Halleluja is een van de weinige Hebreeuwse woorden die in bijna elke taal onvertaald zijn gebleven, net als het woord amen. Het klinkt in psalmen, gezangen en koorwerken, en tegenwoordig ook in popmuziek. Veel mensen weten daardoor wel dat het met lofprijzing te maken heeft, zonder precies te weten wat er staat. Hier leest u hoe het woord is opgebouwd, waar het in de Bijbel voorkomt, waarom het in Openbaring terugkeert en wat het betekent om het mee te zingen.
Wat betekent het woord halleluja letterlijk?
Halleluja bestaat uit twee Hebreeuwse delen. Hallelu is de gebiedende wijs in het meervoud van het werkwoord halal, prijzen of roemen. Jah is een korte vorm van Gods Naam; de Statenvertaling geeft die Naam weer met HEERE in hoofdletters. Letterlijk staat er dus: looft Jah, looft de HEERE.
Die korte vorm van de Naam komt ook los voor. In het lied van Mozes na de doortocht door de Schelfzee staat in het Hebreeuws Jah, waar de Statenvertaling schrijft: 'De HEERE is mijn Kracht en Lied, en Hij is mij tot een Heil geweest' (Exodus 15:2). Wie halleluja zegt, noemt de God Die Zijn volk verlost heeft.
Omdat het een meervoud is, is halleluja in de eerste plaats een oproep aan anderen. De Psalmen werken die oproep vaak direct uit: 'Hallelujah! Looft, gij knechten des HEEREN! looft den Naam des HEEREN' (Psalm 113:1). Het woord spreekt de gemeente aan: prijst samen de HEERE.
Halleluja of hallelujah: is de betekenis anders?
Wie de betekenis van hallelujah zoekt, zoekt hetzelfde woord. De Statenvertaling gebruikt zelf beide spellingen. In de Psalmen, vertaald uit het Hebreeuws, staat Hallelujah, met een h aan het eind die de Hebreeuwse spelling van Jah volgt. In Openbaring 19, vertaald uit het Grieks, staat Halleluja. Het Grieks schreef het woord als hallelouia, zonder die slotletter. Via het Latijn werd dat alleluia, de vorm die in de Rooms-Katholieke liturgie nog klinkt.
De betekenis is in alle vormen gelijk. Ook de Griekse tekst van Openbaring liet het woord onvertaald staan, zodat de lofroep van Israël en die van de hemelse schare hetzelfde woord delen (Openbaring 19:1).
Waar staat halleluja in de Bijbel?
In de Statenvertaling staat Hallelujah 22 keer, en alleen in het boek Psalmen. De eerste keer is aan het slot van Psalm 104, een psalm over de schepping: 'Loof den HEERE, mijn ziel! Hallelujah!' (Psalm 104:35). Op enkele plaatsen heeft de Statenvertaling het Hebreeuwse woord vertaald, zoals aan het begin van Psalm 147, waar Looft den HEERE staat (Psalm 147:1).
Het woord staat bijna altijd aan het begin of aan het eind van een psalm, als een omlijsting om het lied heen. Zo bindt het groepen psalmen samen:
- Psalm 104-106: het slot van het vierde psalmboek, dat eindigt met amen en halleluja (Psalm 106:48).
- Psalm 111-113: drie psalmen die met Hallelujah openen.
- Psalm 113-118: het Hallel, de lofzang bij het Pascha.
- Psalm 135: begint en eindigt met Hallelujah.
- Psalm 146-150: de laatste vijf psalmen, die in het Hebreeuws alle vijf met dit woord beginnen en eindigen.
Die laatste vijf heten daarom wel de halleluja-psalmen. Zij sluiten het psalmboek af met een oproep aan alles wat leeft: 'Alles, wat adem heeft, love den HEERE! Hallelujah!' (Psalm 150:6). Bij de lofpsalmen vindt u deze en andere psalmen van lof bij elkaar.
Wat is het Hallel?
In de Joodse traditie heten Psalm 113 tot en met 118 het Hallel. Volgens de Misjna (traktaat Pesachim, hoofdstuk 10) werd het bij de paasmaaltijd gezongen, een deel voor en een deel na de maaltijd. Daarom denken uitleggers bij de avond van het laatste avondmaal aan deze psalmen: 'En als zij den lofzang gezongen hadden, gingen zij uit naar den Olijfberg' (Mattheüs 26:30).
