Een Boeddhabeeld is in Nederland gewoon geworden. Het staat in woonwinkels, wellnesscentra en menige tuin, als teken van rust. Soms komt het binnen als cadeau of als herinnering aan een reis door Azië. Christenen vragen zich dan af of zo'n beeld alleen versiering is, of dat er meer aan vastzit. Hieronder leest u wat de Bijbel over beelden zegt, wat het beeld voor boeddhisten betekent en hoe u ermee omgaat.
Wat zegt de Bijbel over beelden zoals een Boeddhabeeld?
Het eerste en het tweede gebod gaan over de vraag wie God is en hoe Hij gediend wil worden. Na het eerste gebod, dat God geen andere goden naast Zich duldt (Exodus 20:3), volgt het verbod op beelden: 'Gij zult u geen gesneden beeld, noch enige gelijkenis maken' (Exodus 20:4). Direct daarop staat waar het om gaat: 'Gij zult u voor die niet buigen, noch hen dienen' (Exodus 20:5). Het gebod raakt dus vooral beelden die een plaats krijgen in de godsdienst. Hoe dit gebod samenhangt met de andere negen, leest u bij de tien geboden.
Psalm 115 laat zien hoe de Bijbel over de beelden van de volken spreekt, nuchter en zonder omwegen: 'Hunlieder afgoden zijn zilver en goud, het werk van des mensen handen' (Psalm 115:4). Ze hebben een mond en spreken niet, ogen en zien niet. Het gedeelte over de afgoden eindigt met een waarschuwing: wie zulke beelden maakt of erop vertrouwt, wordt aan hen gelijk (Psalm 115:8). Daarom roept de psalm Israël op de HEERE te vertrouwen (Psalm 115:9). Daartegenover staat de levende God, Die in de hemel is en doet wat Hem behaagt (Psalm 115:3).
Ook in het Nieuwe Testament blijft dit staan. Paulus zegt in Athene, een stad vol beelden, dat de Godheid niet gelijk is aan goud, zilver of steen, door mensenkunst gesneden (Handelingen 17:29). En Johannes sluit zijn eerste brief af met één korte vermaning: bewaar uzelf van de afgoden (1 Johannes 5:21).
Wie is de Boeddha en wat betekent zijn beeld?
De Boeddha is de eretitel van Siddhartha Gautama, een vorstenzoon uit Noord-India die volgens de overlevering rond de vijfde eeuw voor Christus leefde. Het woord Boeddha betekent de ontwaakte of de verlichte. Hij leerde dat een mens door inzicht, zelfbeheersing en meditatie vrij kan worden van begeerte, lijden en de kringloop van wedergeboorten. Hoe die gedachte zich verhoudt tot de Schrift, leest u bij de vraag of reïncarnatie in de Bijbel voorkomt.
Het boeddhisme kent veel stromingen. Veel boeddhisten noemen de Boeddha geen god; zij zien in hem de leraar die de weg wees. Toch is zijn beeld voor hen geen gewoon kunstvoorwerp. Het staat in tempels en op huisaltaren, met bloemen, kaarsen en wierook; gelovigen buigen ervoor en mediteren erbij. In verschillende tradities wordt een nieuw beeld eerst ingewijd voordat het een plaats op een altaar krijgt. Wie zo'n beeld in een woonwinkel koopt, koopt dus een voorwerp dat voor miljoenen mensen een religieuze betekenis heeft.
Respect voor boeddhisten betekent dat u die betekenis serieus neemt. Paulus deed dat in Athene. Zijn geest werd in hem ontstoken over de afgoden van de stad (Handelingen 17:16), toch knoopte hij aan bij hun heiligdommen (Handelingen 17:23). Hij verkondigde hun de God Die de wereld gemaakt heeft en riep hen op tot bekering (Handelingen 17:24, 30). Een boeddhist is een naaste om lief te hebben, en het evangelie van Christus is ook voor hem.
Is een beeld van Boeddha voor een christen alleen decoratie?
Veel mensen zetten een Boeddhabeeld neer omdat ze het mooi vinden of omdat het rust uitstraalt. Paulus helpt hier om helder te blijven zonder angstig te worden. Over vlees dat aan afgoden geofferd was, schrijft hij: 'wij weten, dat een afgod niets is in de wereld, en dat er geen ander God is dan een' (1 Korinthe 8:4). Een beeld van hout of steen heeft geen macht en brengt geen ongeluk.
Toch zegt dezelfde apostel twee hoofdstukken later dat achter de afgodendienst meer schuilgaat: 'ik wil niet, dat gij met de duivelen gemeenschap hebt' (1 Korinthe 10:20). Het beeld zelf is niets; de dienst waarvoor het gemaakt is, is niet neutraal. De uitleg van 1 Korinthe 10 laat zien hoe Paulus die twee lijnen bij elkaar houdt. Daarom kan een christen een Boeddhabeeld moeilijk als gewone versiering zien. Het is gemaakt om geëerd te worden, en het wijst naar een weg tot verlossing zonder Christus.
