Reïncarnatie is het geloof dat de ziel na de dood terugkeert in een nieuw lichaam. Het is vooral bekend uit het hindoeïsme; het boeddhisme spreekt van wedergeboorte zonder blijvende ziel, en ook Plato kende zielsverhuizing. Via new age leeft het ook hier, tot in de uitdrukking dat iemand in een vorig leven iets was. Ook christenen vragen zich af of de Bijbel er ruimte voor laat, omdat Johannes de Doper Elia genoemd wordt. Hieronder leest u wat de Schrift zegt, waarom wedergeboorte iets anders is en wat de kerk belijdt.
Wat zegt de Bijbel over reïncarnatie?
Het woord reïncarnatie staat niet in de Bijbel. Wat er na het sterven komt, zegt de Schrift wel duidelijk. De kerntekst staat in de brief aan de Hebreeën: 'En gelijk het den mensen gezet is, eenmaal te sterven, en daarna het oordeel' (Hebreeën 9:27). Er is dus geen opeenvolging van levens waarin een mens telkens opnieuw begint. De uitleg van Hebreeën 9 laat zien hoe de schrijver dit verbindt met het werk van Christus.
Het Oude Testament spreekt in dezelfde lijn. Job zegt van wie in het graf daalt, dat hij niet meer wederkeert tot zijn huis (Job 7:9-10). David zegt bij de dood van zijn kind dat hij wel tot het kind zal gaan, en dat het niet tot hem terugkomt (2 Samuël 12:23). Nergens leert de Bijbel dat de ziel daarna in een ander mens of een dier terechtkomt. God maakte de mens als eenheid van stof en levensadem (Genesis 2:7); het lichaam is geen omhulsel dat de ziel aflegt om een ander aan te trekken. Wat de Bijbel met de ziel bedoelt, leest u bij de vraag wat de ziel is.
Was Johannes de Doper Elia die terugkwam?
Wie in de Bijbel naar reïncarnatie zoekt, komt vaak uit bij een woord van de Heere Jezus over Johannes de Doper: 'En zo gij het wilt aannemen, hij is Elias, die komen zou' (Mattheüs 11:14). Drie dingen laten zien dat Elia hier niet in een nieuw lichaam terugkwam.
Ten eerste ontkende Johannes het zelf. Op de vraag van priesters en Levieten antwoordde hij: 'Zijt gij Elias? En hij zeide: Ik ben die niet' (Johannes 1:21). Ten tweede legde de engel bij de aankondiging van zijn geboorte uit hoe het bedoeld was: Johannes zou voor de Heere heengaan 'in den geest en de kracht van Elias' (Lukas 1:17). Hij was de beloofde Elia uit Maleachi 4:5 in ambt en optreden, als boeteprediker voor de komst van de Messias.
Ten derde is Elia nooit gestorven. Hij voer met een onweder ten hemel (2 Koningen 2:11). Op de berg der verheerlijking verscheen hij als zichzelf naast Mozes (Mattheüs 17:3), terwijl Johannes de Doper toen al onthoofd was (Mattheüs 14:10). De discipelen begrepen dat de Heere over Johannes de Doper had gesproken (Mattheüs 17:13).
Is wedergeboorte hetzelfde als reïncarnatie?
In oosterse religies betekent wedergeboorte een nieuwe geboorte in een volgend leven. De Bijbel bedoelt met dat woord iets heel anders. Tot Nicodemus zei de Heere Jezus: 'Tenzij dat iemand wederom geboren worde, hij kan het Koninkrijk Gods niet zien' (Johannes 3:3). Nicodemus dacht eerst aan een tweede lichamelijke geboorte en vroeg of een mens dan opnieuw in de moederschoot kan ingaan (Johannes 3:4). De Heere Jezus spreekt over een geboorte uit water en Geest (Johannes 3:5): een vernieuwing van het hart, in dit leven, door de Heilige Geest.
Wedergeboorte gebeurt nu, als werk van God aan een zondaar en nooit als eigen prestatie: uit Gods barmhartigheid, door de vernieuwing des Heiligen Geestes (Titus 3:5). Meer over dit begrip leest u bij wat de Bijbel over wedergeboorte zegt.
Reïncarnatie en christendom: opstanding of zielsverhuizing?
Beide spreken over leven na de dood, maar ze verschillen op elk wezenlijk punt.
- Eén leven of vele: de Bijbel kent één leven en daarna het oordeel (Hebreeën 9:27); reïncarnatie een kringloop van levens.
- Ziel en lichaam: in de leer van reïncarnatie gaat het bestaan over naar een ander lichaam. De Bijbel belooft dat dit eigen lichaam wordt opgewekt, in onverderfelijkheid (1 Korinthe 15:42).
- Karma of genade: in de leer van karma oogst een mens in een volgend leven wat hij in dit leven zaaide. Ook de Bijbel zegt dat een mens maait wat hij zaait (Galaten 6:7), maar het eeuwige leven is een genadegift van God door Jezus Christus (Romeinen 6:23).