Als dat zo is, zong de Heere Jezus vlak voordat Hij naar de Olijfberg en Gethsemane ging de woorden van Psalm 118 mee. Daar keren de woorden van Mozes terug: 'De HEERE is mijn Sterkte en Psalm, want Hij is mij tot heil geweest' (Psalm 118:14). In dezelfde psalm staat ook de bede waar het woord hosanna uit voortkomt (Psalm 118:25). De lofzang van het Pascha kreeg zo een nieuwe inhoud: het ware Paaslam ging Zelf de weg van het offer (1 Korinthe 5:7).
Waarom staat halleluja in Openbaring 19?
In het Nieuwe Testament staat halleluja alleen in Openbaring 19, vier keer kort na elkaar (verzen 1, 3, 4 en 6). Johannes hoort een grote schare in de hemel: 'Halleluja, de zaligheid, en de heerlijkheid, en de eer, en de kracht zij den Heere, onzen God' (Openbaring 19:1). De aanleiding is de val van Babylon, de stad die zich tegen God verhief (Openbaring 18:2). De schare looft God omdat Zijn oordelen waarachtig en rechtvaardig zijn (Openbaring 19:2). Ook Psalm 104 eindigt zo: na de woorden dat de zondaars van de aarde verdaan zullen worden, klinkt Hallelujah (Psalm 104:35). De lof geldt de God Die recht doet.
Daarna zeggen de ouderlingen amen en halleluja (Openbaring 19:4), net als het volk aan het slot van Psalm 106. Dan klinkt de grootste lofroep: 'Halleluja, want de Heere, de almachtige God, heeft als Koning geheerst' (Openbaring 19:6). Wat de Psalmen bezongen, ziet Johannes voltooid: God regeert, en de bruiloft van het Lam is gekomen (Openbaring 19:7). De lofroep van Israël wordt de lofroep van een gemeente uit alle geslacht en taal en volk, gekocht met het bloed van het Lam (Openbaring 5:9). In de uitleg van Openbaring 19 leest u dit hoofdstuk vers voor vers.
Waarom zingt de kerk halleluja?
Het woord is in de kerk nooit verdwenen. De gemeente zingt de Psalmen, en Paulus spoort aan om elkaar te leren en te vermanen met psalmen en lofzangen en geestelijke liederen, zingend met aangenaamheid in het hart (Kolossenzen 3:16). In reformatorische kerken klinkt halleluja vooral in de berijmde psalmen. Het Hallelujah-koor uit de Messiah van Georg Friedrich Händel (eerste uitvoering 1742) zet onder meer Openbaring 19:6 op muziek.
Wie op internet naar halleluja zoekt, komt vaak eerst uit bij het lied Hallelujah van Leonard Cohen (1984). Dat lied gebruikt het woord vrij, ook voor ervaringen die weinig met lofprijzing te maken hebben. In de Bijbel is halleluja altijd tot God gericht: het noemt Zijn Naam en roept op Hem te loven.
Wie halleluja zingt, noemt Gods Naam. Daarom past er eerbied bij: het derde gebod verbiedt de Naam des HEEREN ijdel te gebruiken (Exodus 20:7). Halleluja hoort dus bij aanbidding, en christenen brengen die lof door Christus: Hebreeën 13:15 noemt haar een offerande van lof, de vrucht van lippen die Zijn Naam belijden. Meer daarover leest u bij aanbidding in de Bijbel.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
Het woord halleluja zelf komt in de belijdenisgeschriften niet voor. Wat het woord vraagt, staat er wel in. In Zondag 47 van de Heidelbergse Catechismus legt de kerk de eerste bede van het Onze Vader uit: Uw Naam worde geheiligd (Mattheüs 6:9). De gelovigen bidden daar dat zij God recht kennen en Hem in al Zijn werken 'heiligen, roemen en prijzen' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 47, vraag 122). Dat is wat halleluja doet: God loven om wat Hij gedaan heeft.
Zondag 36 van de Catechismus (vraag 99) belijdt dat wij de heilige Naam van God alleen met vreze en eerbied gebruiken, zodat Hij door ons geprezen wordt. En Zondag 32 (vraag 86) belijdt dat Christus de verlosten door Zijn Geest vernieuwt, opdat zij zich met hun ganse leven Gode dankbaar bewijzen en Hij door hen geprezen wordt. Zo wordt het hele leven een halleluja.
'Ik zal den HEERE prijzen in mijn leven; ik zal mijn God psalmzingen, terwijl ik nog ben' (Psalm 146:2)