Abba is een van de weinige woorden in het Nieuwe Testament die niet in het Grieks staan. Het komt maar drie keer voor, en telkens op een beslissende plaats: in het gebed van de Heere Jezus in Gethsemane en in twee brieven van Paulus over het kindschap van God. Over de betekenis van het woord doen ook misverstanden de ronde. Hieronder leest u waar abba staat, wat het betekent, wat het niet betekent en waarom eerbied en vertrouwen bij dit woord samengaan.
Wat betekent Abba, Vader?
Abba is Aramees, de taal die de Joden in Galilea en Judea in de tijd van het Nieuwe Testament dagelijks spraken. Het betekent eenvoudig: vader (zie Markus 14:36, Romeinen 8:15 en Galaten 4:6). De evangelist en de apostel laten het Aramese woord staan en zetten er het Griekse woord voor vader direct achter. Zo ontstaat de dubbele uitdrukking Abba, Vader.
De kanttekeningen bij de Statenvertaling leggen uit dat het Syrische (Aramese) woord vader betekent. Ze zeggen ook waarom het woord verdubbeld wordt: het tweede woord verklaart het eerste, maar drukt tegelijk de sterke bewogenheid uit waarmee geroepen wordt. Het is dus geen geheimtaal en geen toverwoord. Het is het woord waarmee een kind zijn vader aanspreekt.
Waar staat Abba in de Bijbel?
De eerste plaats is het gebed van de Heere Jezus in de hof van Gethsemane, vlak voor Zijn gevangenneming. Markus schrijft: 'En Hij zeide: Abba, Vader, alle dingen zijn U mogelijk; neem dezen drinkbeker van Mij weg, doch niet wat Ik wil, maar wat Gij wilt' (Markus 14:36). In de diepste benauwdheid spreekt de Zoon de Vader aan met het meest vertrouwde woord. En in hetzelfde gebed onderwerpt Hij Zich volkomen aan de wil van de Vader. Het verhaal leest u ook bij Jezus in Gethsemane.
De tweede en derde plaats staan in de brieven van Paulus. Aan de Romeinen schrijft hij: 'gij hebt ontvangen den Geest der aanneming tot kinderen, door Welken wij roepen: Abba, Vader!' (Romeinen 8:15). En aan de Galaten: 'En overmits gij kinderen zijt, zo heeft God den Geest Zijns Zoons uitgezonden in uw harten, Die roept: Abba, Vader!' (Galaten 4:6). In de uitleg van Romeinen 8 leest u hoe Paulus dit kindschap tegenover de geest der dienstbaarheid zet.
Opvallend is dat dezelfde woorden die de Heere Jezus in Gethsemane bad, door de Heilige Geest in de harten van de gelovigen gelegd worden. Wat de eniggeboren Zoon van nature mag zeggen, mogen zij zeggen om Zijnentwil.
Betekent abba papa?
Vaak wordt gezegd dat abba eigenlijk papa betekent, een kinderwoordje zoals een kleuter dat gebruikt. Daar zit iets waars in en iets wat te ver gaat. Het woord was zeker vertrouwelijk: zo spraken kinderen thuis hun vader aan. De kanttekeningen bij Romeinen 8:15 noemen het een woord vol genegenheid. Maar taalkundigen hebben er ook op gewezen dat abba niet alleen door kleine kinderen werd gebruikt. Ook volwassen zonen en dochters spraken hun vader zo aan.
Daarom is het beter om abba te vertalen met vader dan met papa. Het Nieuwe Testament doet dat zelf ook: het zet er steeds het gewone Griekse woord voor vader naast, niet een kinderwoord. Het woord drukt een warme, nabije verhouding uit, maar zonder het ontzag te verliezen. De Heere Jezus, Die Abba bidt, legt Zich in hetzelfde gebed neer bij de wil van de Vader. Wie God aanspreekt als een vriendje of een kameraad, mist die tweede kant.
Hoe wordt God onze Vader?
Niemand is van nature een kind van God in deze zin. De Bijbel spreekt over aanneming, adoptie. Johannes schrijft: 'Maar zovelen Hem aangenomen hebben, dien heeft Hij macht gegeven kinderen Gods te worden, namelijk die in Zijn Naam geloven' (Johannes 1:12). Het kindschap is een gave van genade, geschonken aan wie Christus door het geloof ontvangt.
Dat is ook de reden voor de verwondering in de eerste brief van Johannes: 'Ziet, hoe grote liefde ons de Vader gegeven heeft, namelijk dat wij kinderen Gods genaamd zouden worden' (1 Johannes 3:1). Paulus noemt de Heilige Geest daarom de Geest der aanneming. De Geest maakt het kindschap bekend en leert ook roepen: Abba, Vader. Dat roepen is geen prestatie van de gelovige. Het is het werk van de Geest in het hart.
Zo kreeg ook het Onze Vader zijn plaats. De Heere Jezus leerde Zijn discipelen bidden: 'Onze Vader, Die in de hemelen zijt! Uw Naam worde geheiligd' (Mattheüs 6:9). Hij is Vader, en Hij is in de hemelen. Nabijheid en majesteit horen bij elkaar. Een uitgebreide uitleg vindt u bij de uitleg van het Onze Vader.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De Heidelbergse Catechismus spreekt op twee plaatsen uitvoerig over God als Vader. In Zondag 9 (vraag 26) belijdt de gelovige dat de eeuwige Vader van onze Heere Jezus Christus, de Schepper van hemel en aarde, 'om Zijns Zoons Christus wil mijn God en mijn Vader is' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 9, vraag 26). Het vaderschap van God is voor ons niet vanzelfsprekend, maar het rust op Christus.
In Zondag 46 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 120) wordt gevraagd waarom Christus ons leerde God aan te spreken met Onze Vader. Het antwoord: opdat Hij in ons verwekke 'de kinderlijke vreze en toevoorzicht tot God, welke de grond onzes gebeds zal zijn' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 46, vraag 120). Kinderlijke vreze en toevoorzicht, dat is eerbied en vertrouwen samen. Beter kan de betekenis van Abba, Vader niet samengevat worden.
Wie zo bidt, mag weten dat God door Christus werkelijk Vader geworden is. De catechismus voegt eraan toe dat Hij ons veel minder zal weigeren wat wij met een recht geloof bidden, dan onze aardse vaders ons aardse dingen weigeren.
'Ziet, hoe grote liefde ons de Vader gegeven heeft, namelijk dat wij kinderen Gods genaamd zouden worden' (1 Johannes 3:1)