Wie een rooms-katholieke kerk binnenloopt, ziet vaak een beeld van Maria met brandende kaarsen ervoor. Veel katholieken bidden het Weesgegroet of de rozenkrans en vragen Maria om voor hen te bidden. Protestanten doen dat niet, en dat wordt soms uitgelegd als gebrek aan eerbied voor de moeder van de Heere. Op deze pagina leest u wat de Rooms-Katholieke Kerk leert, waarop zij zich beroept en waarom de kerken van de Reformatie op grond van de Schrift alleen God aanroepen.
Wat bedoelen katholieken met bidden tot Maria?
Volgens de rooms-katholieke leer is bidden tot Maria geen aanbidding. De Catechismus van de Katholieke Kerk (1992) onderscheidt de aanbidding die alleen God toekomt van de verering van Maria, die daar wezenlijk van verschilt (nummer 971). Wie tot Maria bidt, vraagt haar om voorspraak bij haar Zoon. Ook de heiligen houden volgens dezelfde catechismus in de hemel niet op voor de gelovigen te pleiten (nummer 956).
Het bekendste mariagebed is het Weesgegroet, in het Latijn het Ave Maria. De eerste helft bestaat uit de groet van de engel Gabriël en de woorden van Elisabeth (Lukas 1:28 en 1:42). De tweede helft is een gebed van de kerk zelf, waarin Maria gevraagd wordt te bidden voor ons zondaars, nu en in het uur van onze dood (Catechismus, nummers 2676-2677). In de rozenkrans wordt dit gebed vele malen herhaald.
Rooms-katholieke uitleggers wijzen op de bruiloft te Kana, waar Maria de nood van de ontbrekende wijn bij Jezus bracht (Johannes 2:3; Catechismus, nummer 2618). Zoals zij toen voor de bruiloftsgasten bij haar Zoon kwam, zo komt zij volgens hen nu voor de gelovigen bij Hem.
Wat zegt de Bijbel over Maria?
De Bijbel spreekt met grote eerbied over Maria. De engel groette haar met de woorden: 'Wees gegroet, gij begenadigde; de Heere is met u; gij zijt gezegend onder de vrouwen' (Lukas 1:28). Zij geloofde Gods woord en gaf zich over als de dienstmaagd des Heeren (Lukas 1:38). In haar lofzang zei zij zelf: 'want zie, van nu aan zullen mij zalig spreken al de geslachten' (Lukas 1:48). Wie Maria nooit noemt, doet dat vers tekort.
Diezelfde lofzang laat zien waar Maria haar eigen heil zocht: 'En mijn geest verheugt zich in God, mijn Zaligmaker' (Lukas 1:47). Ook in Kana wijst zij van zichzelf af. De Heere Jezus antwoordde haar met afstand, want Zijn ure bepaalde Hij Zelf (Johannes 2:4). Daarop zei Maria tegen de dienaars: 'Zo wat Hij ulieden zal zeggen, doet dat' (Johannes 2:5). Het zijn de laatste woorden van Maria die de evangeliën vermelden, en ze sturen ieder naar Christus.
Toen een vrouw uit de menigte de moeder van Jezus zalig prees, antwoordde Hij dat zalig zijn wie het Woord Gods horen en bewaren (Lukas 11:27-28). Na de hemelvaart vinden we Maria terug onder de discipelen, volhardend in het gebed (Handelingen 1:14). Een gebed tot Maria staat nergens in de Schrift. Meer over haar leven leest u bij Maria, de moeder van Jezus.
Waarom bidden protestanten alleen tot God?
In de Bijbel is aanroepen in gebed een daad van eredienst. God nodigt Zijn volk uit Hem aan te roepen als de nood hoog is (Psalm 50:15). Toen de satan van de Heere Jezus aanbidding vroeg, antwoordde Hij met de wet: 'Den Heere, uw God, zult gij aanbidden, en Hem alleen dienen' (Mattheüs 4:10). Paulus verbindt aanroepen en geloven: wij roepen Hem aan in Wie wij geloven (Romeinen 10:14).
De weg tot God is ook gewezen: 'Want er is een God, er is ook een Middelaar Gods en der mensen, de Mens Christus Jezus' (1 Timotheüs 2:5). In de uitleg van 1 Timotheüs 2 leest u het hele verband. Rooms-katholieken antwoorden dat de voorspraak van Maria niets afdoet aan het enige middelaarschap van Christus en daaruit voortkomt (Catechismus, nummer 970). Juist dat ambt geeft de Schrift aan Christus: 'wij hebben een Voorspraak bij den Vader, Jezus Christus, den Rechtvaardige' (1 Johannes 2:1). Hij leeft altijd om voor de Zijnen te bidden (Hebreeën 7:25).
