In het Oude Testament stond tussen God en Zijn volk één man in een bijzondere positie: de hogepriester. Hij droeg de namen van de stammen op zijn schouders en op zijn hart, en hij alleen mocht eenmaal per jaar het binnenste van het heiligdom in. Voor christenen is dit ambt meer dan geschiedenis, want de brief aan de Hebreeën noemt Jezus onze grote Hogepriester. Hieronder leest u wat de hogepriester deed, hoe hij verschilde van priesters en Levieten, en wat zijn dienst over Christus leert.
Wat is een hogepriester?
De hogepriester was de eerste onder de priesters van Israël. God wees het priesterschap toe aan Aäron en zijn zonen. Tegen Mozes zei de HEERE: 'Daarna zult gij uw broeder Aaron, en zijn zonen met hem, tot u doen naderen uit het midden der kinderen Israels, om Mij het priesterambt te bedienen' (Exodus 28:1). Aäron werd de eerste hogepriester; na hem ging het ambt over op zijn zoon Eleazar (Numeri 20:28). Meer over zijn leven leest u bij Aäron.
Niemand kon zichzelf tot hogepriester maken. De brief aan de Hebreeën zegt dat alle hogepriester uit de mensen genomen wordt en gesteld voor de mensen in de zaken die bij God te doen zijn, en dat niemand zichzelf die eer aanneemt: hij moet door God geroepen worden, zoals Aäron (Hebreeën 5:1, 4).
Voor zijn dienst kreeg hij heilige klederen, tot heerlijkheid en tot sieraad (Exodus 28:2). Op de schouderstukken van de efod en op de borstlap stonden de namen van de twaalf stammen, zodat hij het volk letterlijk voor Gods aangezicht droeg (Exodus 28:12, 29). Op een gouden plaat aan zijn hoofddeksel stond: De heiligheid des HEEREN (Exodus 28:36). In de borstlap lagen ook de Urim en de Tummim; wat die waren, leest u bij de vraag wat de Urim en de Tummim waren.
Wat is het verschil tussen een Leviet en een priester?
Het hele huis van Levi was afgezonderd voor de dienst bij het heiligdom. Binnen die stam waren alleen de nakomelingen van Aäron priester. De HEERE zei tegen Mozes dat hij de stam van Levi voor de priester Aäron moest stellen om hem te dienen (Numeri 3:6), maar dat Aäron en zijn zonen het priesterambt zelf moesten waarnemen (Numeri 3:10). De Levieten droegen en verzorgden de tabernakel; de priesters brachten de offers op het altaar.
Zo waren er drie lagen: de Levieten, de priesters en, als eerste onder de priesters, de hogepriester. Zijn taken waren de offers voor het volk en voor zichzelf, de voorbede, de zegen en, met de andere priesters, het onderwijs in de wet (Deuteronomium 33:10; Maleachi 2:7). De zegen die Aäron en zijn zonen over het volk moesten uitspreken, begint met: 'De HEERE zegene u, en behoede u!' (Numeri 6:24).
Wat deed de hogepriester op de Grote Verzoendag?
Eén dag per jaar was het hart van zijn dienst. Op de verzoendag ging de hogepriester door het voorhangsel het heilige der heiligen in, waar de ark met het verzoendeksel stond (Leviticus 16:2). Hij offerde eerst voor zijn eigen zonden en daarna voor het volk. Over een bok die levend de woestijn in gestuurd werd, beleed hij alle ongerechtigheden van Israël (Leviticus 16:21). 'Want op dien dag zal hij voor u verzoening doen, om u te reinigen' (Leviticus 16:30).
De brief aan de Hebreeën vat het samen: 'Maar in den tweeden tabernakel ging alleen de hogepriester, eenmaal des jaars, niet zonder bloed' (Hebreeën 9:7). Elk jaar opnieuw, en steeds ook voor zichzelf. Dat herhalen liet zien dat deze offers de zonde niet werkelijk wegnamen (Hebreeën 10:11). Waarom de HEERE deze offers toch gaf, leest u bij de vraag waarom er dierenoffers waren.
Wie waren de hogepriesters in de tijd van Jezus?
In de evangeliën komen twee namen voor: Annas en Kajafas. Na Zijn gevangenneming werd Jezus eerst naar Annas gebracht, 'want hij was de vrouws vader van Kajafas, welke deszelven jaars hogepriester was' (Johannes 18:13). Kajafas leidde het verhoor voor de grote raad en verscheurde zijn klederen toen Jezus beleed de Christus te zijn (Mattheüs 26:63-65). Zo stond de hogepriester van Israël tegenover de ware Hogepriester.
Waarom heet Christus de Hogepriester?
Wat de hogepriesters van Aäron voorbeeldden, heeft Christus vervuld. 'Dewijl wij dan een groten Hogepriester hebben, Die door de hemelen doorgegaan is, namelijk Jezus, den Zoon van God, zo laat ons deze belijdenis vasthouden' (Hebreeën 4:14). Hij is Priester buiten de stam van Levi om, naar de ordening van Melchizedek. Daarover zong David al: 'Gij zijt Priester in eeuwigheid, naar de ordening van Melchizedek' (Psalm 110:4). Wie Melchizedek was, leest u bij Melchizedek.
De brief aan de Hebreeën noemt drie verschillen. Christus hoefde niet voor Zijn eigen zonden te offeren, want Hij is zonder zonde (Hebreeën 4:15; 7:27). Hij ging het heiligdom in met Zijn eigen bloed in plaats van het bloed van dieren, en dat eenmaal (Hebreeën 9:12). En Hij blijft in eeuwigheid, zodat Zijn priesterschap niet overgaat op een ander (Hebreeën 7:24). Daarom nodigt de brief uit om met vrijmoedigheid tot de troon der genade te gaan (Hebreeën 4:16). In de uitleg van Hebreeën 4 leest u dit gedeelte in zijn verband.
Wil dat zeggen dat er nu geen priesters meer zijn? Een bijzondere priesterstand die offers brengt, is er niet meer. Wel noemt Petrus alle gelovigen samen 'een koninklijk priesterdom' (1 Petrus 2:9): zij brengen geen verzoeningsoffers, maar zij verkondigen Gods deugden en geven zich met dankbaarheid aan Hem.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
In Zondag 12 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 31) belijdt de kerk dat Christus gezalfd is tot onze hoogste Profeet, onze eeuwige Koning en 'tot onzen enigen Hogepriester, die ons met de enige offerande Zijns lichaams verlost heeft, en voor ons met Zijn voorbidding steeds tussentreedt bij den Vader' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 12, vraag 31).
De Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt in artikel 21 dat Christus door God met een eed tot eeuwige Hogepriester gesteld is naar de ordening van Melchizedek, en dat Hij Zich voor ons aan het kruis heeft opgeofferd. Artikel 26 noemt Hem onze enige Voorspraak bij de Vader, zodat wij geen andere middelaars nodig hebben. De dienst van Aäron was een schaduw; de werkelijkheid is in Christus.
'Waarom Hij ook volkomenlijk kan zalig maken degenen, die door Hem tot God gaan, alzo Hij altijd leeft om voor hen te bidden' (Hebreeën 7:25)