe 14:40). En de gemeente krijgt de opdracht om haar voorgangers te erkennen en 'acht hen zeer veel in liefde, om huns werks wil' (1 Thessalonicenzen 5:13). Wie voor de ambtsdragers wil bidden, vindt hulp in een gebed voor de kerkenraad.
Wat is een classis?
Een gemeente staat in reformatorische kerken niet los. Ze vormt met andere gemeenten een kerkverband. De kerkenraden van een aantal gemeenten in dezelfde streek komen geregeld samen in een classis. Daar zijn ze vertegenwoordigd door afgevaardigden, meestal een predikant en een ouderling per gemeente.
Een classis behandelt zaken die één gemeente niet alleen kan of mag afhandelen. Denk aan het examineren en beroepbaar stellen van kandidaten (in sommige kerkverbanden doet een synode dat), het helpen van een vacante gemeente, het beoordelen van moeilijke tuchtzaken en het behandelen van een bezwaar tegen een besluit van een kerkenraad. Zo dragen de gemeenten elkaars lasten, naar het apostolische woord 'Draagt elkanders lasten' (Galaten 6:2), en houden ze elkaar bij het Woord.
Wat is een synode?
Een synode is een nog bredere vergadering: van een groot gebied, of van het hele kerkverband in een land. In de reformatorische traditie spreekt men van particuliere of provinciale synoden en van de generale synode. Daar worden zaken besloten die alle gemeenten raken, zoals de kerkorde, de liturgie, de opleiding van predikanten of een vraag over de leer.
De bijbelse grond daarvoor ziet de kerk in Handelingen 15. Toen er in Antiochië onenigheid ontstond over de vraag of heidenen besneden moesten worden, ging de zaak naar Jeruzalem. 'En de apostelen en de ouderlingen vergaderden te zamen, om op deze zaak te letten' (Handelingen 15:6). Na lang overleg schreven zij aan de gemeenten: 'Want het heeft den Heiligen Geest en ons goed gedacht, ulieden geen meerderen last op te leggen dan deze noodzakelijke dingen' (Handelingen 15:28). Lees het hele verslag in de uitleg van Handelingen 15.
Een bekend voorbeeld uit de Nederlandse kerkgeschiedenis is de Synode van Dordrecht (1618-1619), die de Dordtse Leerregels vaststelde en besloot tot een nieuwe bijbelvertaling, de latere Statenvertaling. De kerkorde van die synode is de basis van veel kerkordes die reformatorische kerkverbanden nog steeds gebruiken, elk in een eigen bewerking.
Waar christenen verschillen
Alle christenen erkennen dat Christus het Hoofd van Zijn gemeente is en dat in de gemeente orde moet zijn. Over de vraag hoe de kerk geregeerd wordt, verschillen ze:
- Presbyteriaal-synodaal. De plaatselijke gemeente wordt geleid door de kerkenraad; de gemeenten zijn verbonden in classis en synode. Dit is het gereformeerde model, met Handelingen 15 als voorbeeld.
- Congregationalistisch. Elke gemeente is zelfstandig en de gemeentevergadering heeft het laatste woord. Dit model vindt u bij baptisten en veel evangelische gemeenten, die zich beroepen op Mattheüs 18:17 (zeg het der gemeente).
- Episcopaal. Bisschoppen hebben gezag over de priesters en gemeenten in hun gebied. Dit is het model van de Rooms-Katholieke Kerk en enkele andere kerken.
Ook binnen de reformatorische kerken zijn er accenten. De klassieke gereformeerde kerkorde zegt dat een besluit van een meerdere vergadering bindend is, tenzij bewezen wordt dat het tegen Gods Woord ingaat. De ene kerk legt meer nadruk op de zelfstandigheid van de plaatselijke gemeente, de andere meer op het gezag van classis en synode. Een eindoordeel daarover past hier niet. Hoe uw eigen kerk hierin staat, kan uw predikant of kerkenraad u uitleggen.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt in artikel 30 dat de kerk geregeerd moet worden naar de geestelijke orde die de Heere in Zijn Woord heeft geleerd. Er moeten dienaars zijn om het Woord te preken en de sacramenten te bedienen, en opzieners en diakenen die met hen de raad der kerk vormen. Zo wordt de ware religie bewaard, de ware leer bevorderd, worden overtreders op geestelijke wijze vermaand en de armen geholpen.
Artikel 31 voegt eraan toe dat alle dienaars van het Woord, waar ze ook staan, dezelfde macht en autoriteit hebben, omdat ze allen dienaars zijn van Jezus Christus, de enige algemene Bisschop en het enige Hoofd van de kerk. Artikel 32 waarschuwt dat de regeerders van de kerk wel ordeningen mogen maken, maar niet mogen afwijken van wat Christus heeft ingesteld, en geen menselijke regels mogen opleggen die de gewetens binden. Zo blijft elke vergadering, van kerkenraad tot synode, een dienares van het Woord.
'Weidt de kudde Gods, die onder u is, hebbende opzicht daarover, niet uit bedwang, maar gewilliglijk' (1 Petrus 5:2)