Wie Christus te heilig vindt om rechtstreeks te naderen, mag weten dat Hij een Hogepriester is Die medelijden heeft met onze zwakheden (Hebreeën 4:15).
Is bidden tot heiligen hetzelfde als elkaar om gebed vragen?
Dit is het sterkste argument voor het bidden tot heiligen. Christenen vragen elkaar om voorbede, zoals de Bijbel gebiedt (Jakobus 5:16). Waarom dan niet de gelovigen die al bij Christus zijn?
Toch is dat iets anders. Een broeder of zuster op aarde om gebed vragen is een gesprek tussen mensen. Iemand in de hemel aanroepen veronderstelt dat hij de gebeden van ontelbare mensen tegelijk hoort en hun harten kent. Dat zegt de Bijbel alleen van God: Hij alleen kent het hart van alle kinderen der mensen (1 Koningen 8:39). De Schrift geeft geen gebod en geen voorbeeld van een gebed tot een gestorven gelovige.
Waar mensen een dienaar van God te veel eer gaven, weerde die het af. Toen Cornelius voor Petrus neerviel, richtte de apostel hem op en zei dat hij zelf ook maar een mens was (Handelingen 10:26). De engel in Openbaring wees Johannes af met de woorden: aanbid God (Openbaring 22:9).
Dat betekent niet dat protestanten de heiligen vergeten. De gelovigen van vroeger zijn een wolk van getuigen die ons tot volharding aansporen (Hebreeën 12:1). Hun voorbeeld eren is iets anders dan heiligenverering in de vorm van aanroepen, kaarsen en beelden.
Hoe eert een protestant Maria dan wel?
Door haar te zien zoals de Bijbel haar laat zien: een begenadigde vrouw, gekozen om de moeder van de Heere te zijn (Lukas 1:43). Haar geloof en gehoorzaamheid zijn een voorbeeld, en haar lofzang wordt in veel reformatorische kerken nog altijd gezongen. Wie Maria het meest eert, doet wat zij zelf zei: doen wat Christus zegt.
Op 15 augustus vieren katholieken het feest van de tenhemelopneming van Maria. Wat de Bijbel daarover zegt en niet zegt, leest u bij Maria-Tenhemelopneming.
Waar christenen verschillen
Alle christenen eren Maria als de moeder van de Heere en belijden dat alleen God aanbeden wordt. Het verschil gaat over de vraag of gelovigen in de hemel om voorspraak gevraagd mogen worden.
- Rooms-katholiek: Maria en de heiligen om voorspraak vragen is verering, geen aanbidding. Het hoort bij de gemeenschap der heiligen, die door de dood niet verbroken wordt (Catechismus, nummers 956 en 971).
- Oosters-orthodox: deze kerken roepen Maria als Moeder Gods en de heiligen aan in de liturgie en vereren hun iconen, zoals het Tweede Concilie van Nicea (787) leerde.
- Luthers: de Augsburgse Confessie (1530, artikel 21) wil de heiligen gedenken als voorbeelden van geloof, maar zegt dat de Schrift niet leert hen aan te roepen, omdat er één Middelaar is.
- Reformatorisch: alleen God wordt aangeroepen, door Christus. Calvijn behandelt de voorspraak van de heiligen uitvoerig in zijn Institutie (boek III, hoofdstuk 20).
Rooms-katholieke christenen bedoelen hun gebed tot Maria niet als afgoderij en willen Christus niet verdringen. Toch raakt dit verschil de kern: is de voorspraak van Christus genoeg (Hebreeën 7:25)? Meer over de bredere verschillen leest u bij het verschil tussen protestant en katholiek.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
Zondag 11 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 30) vraagt of zij in de enige Zaligmaker geloven 'die hun zaligheid en welvaart bij de heiligen, bij zichzelven, of ergens anders zoeken'. Het antwoord is dat zij met de daad de enige Zaligmaker verloochenen, ook al roemen zij in Hem. De catechismus weegt hier de praktijk aan de Schrift, niet het hart van ieder die zo bidt. In Zondag 34 (vraag 94) noemt de catechismus het aanroepen van heiligen of andere schepselen bij het eerste gebod.
Over het gebed zelf zegt Zondag 45 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 117) dat het eerste wat tot een waar gebed behoort, is 'dat wij alleen den enigen waren God, Die Zich in Zijn Woord ons heeft geopenbaard', van harte aanroepen.
Artikel 26 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt dat wij geen toegang tot God hebben dan door de enige Middelaar en Voorspraak Jezus Christus. Het zegt dat het zoeken van andere voorsprekers uit wantrouwen voortkomt, dat men de heiligen daarmee onteert in plaats van eert, en dat zij zulke eer zelf nooit begeerd maar altijd afgewezen hebben.
'Laat ons dan met vrijmoedigheid toegaan tot den troon der genade' (Hebreeën 4:16)