Wie in de kerk de zegen uit Numeri 6 hoort, hoort aan het slot het woord vrede. Op kaarten, muurborden en in liederen komt u het Hebreeuwse woord shalom tegen, soms gespeld als sjalom. Het klinkt vertrouwd, maar wat bedoelt de Bijbel er precies mee? Hieronder leest u wat het woord inhoudt, hoe de Statenvertaling het weergeeft, welke plaats het heeft in de zegen en in de beloften over de Messias, en hoe het Nieuwe Testament vrede verbindt aan Christus.
De betekenis van shalom in het Oude Testament
Shalom is het gewone Hebreeuwse woord voor vrede. Het woord gaat verder dan de afwezigheid van oorlog of ruzie. Het beschrijft een toestand waarin het goed is: heelheid, gezondheid, welzijn, ongeschonden zijn. Woordenboeken van het bijbels Hebreeuws plaatsen het bij een stam die ook terugkomt in woorden voor heel, volledig en betalen of vergoeden. Wie dat zelf wil nagaan, kan het woord opzoeken in de woordstudie met de concordantie van Strong, waar shalom het nummer H7965 heeft.
Die brede betekenis is ook in de Statenvertaling te zien. Het woord wordt daar niet altijd met vrede vertaald. Jakob stuurt Jozef naar zijn broers met de opdracht: 'zie naar den welstand van uw broederen, en naar den welstand van de kudde' (Genesis 37:14). Wat hier welstand heet, is in het Hebreeuws shalom. Ook in Genesis 43:27 vraagt Jozef zijn broers naar hun welstand en of het wel is met hun vader. Shalom gaat dus over het welzijn van mensen, van een gezin en zelfs van een kudde.
Shalom als groet en als zegen
In de Bijbel is shalom ook een groet. Toen Gideon de Engel des HEEREN had gezien en voor zijn leven vreesde, kreeg hij te horen: 'Vrede zij u, vrees niet, gij zult niet sterven' (Richteren 6:23). Gideon bouwde op die plaats een altaar en gaf het de naam: de HEERE is vrede (Richteren 6:24). De groet werd daar een belijdenis. De vrede komt van de HEERE Zelf.
Het bekendste voorbeeld is de zegen die Aäron en zijn zonen over het volk moesten uitspreken. Die eindigt met de woorden: 'De HEERE verheffe Zijn aangezicht over u, en geve u vrede!' (Numeri 6:26). Vrede is hier de samenvatting van alles wat God in Zijn gunst geeft. Die woorden klinken nog altijd aan het slot van veel kerkdiensten. Wat de Bijbel verder zegt over de zegen van God, leest u bij dat onderwerp.
Ook vandaag is shalom in het Hebreeuws een gewone groet bij komen en gaan. In christelijke kringen hoort u het woord soms als groet of op een kaart, als wens dat God vrede en welzijn geeft.
Wat betekent shalom voor de Messias?
De profeten verbinden vrede met de komst van de beloofde Koning. Jesaja kondigt het Kind aan Wiens naam is 'Wonderlijk, Raad, Sterke God, Vader der eeuwigheid, Vredevorst' (Jesaja 9:5). Hij brengt een vrede die geen einde heeft. In de uitleg van Jesaja 9 leest u meer over deze belofte en haar verband.
Jesaja spreekt ook over de vrede die God bewaart voor wie op Hem vertrouwt (Jesaja 26:3). En hij laat zien hoe die vrede bewerkt wordt. Van de lijdende Knecht van de HEERE zegt hij: 'de straf, die ons den vrede aanbrengt, was op Hem' (Jesaja 53:5). Vrede met God is niet goedkoop. Ze werd verworven doordat een Ander de straf droeg.
De profeten waarschuwen daarom ook voor een valse vrede. Jeremia klaagt over leiders die de wonde van het volk licht behandelden en riepen: vrede, vrede, terwijl er geen vrede was (Jeremia 6:14). Echte shalom begint bij een goede verhouding met God.
Vrede in het Nieuwe Testament
Het Nieuwe Testament is in het Grieks geschreven. Daar heet vrede eirene. De oude Griekse vertaling van het Oude Testament gebruikt eirene al voor shalom, zodat het woord de volle inhoud ervan meekrijgt. Paulus en Petrus openen hun brieven met de groet genade en vrede (Romeinen 1:7). Die volgorde is veelzeggend: eerst de genade van God, dan de vrede die daaruit voortkomt.
Paulus legt uit waar die vrede op rust: 'Wij dan, gerechtvaardigd zijnde uit het geloof, hebben vrede bij God, door onzen Heere Jezus Christus' (Romeinen 5:1). Wie door het geloof gerechtvaardigd is, staat niet langer als vijand tegenover God. Aan de Efeziërs schrijft hij over Christus: 'Want Hij is onze vrede' (Efeze 2:14). Christus brengt niet alleen vrede, Hij is die vrede in Persoon.
De Heere Jezus gaf Zijn discipelen vlak voor Zijn lijden een belofte mee: 'Vrede laat Ik u, Mijn vrede geef Ik u; niet gelijkerwijs de wereld hem geeft, geef Ik hem u' (Johannes 14:27). Toen Hij na Zijn opstanding in het midden van de verzamelde discipelen stond, groette Hij hen met: vrede zij ulieden (Johannes 20:19; vergelijk Lukas 24:36). De oude groet kreeg zo een nieuwe diepte. Meer bijbelteksten over dit thema vindt u bij het onderwerp vrede in de Bijbel.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De belijdenisgeschriften leggen het woord shalom niet uit, maar ze spreken wel over de vrede die God schenkt. In Zondag 23 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 59) vraagt de catechismus wat het baat dat iemand dit alles gelooft. Het antwoord is: 'Dat ik in Christus voor God rechtvaardig ben en een erfgenaam des eeuwigen levens' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 23, vraag 59). Dat is de grond van de vrede waarover Romeinen 5:1 spreekt.
Artikel 23 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt dat onze zaligheid ligt in de vergeving van onze zonden om Christus' wil. Het artikel zegt dat dit fundament het geweten bevrijdt van vrees en verschrikking, zodat de gelovige vrijmoedig tot God kan gaan. Dat is de vrede van het geweten waar de Bijbel van spreekt: geen gevoel dat van onze prestaties afhangt, maar rust in wat Christus gedaan heeft.
Wie het woord shalom gebruikt of op een kaart schrijft, wenst dus veel meer dan rust en kalmte. In de Bijbel is het de heelheid die God geeft, en die heelheid is te vinden bij de Vredevorst.
'En de vrede Gods, die alle verstand te boven gaat, zal uw harten en uw zinnen bewaren in Christus Jezus' (Filippenzen 4:7)