- Het einddoel: in het hindoeïsme en boeddhisme is verlossing het ontkomen aan de kringloop. De Bijbel wijst naar de opstanding van alle doden op de jongste dag (Johannes 5:28-29).
Soms wordt Johannes 9:2 aangehaald, waar de discipelen vragen of een blindgeborene zelf gezondigd heeft. Wat zij ook dachten, de Heere Jezus wijst dat verband af: het was opdat de werken Gods in hem geopenbaard zouden worden (Johannes 9:3).
Na de dood gaat de ziel van de gelovige terstond naar Christus. Paulus schrijft: 'Maar wij hebben goeden moed, en hebben meer behagen om uit het lichaam uit te wonen, en bij den Heere in te wonen' (2 Korinthe 5:8). Wat er na het sterven gebeurt, leest u bij de vraag wat er na de dood gebeurt. Wie een geliefde verloor, hoeft de hoop dus niet te zoeken in een terugkeer in een ander leven. Wie in Christus ontslaapt, is bij de Heere en staat op de jongste dag op, met het eigen lichaam.
Het diepste verschil staat in Hebreeën 9 zelf. Direct na het eenmaal sterven volgt: 'Alzo ook Christus, eenmaal geofferd zijnde, om veler zonden weg te nemen' (Hebreeën 9:28). Een mens hoeft zijn schuld niet langs vele levens af te lossen. Christus heeft eenmaal geleden, en wie op Hem vertrouwt, mag Hem verwachten tot zaligheid.
Waar christenen verschillen
Wat vaststaat: de Rooms-Katholieke Kerk, de oosters-orthodoxe kerken en de kerken van de Reformatie wijzen reïncarnatie alle drie af. De Apostolische Geloofsbelijdenis eindigt met de opstanding des vleses en een eeuwig leven, en daarin is geen plaats voor zielsverhuizing. In de marge klinken andere stemmen.
- Esoterische stromingen: de antroposofie van Rudolf Steiner (1861-1925) en verwante bewegingen verbinden christelijke woorden met de leer van reïncarnatie en karma. Zij lezen Mattheüs 11:14 als bewijs.
- Origenes: deze kerkschrijver uit de derde eeuw dacht dat zielen al vóór de geboorte bestonden. Dat is nog geen reïncarnatie in oosterse zin, en de kerk heeft die gedachte in de zesde eeuw veroordeeld (synode van Constantinopel, 543). Paulus gaat er bij Jakob en Ezau van uit dat zij vóór hun geboorte nog niets goeds of kwaads gedaan hadden (Romeinen 9:11), hoewel het hem daar om Gods verkiezing gaat.
- Een geschrapte leer? Soms hoort u dat reïncarnatie ooit in de Bijbel stond en later geschrapt is. Daarvoor is geen bewijs: de grote handschriften van het Nieuwe Testament, zoals de Codex Sinaiticus en de Codex Vaticanus, stammen uit de vierde eeuw, ruim anderhalve eeuw vóór het concilie waarop de teksten geschrapt zouden zijn, en bevatten zulke teksten niet.
De reformatorische lijn volgt de Schrift: één leven, daarna het oordeel, en de opstanding van het lichaam. Wie met hindoes, boeddhisten of aanhangers van new age spreekt, mag dat met respect doen. Petrus vraagt de gelovigen om verantwoording te geven van de hoop die in hen is, met zachtmoedigheid en vreze (1 Petrus 3:15). Over oosterse spiritualiteit in het dagelijks leven leest u meer in het artikel over de Bijbel en yoga.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De kerk vat deze leer samen in haar belijdenis. In Zondag 22 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 57) belijdt de gelovige dat zijn ziel na dit leven terstond tot Christus, haar Hoofd, wordt opgenomen. Daarna volgt de troost van de opstanding: 'dat ook dit mijn vlees, door de kracht van Christus opgewekt zijnde, wederom met mijn ziel verenigd en aan het heerlijke lichaam van Christus gelijkvormig zal worden' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 22, vraag 57).
Dit mijn vlees: dat is het tegendeel van zielsverhuizing. Hetzelfde lichaam waarin de gelovige leefde, wordt opgewekt en weer met dezelfde ziel verenigd.
Artikel 37 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis zegt hetzelfde bij het laatste oordeel: alle mensen die gestorven zijn, zullen uit de aarde opstaan, en hun zielen worden samengevoegd met hun eigen lichaam waarin zij geleefd hebben. Daarna verschijnen allen voor de rechterstoel van Christus (2 Korinthe 5:10). Geen tweede of derde leven dus, maar één leven en één Rechter, Die Zelf voor zondaren gestorven en opgestaan is.
'Ik ben de Opstanding en het Leven; die in Mij gelooft zal leven, al ware hij ook gestorven' (Johannes 11:25)