Weinig voorwerpen uit de Bijbel spreken zo tot de verbeelding als de ark van het verbond. Films, boeken en documentaires vragen zich af waar die gouden kist gebleven is, en af en toe beweert iemand haar gevonden te hebben. Op deze pagina leest u wat de ark was, wat de Bijbel over haar geschiedenis vertelt, waar het laatste spoor ophoudt, welke theorieën er zijn en waar die vandaan komen, en waarom het voor christenen uiteindelijk niet nodig is haar terug te vinden.
Wat was de ark van het verbond?
De ark was een kist die Israël bij de Sinaï op Gods bevel maakte: 'Zo zullen zij een ark van sittimhout maken; twee ellen en een halve zal haar lengte zijn, en anderhalve el haar breedte, en anderhalve el haar hoogte' (Exodus 25:10). Zij werd met goud overdekt. Het deksel heette het verzoendeksel, met daarop twee cherubs van goud (Exodus 25:17-21). In de uitleg van Exodus 25 leest u de hele beschrijving.
In de ark lagen de twee stenen tafelen van de wet, de getuigenis (Exodus 25:16). De brief aan de Hebreeën noemt daarnaast de gouden kruik met manna en de staf van Aäron die gebloeid had (Hebreeën 9:4). Bij de inwijding van de tempel lagen alleen nog de tafelen erin (1 Koningen 8:9).
De ark stond in het heilige der heiligen. Daar kwam alleen de hogepriester, eenmaal per jaar, om bloed op het verzoendeksel te sprengen (Leviticus 16:14). Wat die dienst inhield, leest u bij de vraag wat de hogepriester deed.
Wat gebeurde er met de ark in de Bijbel?
De ark trok met Israël mee. Toen het volk de Jordaan overstak, stonden de priesters die haar droegen op het droge midden in de rivier (Jozua 3:17). In de tijd van Eli nam Israël de ark als een soort geluksbrenger mee de strijd in. Zij werd door de Filistijnen buitgemaakt, en de schoondochter van Eli zei bij haar sterven: 'De eer is gevankelijk weggevoerd uit Israel, want de ark Gods is genomen' (1 Samuël 4:22). Na zeven maanden en zware plagen stuurden de Filistijnen haar terug (1 Samuël 5-6).
David haalde de ark later naar Jeruzalem, waarbij hij met alle macht voor het aangezicht des HEEREN huppelde (2 Samuël 6:14). Salomo liet haar ten slotte in de tempel plaatsen, 'tot het heilige der heiligen, tot onder de vleugelen der cherubim' (1 Koningen 8:6). Meer over dat gebouw leest u bij de tempel van Salomo.
Waar wordt de ark voor het laatst genoemd?
De laatste keer dat de geschiedboeken de ark noemen, is bij de grote reformatie van koning Josia, enkele tientallen jaren voor de val van Jeruzalem. Hij zei tegen de Levieten: 'Zet de heilige ark in het huis, hetwelk Salomo, de zoon van David, de koning van Israel, gebouwd heeft' (2 Kronieken 35:3). Waarom de ark toen niet op haar plaats stond, zegt de tekst niet.
Ook in de dagen van Josia (Jeremia 3:6) profeteerde Jeremia iets opvallends. In de toekomst zou men niet meer zeggen: 'De ark des verbonds des HEEREN, ook zal zij in het hart niet opkomen' (Jeremia 3:16). Er zou een tijd komen waarin men haar niet meer zou missen.
Toen de Babyloniërs in 586 of 587 voor Christus Jeruzalem innamen, verbrandden zij de tempel en voerden zij het koper en de gouden en zilveren voorwerpen weg (2 Koningen 25:9-17). De ark wordt in die opsomming niet genoemd. Bij de terugkeer uit de ballingschap en de bouw van de tweede tempel ook niet. Na Josia zwijgt de Bijbel over haar lot.
Is de ark van het verbond gevonden?
Nee. Er zijn wel verschillende theorieën, elk met een eigen bron:
- Verloren bij de verwoesting door Babel: omdat de ark daarna nergens meer voorkomt, denken veel geleerden dat zij in 586 of 587 voor Christus vernietigd of als buit meegenomen is. De Bijbel bevestigt dat niet en spreekt het ook niet tegen.
- Verborgen door Jeremia: het boek 2 Makkabeeën (hoofdstuk 2) vertelt dat de profeet Jeremia de tent, de ark en het reukofferaltaar in een grot op de berg van Mozes verborg. 2 Makkabeeën is een apocrief boek, dat de reformatorische kerken niet tot de Heilige Schrift rekenen; zie de vraag wat de apocriefe boeken zijn.
- In Ethiopië: de Ethiopisch-Orthodoxe Kerk zegt dat de ark in een kerk in Aksum bewaard wordt. Dat steunt op een middeleeuws Ethiopisch geschrift, de Kebra Nagast, over een zoon van Salomo en de koningin van Scheba. Niemand van buiten mag haar zien, dus de bewering is niet te controleren.
- Hollywood: de film Raiders of the Lost Ark (1981) maakte de zoektocht beroemd, maar dat is fictie.
Ook archeologen hebben de ark niet gevonden. Wat archeologie wel en niet kan zeggen over bijbelse vondsten, leest u in het blog over bijbelse archeologie.
Wat betekende de ark?
De ark was geen machtig voorwerp op zichzelf; dat moesten de Israëlieten in de tijd van Eli pijnlijk leren. Zij was het teken van Gods aanwezigheid bij Zijn volk. De HEERE wordt genoemd Die tussen de cherubim woont (1 Kronieken 13:6). Het verzoendeksel was de plaats waar het bloed van de verzoening kwam, zodat de heilige God bij een zondig volk kon wonen.
Het Nieuwe Testament laat zien wie die plaats van verzoening werkelijk is. Paulus schrijft over Christus: God heeft Hem voorgesteld tot een verzoening, door het geloof in Zijn bloed (Romeinen 3:25). In Openbaring ziet Johannes de ark in de hemelse tempel: 'en de ark Zijns verbonds is gezien in Zijn tempel' (Openbaring 11:19). Wat het aardse voorwerp afschaduwde, is bij God Zelf werkelijkheid. Daarom hoeft niemand de ark terug te vinden om bij God te komen.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
Artikel 25 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt dat de ceremoniën en figuren van de wet met de komst van Christus een einde hebben genomen en dat alle schaduwen vervuld zijn. Dat geldt ook voor de ark en het verzoendeksel: hun waarheid en inhoud blijven in Christus.
In Zondag 6 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 19) belijdt de kerk dat het heilig Evangelie al in het Paradijs geopenbaard is, verkondigd door patriarchen en profeten, 'en door de offeranden en andere ceremoniën der wet laten voorbeelden, en ten laatste door Zijn eniggeboren Zoon vervuld' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 6, vraag 19). De ark is verdwenen; de Zoon in Wie zij vervuld is, blijft.
'En aldaar zal Ik bij u komen, en Ik zal met u spreken van boven het verzoendeksel af, van tussen de twee cherubim' (Exodus 25:22)