In reformatorische kerkbladen staat elke week een rubriek beroepingswerk: wie beroepen is, wie het beroep heeft aangenomen en wie heeft bedankt. Voor wie daarmee opgroeit, is het vanzelfsprekend; voor anderen is het een raadsel. Een predikant solliciteert niet, maar wordt beroepen. Wat houdt dat in, hoe gaat het in zijn werk, en waarom doen reformatorische kerken het zo? Hieronder leest u wat een beroep is, welke stappen er zijn, wat de Bijbel erover zegt en hoe kerken verschillen.
Wat is een beroep?
Een beroep is de roeping van een predikant door een gemeente, in de naam van Christus. De kerk onderscheidt daarbij twee kanten. De inwendige roeping is het verlangen en de bereidheid die God in iemands hart legt, samen met de gaven die voor het ambt nodig zijn. Paulus schrijft: 'zo iemand tot eens opzieners ambt lust heeft, die begeert een treffelijk werk' (1 Timotheüs 3:1). De uitwendige roeping is het beroep dat een gemeente langs de weg van de kerkelijke orde uitbrengt.
Beide zijn nodig. Niemand mag zichzelf tot predikant maken: 'En niemand neemt zichzelven die eer aan, maar die van God geroepen wordt, gelijkerwijs als Aaron' (Hebreeën 5:4). God klaagde in de tijd van Jeremia over profeten die liepen terwijl Hij hen niet gezonden had (Jeremia 23:21). Een beroep geeft de predikant de zekerheid dat hij niet uit zichzelf komt. Paulus vraagt: 'En hoe zullen zij prediken, indien zij niet gezonden worden?' (Romeinen 10:15). Wat een predikant precies is, leest u bij het verschil tussen dominee, predikant en pastoor.
Hoe gaat het beroepingswerk?
De kerkorde verschilt per kerkverband, maar de hoofdlijn is in reformatorische kerken vaak dezelfde:
- Vacature. Een gemeente wordt vacant als haar predikant vertrekt, met emeritaat gaat of overlijdt. Een predikant uit de omgeving helpt de kerkenraad dan vaak als consulent.
- Namen verzamelen. Gemeenteleden kunnen namen noemen; de kerkenraad, soms met een commissie, overweegt welke predikanten of kandidaten passen.
- Drietal of tweetal. De kerkenraad stelt een drietal of tweetal op, in sommige kerken een enkeltal.
- Verkiezing. De stemgerechtigde leden kiezen uit het voorstel, met gebed vooraf. Wie de meeste stemmen krijgt, wordt beroepen.
- Beroepsbrief en bedenktijd. De beroepen predikant krijgt een beroepsbrief en enkele weken bedenktijd. Vaak bezoekt hij de gemeente en spreekt hij met de kerkenraad.
- Aannemen of bedanken. Na gebed en overleg neemt hij het beroep aan of bedankt hij ervoor.
- Bevestiging en intrede. Na goedkeuring door de classis wordt hij in een eredienst bevestigd en houdt hij zijn intreepreek.
Wie iets wil weten over een concreet beroep, vindt het nieuws in het kerkblad of op de website van het eigen kerkverband. Wat de kerkenraad verder doet, leest u bij wat de kerkenraad doet. In een vacante gemeente leest een ouderling soms een preek voor; zie wat is een leesdienst.
Naast predikanten kunnen ook kandidaten beroepen worden. Een kandidaat is iemand die zijn theologische opleiding heeft afgerond en door de daartoe bevoegde kerkelijke vergadering (vaak de classis, in sommige kerkverbanden de synode) beroepbaar is gesteld, maar nog geen gemeente dient. Pas wanneer hij een eerste beroep aanneemt en bevestigd wordt, is hij predikant.
Wat zegt de Bijbel over het beroepen van een predikant?