Er komt nog iets bij. De lachende, gezette figuur die in tuincentra vaak als Boeddha wordt verkocht, is Budai: in de Chinese traditie een geluksbrenger en in het boeddhisme ook een verschijning van de komende Boeddha. Wie zo'n beeld neerzet voor geluk of goede energie, komt op het terrein van wat de Heidelbergse Catechismus bijgeloof noemt. En wie het neerzet vanwege de rust die het uitstraalt, mag zich afvragen waar die rust vandaan komt. Christus zegt: 'Komt herwaarts tot Mij, allen die vermoeid en belast zijt, en Ik zal u rust geven' (Mattheüs 11:28). Over meditatie en yoga leest u meer bij bijbelteksten over yoga.
Waar christenen verschillen
Bijbelgetrouwe christenen zijn het erover eens dat een christen geen beeld mag vereren en dat een Boeddhabeeld geen plaats heeft in de dienst van God of als middel tot geluk. Over de vraag of zo'n beeld als voorwerp in huis mag staan, wordt verschillend gedacht.
- Liever helemaal niet. In reformatorische kring klinkt meestal dat een Boeddhabeeld van oorsprong een religieus voorwerp is, en dat wat voor anderen een afgod is, niet in een christelijk huis hoort. Men wijst op het gebod aan Israël bij de intocht in Kanaän: 'Gij zult dan den gruwel in uw huis niet brengen' (Deuteronomium 7:26), en op de vermaning van Johannes.
- Als kunst- of cultuurvoorwerp. Anderen vergelijken een oud beeld met een voorwerp in een museum: het laat zien hoe een volk geloofde, zonder dat iemand het vereert. Zij wijzen erop dat de Bijbel afbeeldingen van schepselen niet verbiedt zolang ze niet geëerd worden.
Ook wie de tweede lijn volgt, houdt rekening met zijn geweten en met anderen. Paulus waarschuwt dat de vrijheid van de een geen aanstoot mag worden voor wie zwak is (1 Korinthe 8:9). Een kind, een bezoeker of iemand die zelf uit het boeddhisme tot geloof kwam, kan uit zo'n beeld in een christelijk huis iets heel anders opmaken dan u bedoelt. Een verschil hierover maakt niemand een ongelovige. Twijfelt u, dan kunt u erover in gesprek gaan met uw predikant of ouderling.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De Heidelbergse Catechismus behandelt het eerste en het tweede gebod in Zondag 34 en 35. Vraag 94 noemt naast afgoderij ook toverij, waarzeggerij en bijgeloof als dingen die een christen mijdt. Afgoderij is daar breder dan het buigen voor een beeld: 'In de plaats van den enigen waren God, Die Zich in Zijn Woord heeft geopenbaard, of nevens Hem, iets anders te verzinnen of te hebben, waarop de mens zijn vertrouwen zet' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 34, vraag 95).
In Zondag 35 van de Heidelbergse Catechismus gaat het over beelden. Vraag 97 maakt een nuttig onderscheid: 'de schepselen, hoewel zij mogen afgebeeld worden, zo verbiedt toch God hunne beelden te maken en te hebben, om die te eren of God daardoor te dienen' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 35, vraag 97). De catechismus verbiedt dus geen afbeelding van een mens als zodanig. De vraag is waartoe een beeld er is. Een Boeddhabeeld is gemaakt om geëerd te worden. Ook wie het zelf niet eert, haalt een voorwerp in huis dat voor anderen een afgod is, en daar waarschuwt de Schrift voor (1 Johannes 5:21).
Wat doet u met een Boeddhabeeld in huis?
Hebt u een Boeddhabeeld in huis, dan hoeft u niet te schrikken. Het beeld heeft geen macht over u, en er is geen ritueel nodig om het weg te doen. Wel is het goed er rustig een besluit over te nemen.
- Gekocht als decoratie. Wie inziet wat het beeld betekent, kan het eenvoudig wegdoen. Sommigen kiezen ervoor het niet te verkopen of door te geven, omdat zij een ander niet willen aanreiken wat zij zelf niet meer in huis willen hebben.
- Een cadeau. Bedank de gever voor de goede bedoeling en leg rustig uit waarom u het beeld niet neerzet. Paulus vraagt vrede te houden met alle mensen, zoveel als in u is (Romeinen 12:18).
- Een erfstuk of reissouvenir. Hier speelt gevoel mee, en dat mag. Neem er de tijd voor. Het kan helpen te bedenken dat de herinnering aan uw vader of moeder, of aan een reis, in uw hart blijft en niet aan het beeld vastzit.
- Van een huisgenoot. Dwing niets af en zoek het gesprek, met geduld en zonder verwijt. Komt u er samen niet uit, dan kan een gesprek met uw predikant of ouderling helpen.
In Efeze brachten nieuwe gelovigen die 'ijdele kunsten' gepleegd hadden, hun toverboeken bij elkaar en verbrandden die in het openbaar (Handelingen 19:19). Het ging om toverboeken, niet om beelden. Toch laat die gebeurtenis zien hoe het geloof doorwerkt tot in wat mensen in huis hebben. Het gaat uiteindelijk om het hart dat zich bekeert van de afgoden, om de levende en waarachtige God te dienen en Zijn Zoon te verwachten, Jezus, Die ons verlost (1 Thessalonicenzen 1:9-10).
'Kinderkens, bewaart uzelven van de afgoden' (1 Johannes 5:21)