De Bijbel geeft geen stappenplan, wel voorbeelden. Terwijl de profeten en leraars in Antiochië de Heere dienden en vastten, 'zeide de Heilige Geest: Zondert Mij af beiden Barnabas en Saulus tot het werk, waartoe Ik hen geroepen heb' (Handelingen 13:2). Daarna vastten en baden zij, legden hun de handen op en lieten hen gaan (Handelingen 13:3). Lees meer in de uitleg van Handelingen 13.
Toen in Jeruzalem helpers nodig waren, zeiden de apostelen tegen de gemeente: 'Ziet dan om, broeders, naar zeven mannen uit u, die goede getuigenis hebben, vol des Heiligen Geestes en der wijsheid' (Handelingen 6:3). De gemeente koos, de apostelen stelden aan. Die twee kanten, de gemeente die kiest en het ambt dat bevestigt, keren in het beroepingswerk terug.
En ten slotte noemt de Heere Jezus het gebed als eerste middel: 'Bidt dan den Heere des oogstes, dat Hij arbeiders in Zijn oogst uitstote' (Mattheüs 9:38). Een vacante gemeente leeft daarom vaak met een bijzondere voorbede. Een voorbeeld vindt u in het gebed voor de predikant.
Waarom neemt een predikant een beroep niet altijd aan?
Wie de rubriek beroepingswerk leest, ziet dat er vaak bedankt wordt. Dat is geen gebrek aan waardering voor de beroepende gemeente. Een predikant die een beroep krijgt, staat voor de vraag waar zijn plaats naar Gods wil is: in de gemeente die hij nu dient of in de gemeente die hem roept. Hij weegt de nood van beide gemeenten, zijn gezin en zijn gaven, en vraagt om wijsheid, want God geeft die aan wie erom vraagt (Jakobus 1:5).
Een beroep aannemen of bedanken is daarom een geestelijke beslissing. Ook voor de gemeente is een bedankje een oefening in vertrouwen: de Heere weet welke herder zij nodig heeft.
Waar christenen verschillen
Alle christenen erkennen dat Christus Zijn dienaren geeft (Efeze 4:11). Over de manier waarop een voorganger zijn plaats krijgt, verschillen ze:
- Beroeping door de gemeente. In reformatorische kerken roept de gemeente langs de weg van kerkenraad en verkiezing. Een predikant solliciteert niet; hij wacht op een roeping die van God komt.
- Benoeming door een bisschop. In de Rooms-Katholieke Kerk wijst de bisschop een priester een parochie toe.
- Aanstelling via een vacature. In veel evangelische gemeenten en vrije kerken schrijft een gemeente een vacature uit en kiest een bestuur of de gemeentevergadering een voorganger uit de kandidaten.
Ook binnen de reformatorische kerken zijn er verschillen: wie mag stemmen, of er uit een drietal of een enkeltal gekozen wordt, en hoe lang een predikant in zijn gemeente moet staan voor hij een beroep mag aannemen. Daarover geeft deze pagina geen eindoordeel. Hoe uw eigen kerk hierin staat, kan uw predikant of kerkenraad u uitleggen.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De Nederlandse Geloofsbelijdenis zegt in artikel 31 dat dienaars des Woords, ouderlingen en diakenen tot hun ambt verkozen moeten worden door wettige verkiezing van de kerk, met aanroeping van Gods Naam en in goede orde. Niemand mag zich met onbehoorlijke middelen indringen; ieder moet de tijd afwachten dat hij van God geroepen wordt, zodat hij zeker kan zijn dat zijn roeping van de Heere is.
Die zekerheid klinkt ook bij de bevestiging. Het formulier vraagt de nieuwe predikant of hij in zijn hart gevoelt dat hij wettig door Gods gemeente, en daarom door God Zelf, tot deze heilige dienst geroepen is. Zo rust een predikant in moeilijke tijden niet op zijn eigen keuze, maar op de roeping van zijn Zender.
'Hoe liefelijk zijn de voeten dergenen, die vrede verkondigen, dergenen, die het goede verkondigen!' (Romeinen 10:15)